تیم ملی فوتبال ایران

معرفی:

تیم ملی فوتبال ایران یکی از پرافتخارترین تیم ملی فوتبال آسیا و از قدرت‌های سنتی فوتبال این قاره به شمار می‌رود. ایران با سه قهرمانی متوالی در جام ملت‌های آسیا، هفت حضور در جام جهانی فوتبال، پنج سهمیه متوالی مسابقات فوتبال المپیک و چهار حضور در این رقابت‌ها، یکی از موفق‌ترین تیم‌های ملی تاریخ فوتبال آسیاست.

ایران تنها تیم تاریخ جام ملت‌های آسیاست که موفق شد سه دوره متوالی عنوان قهرمانی این رقابت‌ها را به دست آورد و در دهه ۱۳۵۰ خورشیدی با حضور در جام جهانی و المپیک، جایگاه خود را به عنوان یکی از قدرت‌های فوتبال قاره تثبیت کند.

اگرچه تیم ملی ایران تاکنون موفق به صعود از مرحله گروهی جام جهانی نشده است، اما پیروزی تاریخی ۲ بر یک برابر آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه، نمایش تحسین‌برانگیز مقابل آرژانتین در جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل، کسب چهار امتیاز در جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه و صعود تاریخی به جام جهانی ۱۹۷۸ آرژانتین، از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ این تیم در این تورنمنت به شمار می‌روند.

شناسنامه

• نام رسمی: تیم ملی فوتبال ایران
• لقب:  تیم ملی
• فدراسیون: فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی ایران
• کنفدراسیون: کنفدراسیون فوتبال آسیا  (AFC)
• اولین بازی ملی: ۱۳۲۰ (۱۹۴۱)
• رکورددار بازی ملی: جواد نکونام (۱۴۹ بازی ملی)
• بهترین گلزن تاریخ: علی دایی (۱۰۹ گل ملی)
• پرافتخارترین بازیکن تاریخ: پرویز قلیچ‌خانی (۳ قهرمانی در جام ملت‌های آسیا)

تاریخچه

تیم ملی فوتبال ایران از دهه ۱۳۴۰ خورشیدی به یکی از قدرت‌های فوتبال آسیا تبدیل شد. قهرمانی در بازی‌های آسیایی ۱۹۶۶ و سپس سه قهرمانی متوالی در جام ملت‌های آسیا، آغاز دوران طلایی فوتبال ایران بود؛ دورانی که با پنج سهمیه متوالی مسابقات فوتبال المپیک، چهار حضور در این رقابت‌ها و نخستین صعود به جام جهانی همراه شد.

فوتبال ایران در ادامه با وجود فراز و نشیب‌های فراوان، همچنان یکی از قدرت‌های اصلی آسیا باقی ماند. تیم ملی ایران ۲۰ سال پس از اولین حضورش در جام جهانی بار دیگر طعم صعود را چشید و در ادامه بارها به جام جهانی صعود کرد، اما حسرت فتح دوباره جام ملت‌های آسیا از سال ۱۹۷۶ تاکنون ادامه دارد. آخرین حضور ایران روی سکوی این رقابت‌ها به مقام سومی جام ملت‌های آسیا ۲۰۰۴ چین بازمی‌گردد.

ایران در جام ملت‌های آسیا

جام ملت‌های آسیا ۱۹۶۸ ایران؛ آغاز فرمانروایی بر آسیا

• تیم ملی ایران برای نخستین بار در چهارمین دوره جام ملت‌های آسیا که به میزبانی ایران برگزار شد، عنوان قهرمانی را به دست آورد. شاگردان محمود بیاتی با شکست هنگ‌کنگ، چین، برمه و اسرائیل، نخستین جام قهرمانی فوتبال آسیا را بالای سر بردند و آغازگر دوران طلایی فوتبال ایران شدند.
• این قهرمانی، نخستین جام بزرگ تاریخ فوتبال ایران بود و زمینه را برای تبدیل شدن تیم ملی به قدرت نخست فوتبال آسیا در دهه ۱۳۵۰ فراهم کرد.

