کلیات
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۱۸ مرداد ماه ۱۳۳۹ تأسیس شد. برخی از وظایف بانک مرکزی عبارتند از: حفظ ارزش داخلی و خارجی پول ملی کشور، انتشار اسکناس و ضرب سکههای فلزی رایج کشور، تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و ریالی، نظارت بر صدور و ورود ارز و پول رایج کشور، تنظیم کننده نظام پولی و اعتباری کشور، نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری و...
رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم سازد و در اجرای برنامههای مختلف اعم از برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد.
تاریخچه
نخستین بار اروپاییان در ۱۲۸۱/۱۸۶۴، تأسیس بانک را به وسیله ژان ساوالان فرانسوی، به میرزا محمودخان ناصرالملک پیشنهاد کردند. آنان در ۱۳۰۲/۱۸۸۵، برای یک کاسه شدن کلیه وجوهی که بین ایران و اروپا جریان داشت، تصمیم گرفتند با مشارکت سرمایهگذاران فرانسوی و بانک عثمانی، بانک ایران و افغانستان را تشکیل دهند، اما، چون فرانسویان به این سرمایهگذاری اطمینان نداشتند، این کار عملی نشد. سرانجام، انگلیسیها موفق شدند که در ایران اولین بانک را تأسیس کنند.
ارکان بانک
براساس فصل سوم قانون پولی و بانکی کشور مصوب سال ۱۳۵۱ و آخرین اصلاحات آن، ارکان بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بخش هایی، چون مجمع عمومی، شورای پول و اعتبار، هیئت عامل، هیئت نظارت اندوخته اسکناس و هیئت نظار را شامل میشود.
ریاست بانک
ریاست بانک مرکزی ایران یکی از حساسترین سمتهای اقتصادی کشور است که در سالهای گذشته افراد مختلفی را در این مقام دیده ایم. ابراهیم شیبانی در ۱۳۸۲، طهماسب مظاهری در ۱۳۸۶، محمود بهمنی در سال ۱۳۸۷، ولی اله سیف در ساال ۱۳۹۲ و عبدالناصر همتی در سال ۱۳۹۷ به این سمت منصوب شدند. عبدالناصر همتی اکنون رئیس بانک مرکزی است.
وظایف
براساس فصل دوم قانون پولی و بانکی کشور مصوب ۱۳۵۱ (و آخرین اصلاحات آن به صورت پانویس)، وظایف و اختیارات بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر است:
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان تنظیمکننده نظام پولی و اعتباری کشور، موظف به انجام وظایف زیر می باشد:
الف- انتشار اسکناس و سکههای فلزی رایج کشور، طبق مقررات این قانون.
ب- نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری، طبق مقررات این قانون.
ج- تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و تعهد یا تضمین پرداختهای ارزی با تصویب شورای پول و اعتبار و همچنین نظارت بر معاملات ارزی.
د- نظارت بر معاملات طلا و تنظیم مقررات مربوط به این معاملات با تصویب هیئت وزیران.
ه- نظارت بر صدور و ورود پول رایج ایران و تنظیم مقررات مربوط به آن با تصویب شورای پول و اعتبار (۱).
همچنین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان بانکدار دولت، موظف به انجام وظایف زیر است:
الف- نگاهداری حسابهای وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی و شهرداریها و همچنین مؤسساتی که بیش از نصف سرمایه آنها متعلق به وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی و یا شهرداریها میباشند و انجام تمام عملیات بانکی آنها در داخل و خارج از کشور (۲) و (۳).
ب- فروش و بازپرداخت اصل و بهره انواع اوراق قرضه دولتی و اسناد خزانه به عنوان عامل دولت و واگذاری این عاملیت به افراد و یا مؤسسات دیگر.
ج- نگاهداری تمام ذخائر ارزی و طلای کشور.
د- نگاهداری وجوه ریالی صندوق بینالمللی پول و بانک بینالمللی ترمیم و توسعه و شرکت مالی بینالمللی و مؤسسه بینالمللی توسعه و مؤسسات مشابه یا وابسته به این مؤسسات.
ه- انعقاد موافقتنامه پرداخت در اجرای قراردادهای پولی و مالی و بازرگانی و ترانزیتی بین دولت و سایر کشورها.
اختیارات
بر اساس ماده ۱۳ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دارای اختیارات زیر است.
۱ -دادن وام و اعتبار به وزارتخانهها و مؤسسات دولتی با مجوز قانونی.
۲ - تضمین تعهدات دولت و وزارتخانهها و مؤسسات دولتی با مجوز قانونی.
۳ - دادن وام و اعتبار و تضمین وام و اعتبارات اعطایی به شرکتهای دولتی (۵) و شهرداریها و همچنین به مؤسسات وابسته به دولت و شهرداریها با تأمین کافی.
۴ - تنزیل مجدد براتها و اسناد بازرگانی کوتاه مدت بانکها (۶) و دادن اعتبار به بانکها با تأمین کافی.
۵ - خرید و فروش اسناد خزانه و اوراق قرضه دولتی و اوراق قرضه صادر شده از طرف دولتهای خارجی یا مؤسسات مالی بینالمللی معتبر.
