کلیات
ایران که در منطقه جنوب غرب آسیا واقع است، از جنوب به دریای عمان و خلیج فارس، از غرب به عراق و ترکیه، از شمال به ارمنستان، آذربایجان، دریای خزر و ترکمنستان و از شرق به افعانستان و پاکستان منتهی می شود.
جغرافیا
ایران از جمله معدود کشورهایی دانست که مرزهای طبیعی، فرهنگی، تاریخی و انسانی آن فراتر از مرزهای سیاسی کنونی آن است. چرا که به لحاظ طبیعی قلمروی جغرافیایی فلات ایران در شمال از فضاهای ماورای قفقاز، سیبری و آسیای مرکزی، در شرق از فضاهای فلات تبت و فلات دکن و دشت سند و پنجاب، در جنوب از فضاهای آبی اقیانوس هند، خلیج فارس و شبه جزیره¬ی عربستان و در غرب از فضاهای فلات آناتولی و دشت های بین النهرین جدا می شود و فضای محصور در این محیط طبیعی دارای هویت مشخص است.
ایران یکی از وسیع ترین و پرجمعیت ترین کشورهای منطقه است که با موقعیتی منحصر بفرد بین دریای خزر و خلیج فارس قرار گرفته است و بنابراین می¬تواند به یک کانون قدرتمند و مستقل ژئوپلیتیک با نفوذ قابل توجه بر همسایگانش تبدیل شود.
قلمرو فرهنگی انسانی ایران نیز در شمال با قلمرو ترک و توران از یک سو و قلمروی روسی_اسلاوی از سوی دیگر، در شرق با فرهنگ چینی و هندی و در جنوب و غرب با فرهنگ و تمدن عربی و سامی محدود می شود.
همچنین به لحاظ موقعیت ارتباطی فضای جغرافیایی ایران در محور شمال-جنوب دو عرصه جغرافیایی آب و خشکی را به هم پیوند می دهد و در مسیر عمومی ارتباط قاره¬های اروپا و آسیا و اقیانوسیه، به ویژه آسیای جنوبی و جنوب شرقی قرار دارد.
در ایران زبان فارسی ابزار اصلی ارتباط متقابل اکثریت سکنه فلات ایران شناخته می¬شود و حدود ۸۲ درصد جمعیت با زبان فارسی صحبت می کنند. همچنین اکثریت قریب به اتفاق مردم ایران پیرو دین اسلام هستند و از میان حدود ۹۴ درصد شیعه اثناعشری هستند. نژاد اصلی ایرانیان آریایی از اعقاب آریایی¬های هند و اروپایی است که در حدود ۳۵۰۰ سال پیش وارد ایران شده اند.
ایران دارای وسعتی در حدود ۶۴۸ هزار کیلومتر مربع و مرزهای تثبیت شده فعلی در واقع صورت کوچک شده ایرانی است.
در رابطه با ایران عواملی مانند موقعیت و فضا، وحدت سرزمینی، ریشه ی تاریخی، زبان، دین و مذهب، نژاد و قومیت، ساختار فرهنگی، آرمان سیاسی، ناسیونالیسم و حکومت مقتدر مرکزی، همچنین موقعیت حائل میان قدرتهای استعماری و تهدیدات بیرونی و تهاجمات بیرونی از جمله عوامل پیدایش و بقای کشور هستند.
فضای داخلی کشور ایران با وجود یکپارچگی کلی آن در اضلاع شمالی، غربی و جنوبی، شامل ترکیبی از عناصر طبیعی و مورفولوژیک است، این عناصر عمدتاً عبارت هستند از: رشته کوههای البرز و زاگرس، فلات های آذربایجان، مرکزی و کردستان، دشت های خشک و گرم داخلی، خاصلخیز ساحلی، حاصلخیز پایکوهی، حاصلخیز میانکوهی، دریاچه های ارومیه، بختگان، جازموریان، باتلاق ها، شوره زارها، تلابها و...
موقعیت جغرافیایی ایران که در نیمکره ی شمالی قرار دارد و واقع شدن آن در منطقه¬ی معتدل و کمربند صحرایی زمین، زیرساختی چهارفصل و نیز صحرایی به آن بخشیده است وتحت تأثیر عوامل درونی و بیرونی ساختار اقلیمی خاصی را در ایران به وجود آورده است.