جام ملت‌های آسیا ۱۹۷۲ تایلند؛ دفاع از عنوان قهرمانی

• چهار سال پس از نخستین قهرمانی، تیم ملی ایران با هدایت محمد رنجبر برای دومین دوره متوالی قهرمان آسیا شد. ایران در دیدار پایانی با پیروزی ۲ بر یک مقابل کره جنوبی، دومین جام قهرمانی خود را به دست آورد و جایگاهش را به عنوان قدرت اول فوتبال آسیا تثبیت کرد.

جام ملت‌های آسیا ۱۹۷۶ ایران؛ هت‌تریک تاریخی

• ششمین دوره جام ملت‌های آسیا قرار بود به میزبانی لبنان برگزار شود، اما با آغاز جنگ داخلی این کشور، کنفدراسیون فوتبال آسیا میزبانی مسابقات را به ایران واگذار کرد. در آن مقطع، فوتبال ایران در اوج قدرت قرار داشت و حضور کامبیز آتابای در ریاست فدراسیون فوتبال و سپس ریاست کنفدراسیون فوتبال آسیا، نشان‌دهنده جایگاه و نفوذ بالای فوتبال ایران در مدیریت فوتبال قاره بود.
• تیم ملی ایران با هدایت حشمت مهاجرانی و بهره‌گیری از نسل طلایی فوتبال کشور، عراق، یمن جنوبی، چین و کویت را شکست داد و برای سومین دوره متوالی قهرمان آسیا شد.
• ایران با این قهرمانی، نخستین تیم تاریخ جام ملت‌های آسیا لقب گرفت که سه دوره پیاپی بر سکوی نخست فوتبال آسیا ایستاد؛ رکوردی که همچنان یکی از بزرگ‌ترین افتخارات فوتبال ایران و قاره آسیا به شمار می‌رود.

جام ملت‌های آسیا ۲۰۰۴ چین؛ آخرین حضور روی سکوی قاره

• پس از نزدیک به سه دهه ناکامی در فتح جام ملت‌های آسیا، تیم ملی ایران با هدایت برانکو ایوانکوویچ در مسابقات ۲۰۰۴ چین تا مرحله نیمه‌نهایی پیش رفت. ایران پس از شکست مقابل میزبان در ضربات پنالتی، در دیدار رده‌بندی با پیروزی ۴ بر ۲ برابر بحرین، عنوان سوم مسابقات را به دست آورد.
• این مسابقات تاکنون آخرین باری است که تیم ملی ایران موفق شده روی سکوی جام ملت‌های آسیا قرار بگیرد.

ایران در جام جهانی

جام جهانی ۱۹۷۸ آرژانتین؛ ارزشمندترین صعود تاریخ فوتبال ایران

• تیم ملی ایران با هدایت حشمت مهاجرانی برای نخستین بار جواز حضور در جام جهانی را به دست آورد. در آن زمان تنها ۱۶ تیم در مرحله نهایی جام جهانی حضور داشتند و قاره‌های آسیا و اقیانوسیه نیز تنها یک سهمیه مشترک در اختیار داشتند. ایران با قرار گرفتن در جایگاه نخست رقابت‌های انتخابی، این سهمیه ارزشمند را به دست آورد و در جمع ۱۶ تیم برتر فوتبال جهان قرار گرفت؛ اتفاقی که همچنان یکی از دشوارترین و ارزشمندترین صعودهای تاریخ فوتبال ایران به جام جهانی محسوب می‌شود.
• ایران در نخستین تجربه حضور خود با تیم‌های هلند، پرو و اسکاتلند هم‌گروه شد. شاگردان حشمت مهاجرانی در نخستین مسابقه با نتیجه ۳ بر صفر مقابل هلند، یکی از قدرت‌های جهان [و نایب قهرمان جام] شکست خوردند و مقابل اسکاتلند به تساوی یک - یک رسیدند که نخستین امتیاز تاریخ فوتبال ایران در جام جهانی را به دست آوردند. ایران سپس برابر پرو ۴ بر یک شکست خورد و با یک امتیاز به کار خود پایان داد.

جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه؛ حماسه ملبورن و نخستین پیروزی

• پس از ۲۰ سال دوری از جام جهانی، ایران با هدایت محمد مایلی‌کهن در مسیر انتخابی جام جهانی قرار گرفت که با دوم شدن در گروه برکنار شد و برای دیدارهای پلی‌آف آسیا والدیر ویرا جای او را گرفت. شکست ۳ بر ۲ مقابل ژاپن ایران را روانه پلی‌آف بین‌قاره‌ای کرد تا برابر استرالیا قرار گرفت. دیدار رفت در تهران با تساوی یک - یک به پایان رسید و در مسابقه برگشت در ورزشگاه کریکت ملبورن، ایران تا دقیقه ۷۰ با نتیجه ۲ بر صفر عقب بود، اما گل‌های کریم باقری و خداداد عزیزی بازی را ۲ - ۲ مساوی کرد تا ایران به لطف قانون گل زده در خانه حریف، راهی جام جهانی شود. این مسابقه که با عنوان «حماسه ملبورن» شناخته می‌شود، یکی از ماندگارترین دیدارهای تاریخ فوتبال ایران و مشهورترین مسابقه تاریخ تیم ملی به شمار می‌رود.
• پس از قطعی شدن صعود، تومیسلاو ایویچ هدایت تیم ملی را بر عهده گرفت و نقش مهمی در آماده‌سازی ایران برای حضور در جام جهانی ایفا کرد، اما تنها چند هفته پیش از آغاز مسابقات و پس از دیدار دوستانه برابر آ.اس. رم، از سمت خود برکنار شد؛ تصمیمی که همچنان یکی از بحث‌برانگیزترین اتفاقات تاریخ فوتبال ایران محسوب می‌شود. پس از آن، جلال طالبی هدایت تیم ملی را در جام جهانی بر عهده گرفت.
• ایران در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه با تیم‌های آلمان، یوگسلاوی و آمریکا هم‌گروه شد. تیم ملی در نخستین مسابقه برابر یوگسلاوی با نتیجه یک بر صفر شکست خورد، اما در دومین دیدار با پیروزی تاریخی ۲ بر یک برابر آمریکا، نخستین برد تاریخ فوتبال ایران در جام جهانی را رقم زد. این مسابقه به دلیل شرایط سیاسی دو کشور، یکی از مهم‌ترین و پربیننده‌ترین دیدارهای تاریخ جام جهانی محسوب می‌شود. ایران در آخرین مسابقه نیز برابر آلمان شکست خورد و با سه امتیاز به کار خود پایان داد.

جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان؛ بازگشت پس از هشت سال

• تیم ملی ایران با هدایت برانکو ایوانکوویچ برای سومین بار به جام جهانی صعود کرد. ایران در گروهی دشوار با مکزیک، پرتغال و آنگولا هم‌گروه شد. شاگردان برانکو پس از شکست ۳ بر یک مقابل مکزیک و ۲ بر صفر برابر پرتغال، در آخرین مسابقه مقابل آنگولا به تساوی یک - یک رسیدند و با یک امتیاز از دور رقابت‌ها کنار رفتند.

جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل؛ مقاومت برابر آرژانتین

• تیم ملی ایران با هدایت کارلوس کی‌روش پس از هشت سال دوباره به جام جهانی راه یافت و در گروهی متشکل از آرژانتین، نیجریه و بوسنی و هرزگوین قرار گرفت.
• ایران در نخستین مسابقه مقابل نیجریه به تساوی صفر - صفر رسید. شاگردان کی‌روش در دومین دیدار یکی از بهترین نمایش‌های تاریخ فوتبال ایران در جام جهانی را برابر آرژانتین ارائه کردند و تا دقیقه ۱+۹۰ برابر نایب‌قهرمان جهان مقاومت کردند، اما گل دیرهنگام لیونل مسی باعث شکست یک بر صفر ایران شد. ایران در آخرین مسابقه نیز با نتیجه ۳ بر یک برابر بوسنی و هرزگوین شکست خورد.

جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه؛ نزدیک‌ترین فاصله تا صعود

• تیم ملی ایران با هدایت کارلوس کی‌روش به جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه صعود کرد و در گروهی دشوار با اسپانیا، پرتغال و مراکش قرار گرفت.
• ایران در نخستین مسابقه با پیروزی یک بر صفر برابر مراکش، دومین برد تاریخ خود در جام‌های جهانی را به دست آورد. تیم ملی سپس با نتیجه یک بر صفر برابر اسپانیا شکست خورد و در آخرین مسابقه با تساوی یک - یک مقابل پرتغال، به کار خود پایان داد.
• ایران با کسب چهار امتیاز، در پنجمین دوره حضورش بهترین عملکرد خود در مرحله گروهی جام جهانی را ثبت کرد، اما با یک امتیاز کمتر از اسپانیا و پرتغال، از صعود به مرحله یک‌هشتم نهایی بازماند.

جام جهانی ۲۰۲۲ قطر؛ صعود با اسکوچیچ، حضور با کی‌روش

• پس از اینکه مارک ویلموتس تیم ملی را تا آستانه حذف از دور نخست انتخابی جام جهانی ۲۰۲۲ قطر پیش برد و قراردادش را به صورت یک طرفه فسخ کرد، مهدی تاج هم از ریاست فدراسیون فوتبال استعفا داد و رفت. سپس دراگان اسکوچیچ هدایت تیم ملی را بر عهده گرفت و ایران را از شرایط دشوار مرحله مقدماتی که به میزبانی بحرین برگزار شد، نجات داد. تیم ملی تحت هدایت این سرمربی کروات با نتایجی درخشان به جام جهانی ۲۰۲۲ قطر صعود کرد و یکی از نخستین تیم‌های آسیایی بود که حضورش در این رقابت‌ها قطعی شد.
• با این حال، در ماه‌های منتهی به جام جهانی، اختلاف‌نظرها درباره ادامه همکاری با اسکوچیچ افزایش یافت. پس از آخرین اردوی تیم ملی، علیرضا جهانبخش و مهدی طارمی در دیداری با مسئولان نهاد ریاست جمهوری حضور پیدا کردند؛ دیداری که هم‌زمان با افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره آینده نیمکت تیم ملی مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. اندکی بعد و هم‌زمان با بازگشت مهدی تاج به ریاست فدراسیون فوتبال، اسکوچیچ از سمت خود برکنار شد و کارلوس کی‌روش بار دیگر هدایت تیم ملی را بر عهده گرفت.
• یکی از اعضای کادر فنی کی‌روش در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر به رسانه‌های خارجی اعلام کرد که مذاکرات برای بازگشت این سرمربی از اردیبهشت ۱۴۰۱ آغاز شده بود؛ موضوعی که نشان می‌داد رایزنی‌ها برای این تغییر، چند ماه پیش از اعلام رسمی انتصاب کی‌روش در جریان بوده است.
• ایران در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر با شکست ۶ بر ۲ برابر انگلستان رقابت‌ها را آغاز کرد. تیم ملی در دومین مسابقه با پیروزی ۲ بر صفر برابر ولز، سومین برد تاریخ خود در جام‌های جهانی را به دست آورد، اما در آخرین مسابقه با شکست یک بر صفر برابر آمریکا از صعود به مرحله حذفی بازماند.