۶ - خرید و فروش طلا و نقره.
۷ - افتتاح و نگاهداری حساب جاری نزد بانکهای خارج و یا نگاهداری حساب بانکهای داخل و خارج نزد خود و انجام تمام عملیات مجاز بانکی دیگر و تحصیل اعتبارات در داخل و خارج به حساب خود و یا به حساب بانکهای داخل.
رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم سازد و در اجرای برنامههای مختلف اعم از برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد.
در این راه حفظ ثبات ارزش پول و تعادل موازنه پرداختها به همراه رشد مدوام اقتصادی از طریق اجرای سیاستهای پولی از اهداف مهم آن به شمار میرود.
سیاست پولی بعد از انقلاب
مهمترین ابزارهای سیاست پولی که در دوره بعد از انقلاب اسلامی مورد استفاده قرار گرفتهاند عبارت اند از:
نرخهای ذخیره قانونی که ابزار مؤثری بوده، اما انعطافپذیری بالایی ندارد.
عملیات بازار باز که از سال ۱۳۷۹ از طریق اوراق مشارکت بانک مرکزی مورد استفاده قرار گرفتهاست.
تعیین نرخ سود سپرد هها و وام دهی توسط دولت و مجلس که تأکید بیشتر بر نرخ وام دهی بانکها بودهاست.
سیاست تعیین سقف اعتباری؛ هرچند که این سیاست در طول برنامه سوم کنار گذاشته شد، اما در برنامه چهارم به شدت مورد توجه دولت بودهاست.
سپرده ویژه بانکها نزد بانک مرکزی که به دلیل نامناسب بودن نرخ بازدهی آن مؤثر نبودهاست.
تعیین نرخ ارز توسط بانک مرکزی.
نشان بانک مرکزی
نشان یا آرم، هویت یک سازمان را نشان مى دهد و براى اینکه مخاطبان بتوانند سازمان و جایگاه آن را به راحتى تشخیص دهند از نشان استفاده مى شود. نشان هر سازمانى براى اینکه با دیگر سازمانها متفاوت باشد داراى ویژگى هاى منحصر به فرد است و از قواعد و روش هاى خاصى تبعیت مى کند. کتابچه نشان بانک مرکزى با هدف رعایت ویژگى هاى مختلف نشان این بانک منتشر مى شود تا با استفاده از قواعد این کتاب، استفاده سلیقه اى از عناصر نشان به حداقل رسد و یک شکلى آن رعایت شود.
در مورد بانک مرکزی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
بانک مرکزی ادعای مطرح شده از سوی روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز درباره نامه عبدالناصر همتی به رهبر انقلاب در خصوص ذخایر مواد غذایی را تکذیب کرد.
کد خبر: ۱۳۸۲۹۷۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۱۳
بانک مرکزی «دستورالعمل ناظر بر نحوه فروش کارت ریالی گردشگری» را پس از اصلاح به منظور پوشش حداکثری نیازمندیهای گردشگران به شبکه بانکی ابلاغ کرد.
کد خبر: ۱۳۸۲۳۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۹
با آغاز تغییرات در شبکه بانکی، حالا خبرها از جابهجایی مدیران در چند بانک مهم دولتی و خصوصی حکایت دارد؛ تغییراتی که از بانک ملی شروع شد و به نظر میرسد در روزها و هفتههای آینده به بانکهای صادرات، توسعه صادرات، مسکن، تجارت و سینا هم برسد.
کد خبر: ۱۳۸۲۳۶۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۹
افزایش کمسابقه حجم نقدینگی در کنار رشد سپردههای دیداری و کوتاهمدت، نشان میدهد اقتصاد ایران با نقدینگیای مواجه است که بیش از گذشته قابلیت تبدیل سریع به تقاضای تورمی را دارد.
کد خبر: ۱۳۸۲۱۶۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۹
همزمان با برگزاری مراسم وداع و تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب، تمهیداتی برای تداوم ارائه خدمات بانکی و عمومی به مردم در نظر گرفته شد.
کد خبر: ۱۳۸۲۲۲۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۸
میراث نگرانکننده برای اقتصاد ۱۴۰۵
آمارهای رسمی نشان میدهد سال ۱۴۰۴ از منظر سیاست پولی، سالی سخت و نگرانکننده بوده است. رشد شدید نقدینگی و پایه پولی، آن هم در شرایطی که اقتصاد همچنان با تورم مزمن دستوپنجه نرم میکند، زنگ خطر جدی برای سال ۱۴۰۵ است.
کد خبر: ۱۳۸۱۹۹۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۷
اختلال گسترده در شبکه بانکی که از چند بانک آغاز شد و به بخشهای بیشتری سرایت کرد، حالا فقط بهعنوان یک حمله سایبری خوانده نمیشود؛ زیرا این اتفاق پروندهای قدیمیتر را هم دوباره زنده کرده است: حواشی مدیریتی سال گذشته در شرکت ملی انفورماتیک و نسبت آن با وضعیت امروز زیرساخت بانکی کشور؛ موضوعی که نیازمند توجه جدی نهادهای نظارتی است.