به طور کلی عواملی همچون عرض جغرافیایی، ارتفاعات، موقعیت جغرافیایی، توده های هوا با منشأ بیرونی الگوهای اقلیمی متنوعی را در ایران ایجاد کرده است که از جمله آن می توان به ۱-الگوی صحرایی، ۲-الگوی کوهستانی و الگوی خزری اشاره کرد.
همچنین در ایران حوضه های آبریز مهمی همچون دریای مازندران، خلیج فارس و دریای عمان، دریاچه ارومیه، شرق ایران و آبریز فلات داخلی وجود دارد که در حال حاضر مسائلی همچون پخش نامتعدل آب، کاهش تدریجی سرانه ی آب، آلودگی منابع آب، خروج سطحی آبهای حاشیه¬ای از کشور، خشک شدن سدهاریال اختلافات میان سکونتگاه ها، کاهش آب سفره های آب زیرزمینی، تبخیر شدید منابع آب و... آن را به شدت تهدید می کند.
وسعت ایران از نظر وسعت یکی از کشورهای پهناور جهان است که در رتبه ۱۷ قرار دارد و این موضوع یکی از مواردیست که بر حسب نظر کارشناسان در قدرت ملی موثر است.
موقعیت نسبی کشور ایران در همسایگی با کشورهای منطقه جنوب غرب آسیا است. موقعیت ساحلی استراتژیک ایران دارای ۲۴۴۰ کیلومتر مرز ساحلی است که این سواحل در جنوب ایران را به آبهای آزاد جهان متصل می کند و در شمال نیز موقعیت مناسبی را برای اتصال با کشورهای آسیای میانه و روسیه ایجاد می کند. همچنین سواحل ایران در جنوب سرشار از منابع فسیلی است که بخش عمدهای از درآمدهای ایران را به خود اختصاص داده است.
همسایگان ایران با ۱۵ کشور مستقل و ۲۴ دولت همجوار است که نحوه برخورد با آن می تواند تأثیرهای مهمی را بر دگرگونی های داخلی و خارجی ایران داشته باشد.
شکل جغرافیایی کشور ایران برخلاف بسیاری از کشورها که دارای شکل جغرافیایی ناهمگون مانند طویل یا دنباله دار یا پاره پاره هستند کشوری نسبتاً همگون، یکپارچه و جمع و جور است.
ایران دارای منایع معدنی و فسیلی فراوانی است. ایران دارای موقعیت استراتژیک بسیار بالایی است و از موقعیت گذرگاهی و انطباق با منابع غنی معدنی و فسیلی برخوردار است که برای ایران یک پارامتر مهم و اثر گذار است.
تقسیمات کشوری
بر اساس قانون بخشبندی کشوری (مصوب ۱۲۸۶ شمسی) ایران به ۴ ایالت «آذربایجان»، «خراسان»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستان» و ۱۰ ولایت (جدا از ایالات) تقسیم شد. این تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ با دگرگونیهای کوچکی به همین گونه ماند. در سال ۱۳۱۶ با تصویب قانون جدید تقسیمات کشوری، ایران به ۱۰ استان و ۴۹ شهرستان تقسیم شد. به مرور زمان با ایجاد استانهای جدید، تعداد استانهای ایران افزایش یافت. برای مدتهای مدیدی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران همچنان دارای ۲۴ استان بود. از سال ۱۳۷۲ بهترتیب استان اردبیل، استان قم، استان قزوین، گلستان تشکیل شده، خراسان به سه استان خراسان جنوبی، خراسان شمالی و خراسان رضوی تقسیم شده و در سال ۱۳۸۹ البرز آخرین استانی بود که تاکنون تأسیس شدهاست. براساس آخرین تقسیمات کشور در سال ۱۳۹۳ ایران از ۳۱ استان تشکیل میشود.
ساختار حاکمیتی ایران
طبق اصل ۵۷ قانون اساسی هیأت کلی نظام جمهوری در قالب حکومتی بسیط و تک ساخت، از سه قوه مقننه، مجریه و قضائیه تشکیل می شود که زیر نظر، ولی فقیه یا رهبر انجام وظیفه می کنند. این قوا مستقل از یکدیگرند و رهبر نیز دارای جایگاه حقوقی ولایت مطلقه ی امر و امامت امت است. در واقع نقش هماهنگ کننده ی قوای سه گانه را که در سیستم های حکومتی دیگر عمدتاً رئیس جمهور بر عهده دارد، در جمهوری اسلامی ایران رهبری به عنوان شخص اول مملکت انجام می دهد و رئیس جمهور جز بخشهایی که در اختیار رهبری است را مدیریت میکند.