جام جهانی ۲۰۲۶ آمریکا، کانادا و مکزیک؛ هفتمین حضور

• تیم ملی ایران با هدایت امیر قلعه‌نویی برای هفتمین بار جواز حضور در جام جهانی را به دست آورد. جام جهانی ۲۰۲۶ نخستین دوره این رقابت‌ها با حضور ۴۸ تیم است و ایران نیز یکی از نمایندگان قاره آسیا در این مسابقات خواهد بود.

تیم ملی ایران در المپیک

توکیو ۱۹۶۴؛ نخستین حضور در المپیک

• تیم ملی ایران برای نخستین بار با هدایت حسین فکری به مسابقات فوتبال المپیک راه یافت و در بازی‌های ۱۹۶۴ توکیو حضور پیدا کرد. هرچند ایران نتوانست از مرحله گروهی صعود کند، اما این حضور نقطه آغاز حضور فوتبال ایران در بزرگ‌ترین آوردگاه ورزشی جهان بود و تجربه‌ای ارزشمند برای نسل جوان فوتبال کشور به شمار می‌رفت.

مکزیکوسیتی ۱۹۶۸؛ دومین حضور همزمان با آغاز عصر طلایی

چهار سال بعد، ایران بار دیگر جواز حضور در المپیک را به دست آورد. این صعود همزمان با آغاز دوران طلایی فوتبال ایران و نخستین قهرمانی در جام ملت‌های آسیا بود؛ نسلی که در سال‌های بعد فوتبال ایران را به قدرت اول قاره تبدیل کرد.

مونیخ ۱۹۷۲؛ تثبیت جایگاه ایران در آسیا

• تیم ملی ایران با هدایت محمد رنجبر برای سومین دوره متوالی جواز حضور در مسابقات فوتبال المپیک را به دست آورد. این صعود در شرایطی رقم خورد که فوتبال ایران به یکی از قدرت‌های نوظهور قاره آسیا تبدیل شده بود و تنها چند ماه بعد نیز دومین قهرمانی متوالی خود را در جام ملت‌های آسیا جشن گرفت.
• ایران در مرحله گروهی المپیک مونیخ با تیم‌های مجارستان، دانمارک و برزیل هم‌گروه شد. شاگردان محمد رنجبر برابر مجارستان و دانمارک شکست خوردند و دیدار با برزیل را نیز با نتیجه یک بر صفر شکست دادند، اما از صعود به مرحله بعد بازمانند. با وجود حذف در مرحله گروهی، سومین حضور متوالی در المپیک و شکست برزیل نشان‌دهنده تداوم روند رو به رشد فوتبال ایران در سطح قاره و جهان و همچنین تبدیل شدن به یک قدرت بود.

مونترال ۱۹۷۶؛ بهترین نتیجه تاریخ فوتبال ایران

• تیم ملی ایران با هدایت حشمت مهاجرانی برای چهارمین دوره متوالی به مسابقات فوتبال المپیک راه یافت و بهترین نتیجه تاریخ خود را در این رقابت‌ها رقم زد.
• ایران در مرحله گروهی با تیم‌های لهستان، کوبا و غنا هم‌گروه بود، اما غنا به همراه بسیاری از کشورهای آفریقایی در اعتراض به حضور نیوزیلند در المپیک مونترال، این مسابقات را تحریم کرد و از حضور در رقابت‌ها انصراف داد.
• شاگردان حشمت مهاجرانی در نخستین مسابقه، نمایشی درخشان برابر لهستان ارائه کردند اما با نتیجه ۳ بر ۲ شکست خوردند. لهستان در ادامه رقابت‌ها به دیدار نهایی راه یافت و پس از شکست مقابل آلمان شرقی، مدال نقره المپیک را به دست آورد.
• ایران سپس با پیروزی مقابل کوبا به مرحله یک‌چهارم نهایی صعود کرد و در جمع هشت تیم برتر مسابقات برابر شوروی قرار گرفت. تیم ملی ایران با وجود ارائه نمایشی قابل قبول، با نتیجه ۲ بر ۱ مغلوب شوروی شد و از صعود به نیمه‌نهایی بازماند.
• اهمیت این عملکرد زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم شوروی پس از عبور از ایران به مرحله نیمه‌نهایی رسید و تنها برابر آلمان شرقی، قهرمان آن دوره از رقابت‌ها، شکست خورد. شوروی سپس در دیدار رده‌بندی با پیروزی ۲ بر صفر مقابل برزیل، مدال برنز المپیک را به دست آورد. از این رو، رقابت نزدیک ایران با تیم‌های نایب‌قهرمان و تیم سوم مسابقات، جایگاه نسل طلایی فوتبال ایران را در سطح بین‌المللی به خوبی نشان می‌دهد.