کد خبر: ۱۳۸۱۵۹۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۶
پیگیریها از بانک مرکزی حاکیست هیچ تصمیمی برای تغییر نرخ سود گرفته نشده و سود ۴۰ درصدی بیاساس است.
کد خبر: ۱۳۸۱۶۷۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۶
تابناک بررسی کرد
بازار ارز نخستین روز هفته را در حالی آغاز میکند که رئیس کل بانک مرکزی با اعلام آغاز تزریق فوری دو میلیارد دلاری به چرخه تأمین، سیگنالی تازه به معاملهگران و فعالان اقتصادی داده است؛ سیگنالی که میتواند آزمونی مهم برای سنجش واکنش بازار به گشایشهای ارزی اخیر باشد.
کد خبر: ۱۳۸۱۶۰۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۶
روایت نگرانکننده بانک مرکزی از یک شاخص مهم
طبق آمار بانک مرکزی، اقتصاد ایران در سال گذشته نه فقط از مسیر رشد فاصله گرفته، بلکه در یکی از حیاتیترین موتورهای رشد آینده، یعنی تشکیل سرمایه ثابت، نیز وارد فاز عقبگرد شده است.
کد خبر: ۱۳۸۱۰۵۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۳
اختلال ایجاد شده در خدمات برخی بانکهای کشور که بهصورت مقطعی رخ داده بود، در حال رفع شدن است و اعلام شده این اختلال تا پایان امشب بهطور کامل برطرف و خدمات بانکی به وضعیت عادی بازمیگردد.
کد خبر: ۱۳۸۱۰۴۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۲
اختلال بانکی که قرار بود موقتی باشد، هنوز برای برخی مشتریان به پایان نرسیده است؛ پیامهای مخاطبان تابناک نشان میدهد علاوه بر چهار بانک درگیر اختلال اخیر، امروز بخشی از خدمات بانکی در برخی بانکهای دیگر نیز، از همراهبانک تا کارتبهکارت، با خطا، کندی و ناپایداری همراه است.
کد خبر: ۱۳۸۰۹۸۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۲
رئیس کل بانک مرکزی تأکید کرد: هیچ الزامی برای خرید نهادههای کشاورزی از آمریکا نداریم.
کد خبر: ۱۳۸۰۸۹۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۲
در حالی که بانک مرکزی گمانهزنیها درباره افزایش نرخ سود را تکذیب کرده بود، اظهارات وزیر اقتصاد درباره ضرورت اصلاح نرخ سود، نهتنها سردرگمی فعالان اقتصادی را در پی داشت، بلکه ترمز روند صعودی بورس را هم کشید!
کد خبر: ۱۳۸۰۵۹۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۱
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در گفتوگو با تابناک؛
به گفته صمصامی؛ ۱۳۰ میلیارد دلاری ارزهای صادراتی بازنگشته از سال ۱۳۹۷ تا خرداد ۱۴۰۵، رقمی بسیار قابل توجه است؛ بهگونهای که این میزان بیش از پنج برابر کل ارزهای بلوکهشده ایران توسط آمریکا برآورد میشود.
کد خبر: ۱۳۸۰۱۵۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۰
پس از یک هفته ابهام و شایعات درباره علت اختلال در خدمات چهار بانک بزرگ کشور، بانک مرکزی سرانجام اعلام کرد منشأ این مشکلات، حمله سایبری به زیرساخت بانکهای ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات بوده است و رفع کامل اختلال نیازمند صبر و شکیبایی هموطنان است.
کد خبر: ۱۳۸۰۱۵۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۰
بانک مرکزی با رد شایعات مطرحشده درباره ارتباط اختلال اخیر در بانک های های ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات با کنترل بازار ارز و طلا، اعلام کرد: این موضوع کذب محض بوده و زاییده توهمات ذهنی برخی افراد است.
کد خبر: ۱۳۸۰۱۵۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۹
پرسروصداترین اتفاق هفته در شبکه بانکی
اختلال گسترده در خدمات چهار بانک بزرگ کشور، از ملی و صادرات گرفته تا تجارت و توسعه صادرات، در روزهای اخیر فقط یک مشکل فنی نبود؛ اتفاقی بود که پای آن به زندگی روزمره مردم، صفهای شعب، تراکنشهای ناموفق و در نهایت به موجی از شایعهها و گمانهزنیها در فضای مجازی باز شد.
کد خبر: ۱۳۷۹۸۱۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۸
بانک مرکزی میگوید نرخ سود تسهیلات بانکی را بازبینی میکند اما به معنای افزایش آن نیست با این حال شنیدههای خبرنگار فارس نشان میدهد بانک مرکزی قصد افزایش ۱۰ درصدی آن را دارد.
کد خبر: ۱۳۷۹۸۹۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۸
در تدوین مفاد مربوط به آزادسازی داراییها، تمامی تجربیات و سوابق گذشته مورد توجه قرار گرفته و تلاش شده است سازوکارهای پیشبینیشده در توافق، بالاترین سطح اطمینان ممکن را برای دسترسی و بهرهبرداری از این منابع فراهم کند.
کد خبر: ۱۳۷۹۶۳۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۶