در ایران امر قانون گذاری بر عهده مجلس شورای اسلامی است و قوه مجریه مسئولیت اجرای قانون اساسی را بر عهده دارد. همچنین قوه ی قضائیه در اختیار دستگاه قضائی و شبکه دادگاه های دادگستری است و رئیس آن تحت نظر رهبر قرار دارد. جدای از این نهاد در ایران نهادی به نام مجمع تشخیص مصلحت نظام وجود دارد که وظیفه ی اصلی آن رسیدگی به اختلافات میان سایر نهادها و دادن مشاوره به رهبری است.
طی ۴۰ سال گذشته ساختار حاکمیتی کنونی توانسته است یک دولت-ملت پایدار و با نفوذ منطقهای را ایجاد کند.
اقتصاد ایران
اقتصاد ایران به طور کلی از زمان قبل از انقلاب یک اقتصاد دولتی بود و پس از انقلاب نیز مسیر دولتی شدن اقتصاد ادامه یافت. پس از انقلاب بسیاری از کارخانه ها و بنگاه ها ملی شد. با پیروزی انقلاب اسلامی سهم دولت در اقتصاد افزایش یافت و با شروع جنگ اقتصاد کشور بیش از پیش دولتی شد. به عبارتی طی بیست سال گذشته بخشهای خصوصی و تعاونی تقویت شد، ولی اقتصاد ایران هنوز نتوانسته مردمی شود و از ورود ارزشهای اسلامی و انقلابی به آن خودداری شده است.
یکی از مشکلاتی که در اقتصاد ایران دیده می شود آن است که اگرچه از دوران عباس میرزا و امیرکبیر گرفته تا دوران رضاشاه و رئیس جمهورهای پس از انقلاب در کشور زیربنا ساخته شده است، اما زیرساخت های اجتماعی و اقتصادی یا ساخته نشده است یا تخریب شده اند.
اقتصاد ایران در قبل از انقلاب یک اقتصاد وابسته به غرب، مونتاژی و متکی به مستشاران خارجی بود و درآمد سرشار نفت نیز که شاه را ترغیب می کرد به توسعه صنایع وابسته دست بزند نتوانست در بهبود شرایط اقتصادی ایران موثر واقع شود چرا که صنایع احداث شده بیشتر ادامه دهنده فرایند گسترش بازار غرب در ایران و تغییر الگوی مصرف ایرانیان بود و بیشتر محاسن آن عاید خود غربیها می شد. اصلاحات ارضی نیز یکی از اقدامات شاه بود که با اهداف سیاسی انجام شد و در نهایت به نابودی کشاورزی در ایران منجر شد.
پس از انقلاب اگرچه اهداف بلند مدت ایران استقلال اقتصادی، ایجاد اشتغال کامل و ایجاد یک زندگی استاندارد و آسوده برای شهروندانش قرار گرفت، اما بر اثر فشارهای خارجی همانند تحریم و جنگ و فسادهای اداری و اقتصادی در داخل کشور دچار مشلات فراوانی شد. با این وجود در حال حاضر فصای اقتصادی کشور ایران دارای مزایا و امتیازاتی است که در ادامه اشاره می¬شود:
اقتصاد ایران همچنین شاهد تنوع درحوزههای اقتصادی است به لحاظ ذخایر هیدروکربنی ونفتی بسیار غنی می باشد. ایران چهارمین تولید کننده نفت در جهان است و دارای دومین ذخایر گازی جهان نیز هست. بنابر اعلام رسمی مراجع مسئول و مرتبط ایران حائز رتبه دهم در صنعت توریسم و رتبه پنجم در اکوتوریسم است و بزرگترین و بیشترین میزان صنایع در منطقه جنوب غرب آسیا و شمال آفریقا در ایران قرار دارد.
همچنین ایران رتبه های چهارم تا دهم دنیا در تولید روی و کبالت، رتبه برتر در ذخایر آلومینیوم، منگنز و مس در جهان و رتبه چهارم دنیا به لحاظ تنوع تولیدات محصولات کشاورزی در جهان را دارد.