مسکو ۱۹۸۰؛ صعودی که هرگز به حضور منجر نشد

• تیم ملی ایران موفق شد جواز حضور در مسابقات فوتبال المپیک ۱۹۸۰ مسکو را نیز به دست آورد، اما در پی تصمیم دولت جمهوری اسلامی ایران برای همراهی با تحریم این رقابت‌ها، از حضور در المپیک انصراف داد.
• این اتفاق باعث شد روند چهار حضور متوالی فوتبال ایران در بازی‌های المپیک متوقف شود و آخرین سهمیه المپیک فوتبال ایران بدون حضور در مسابقات از دست برود. از آن زمان تاکنون، فوتبال ایران نتوانسته است بار دیگر به مسابقات فوتبال المپیک صعود کند.

افتخارات

جام ملت‌های آسیا

•  قهرمان (۳ دوره): ۱۹۶۸ ایران، ۱۹۷۲ تایلند، ۱۹۷۶ ایران
• مقام سوم (۴ دوره): ۱۹۸۰ کویت، ۱۹۸۸ قطر، ۱۹۹۶ امارات، ۲۰۰۴ چین

بازی‌های آسیایی

• مدال طلا (۴ مدال): ۱۹۷۴ تهران، ۱۹۹۰ پکن، ۱۹۹۸ بانکوک، ۲۰۰۲ بوسان
• مدال نقره (۲ مدال): ۱۹۵۱ دهلی نو، ۱۹۶۶ بانکوک

جام جهانی فوتبال

• حضور (۷ دوره): ۱۹۷۸ آرژانتین، ۱۹۹۸ فرانسه، ۲۰۰۶ آلمان، ۲۰۱۴ برزیل، ۲۰۱۸ روسیه، ۲۰۲۲ قطر، ۲۰۲۶ آمریکا، کانادا و مکزیک 

مسابقات فوتبال المپیک

صعود و حضور (۵ دوره صعود و ۴ دوره حضور):

• ۱۹۶۴ توکیو
• ۱۹۶۸ مکزیکوسیتی
• ۱۹۷۲ مونیخ
• ۱۹۷۶ مونترال
• ۱۹۸۰ مسکو (ایران به المپیک ۱۹۸۰ صعود کرد، اما این دوره از مسابقات را تحریم کرد)

اسطوره‌های تیم ملی ایران

• در بیش از یک قرن تاریخ فوتبال ایران، بازیکنان بزرگی پیراهن تیم ملی را بر تن کرده‌اند. برخی از آنان نه تنها در موفقیت‌های تیم ملی نقش مهمی ایفا کرده‌اند، بلکه به نماد نسل‌های مختلف فوتبال کشور تبدیل شده‌اند.
• از مهم‌ترین اسطوره‌های تاریخ تیم ملی ایران می‌توان به پرویز قلیچ‌خانی، ناصر حجازی، حسن حبیبی، علی پروین، حسن روشن، غلامحسین مظلومی، آندرانیک اسکندریان، احمدرضا عابدزاده، علی دایی، کریم باقری، مهدی مهدوی‌کیا، علی کریمی، جواد نکونام، اشکان دژاگه، مسعود شجاعی، سردار آزمون و مهدی طارمی اشاره کرد.