ایران بزرگترین تولیدکننده پسته، زعفران، خاویار، زرشک، فیروزه، میوههای شفتی و فرش دستباف در جهان است. ایران همچنین هشتمین تولیدکننده میوه، دومین تولیدکننده خیار، نهمین نیروی بزرگ نظامی، دهمین دارنده تانک نظامی، چهارمین تولیدکننده سیمان، نهمین تولیدکننده آهن، هشتمین تولیدکننده لیمو، دهمین تولیدکننده انگور، دومین تولیدکننده زردآلو، هشتمین تولیدکننده مرغ، سومین تولیدکننده گاز طبیعی، ششمین تولیدکننده نفت، سومین صادرکننده نفت، ششمین تولیدکننده پیاز، دومین تولیدکننده گردو، سومین تولیدکننده هندوانه، هفتمین تولیدکننده گوجه فرنگی، هفتمین تولیدکننده مرکبات، چهارمین تولیدکننده بادام و هفتمین تولیدکننده پشم در جهان است.
سیاست خارجی ایران
موقعیت تاریخی-تمدنی، ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک و سیاسی – امنیتی ایران در نظام امنیت منطقه ای و بین المللی به گونه ای است که اتخاذ رویکردهای مختلفی را در غرب آسیا طلب می کند. سه رویکرد اصلی در منطقه گرایی سیاست خارجی ایران عبارتند از: رویکرد جغرافیایی-ژئوپیلیتیک، رویکرد فرهنگی-تاریخی و رویکرد سیاسی-امنیتی. در طول دهه های گذشته، سیاست خارجی ایران چالشی را در ایجاد تعادل بین این سه رویکرد داشته است که می توان از آن به عنوان چالش های نظری سیاست خارجی ایران یاد کرد.
جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک بازیگر مهم و اساسی در منطقه غرب آسیا نه تنها الزاماً به ایفای نقش می پردازد بلکه در جهت تقویت نقش و افزایش منافع ملی به اتخاذ تصمیم مبادرت می کند. موضوع سوریه، لبنان، عراق و فلسطین نه تنها امروز بلکه همواره از موضوعات مهم منطقه¬ای ایران برای اتخاذ تصمیم در عرصه ی سیاست خارجی خواهد بود.
از جمله مهم ترین فرصت های ایران موقعیت جغرافیایی شیعیان در این منطقه است. با نگاه به نقشه جغرافیایی تشیع مشخص می شود که ایران در قلب قلمروهای شیعی جهان قرار گرفته است و پیرامونی های شیعه بسان لایه هایی آن را احاطه کرده اند.
در حالیکه ایران منطقهای در مقایسه با ایران ملی از نوع قدرت منطقهای در محیط بلافصل خود برخوردار است، موقعیت ایران بین المللی اجازه انزوا و موضع گیری خنثی را به آن نمیدهد. صرف چالش، هزینه زیادی را به ایران و منافع ملی آن تحمیل میکند. اگر سیاست همسویی آغاز شود، هضم و ادغام هژمون بین الملل را در پی خواهد داشت. که میتواند سیاست دو ستونی عصر نیکسون را در مورد ایران تکرار کند. تعامل سازنده همراه با چالش و رقابت، بهترین نوع رابطه ایران با نظام بین الملل و مراکز ثقل نظام بین الملل است.
بر خلاف ایران ملی و ایران منطقه ای، تفکر ایران کانون هژمون منطقهای در چارچوب بلوک بندی آسیای جنوب غربی است. این منطقه حاصل تحولات جدید در نظام بین الملل و فروپاشی نظام دو قطبی بود. به این ترتیب که با فروپاشی نظام دو قطبی و تحولات بین المللی و تغییر ساختار قدرت و تغییر حوزههای نفوذ و تفکر منطقه گرایی نوین اهمیت بسیاری یافت.
ایران یکی از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد است که در سازمان کشورهای صادرکنندهٔ نفت (اوپک)، سازمان کنفرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد و سازمان اکو نیز عضویّت دارد. روابط خارجی ایران در دورهٔ جمهوری اسلامی با تنشهای فراوانی روبرو بودهاست که از جمله آن می توان به اشغال سفارت آمریکا و به گروگان گرفتن دیپلماتهای آمریکایی، جنگ ۸ ساله با عراق که با یورش کشور عراق به وقوع پیوست، تحریمهای بلندمدت اقتصادی و فناورانه ، تحریمهای علیه ایران و ماجرای برنامه هستهای ایران اشاره کرد.
در مورد ایران در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل گفت: «محاصره دریایی آمریکا، نقض آتشبس است که لغو آن شرط آغاز مجدد مذاکرات است.»
کد خبر: ۱۳۶۸۴۴۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۲
گروهی متشکل از ۴۹ کشور روز جمعه در پاریس گرد هم آمدند تا مراحل اولیه طرحی برای ازسرگیری تردد دریایی در تنگه هرمز را نهایی کنند.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۴۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۲
دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا با انتشار پستی اعلام کرد که آتشبس را تمدید میکند.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۴۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
سخنگوی وزارت خارجه چین به اقدام آمریکا مبنی بر توقیف یک کشتی باری غیرنظامی که از چین به ایران در حرکت بود، واکنش نشان داد.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۴۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
آیتالله اعرافی گفت: باید از تبدیل سرزمینهای اسلامی به میدان جنگهای پیدرپی جلوگیری شود.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۴۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
به گزارش آسوشیتدپرس و آکسیوس معاون رئیسجمهور آمریکا جِیدی ونس سفر خود به پاکستان را لغو کرده است.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۴۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
رسانه های خارجی اعلام کردند نقض آتش بس توسط آمریکا در خلیج فارس و نامعلوم بودن وضعیت مذاکرات قیمت نفت خام برنت را ۴ دلار بالا برد.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
علیرغم تمام فضاسازیها و شایعه پردازی رسانهها و مقامات آمریکایی، تیم مذاکرهکننده ایرانی به دلایل مختلف به طرف آمریکایی از طریق واسطه پاکستانی اعلام کرده است که در روز چهارشنبه در اسلام آباد پاکستان حضور نخواهد یافت و فعلاً هیچ دورنمایی از شرکت در مذاکرات نیز وجود ندارد.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۳۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
آیتالله نوری همدانی با تأکید بر حفظ وحدت در مقابل دشمن آمریکایی و صهیونیستی گفت: آنچه در چنین شرایطی میتواند نقشههای دشمن را خنثی سازد، حفظ وحدت، انسجام حول محور رهبری و هوشیاری و اعتماد به فرزندان ملت در میدان دفاع، اجرا و دیپلماسی است.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۳۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
وال استریت ژورنال مدعی شد رئیسجمهور آمریکا در حال بررسی لغو سفر جیدی ونس به پاکستان است.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۳۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت پیش از اتمام مهلت آتشبس، ایران و آمریکا باید مذاکرات را از سر بگیرند.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۳۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
پیام جدید سردار موسوی خطاب به ملت ایران
پیام جدید فرمانده هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خطاب به ملت ایران منتشر شد.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
وزارت خزانهداری آمریکا روز چهارشنبه از تحریم ۱۴ فرد، نهاد و هواپیمای مستقر در ایران و ترکیه خبر داد.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۲۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
وزیر امور خارجه در واکنش به حمله امریکا به کشتی تجاری نوشت: ایران به خوبی می داند چگونه با محدودیت ها مقابله و از خود دفاع کند.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۲۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
در جریان تجاوز اخیر رژیم صهیونیستی و آمریکا به جمهوری اسلامی ایران، نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران مجموعهای از عملیاتهای پرریسک و بعضاً بیسابقه را به اجرا گذاشت.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
در اینفوگرافیک زیر، تابناک به بررسی رژیم حقوقی جدید تنگه هرمز و دریافت عوارض از سوی ایران پرداخته است.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
سخنگوی وزارت خارجه کشورمان تاکید کرد که محاصره دریایی،نقض حقوق بین الملل و آتش بس است.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۱۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
رئیسجمهور بدون تعادل آمریکا بار دیگر با استناد به ادعاهای بیپایه و اساس در فضای مجازی در دام رسانهای صهیونیستها افتاد.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۱۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا امروز سهشنبه در مصاحبهٔ تلفنی با شبکهٔ خبری سیانبیسی به موضوع جنگ با ایران و آتشبس دو هفتهای که فردا به پایان میرسد پرداخت.
کد خبر: ۱۳۶۸۴۰۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱
گروهی از ایرانیان و حامیان ایران در میدان گوستاو آدولف مالمو سوئد گردهم آمدند تا یاد شهدای میناب را زنده نگه دارند.
کد خبر: ۱۳۶۸۳۹۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۱