فیات؛ از کارگاه‌های تورین تا جاده‌های جهان، صنعتی که ایتالیا را روی ریل توسعه گذاشت

به گزارش تابناک؛وقتی نام فیات می‌آید، ذهن بسیاری به سمت خودروهای جمع‌وجور شهری می‌رود؛ ماشین‌هایی ساده، اقتصادی و مردمی. اما پشت این تصویر آشنا، یکی از پیچیده‌ترین و تاثیرگذارترین داستان‌های صنعتی اروپا قرار دارد. داستان شرکتی که بیش از یک قرن، نه‌تنها خودرو ساخته، بلکه اقتصاد ایتالیا را شکل داده، شهرها را گسترش داده و میلیون‌ها نفر را صاحب وسیله نقلیه کرده است.

فیات در سال ۱۸۹۹ در شهر تورین متولد شد؛ زمانی که خودرو هنوز کالایی لوکس و عجیب بود. گروهی از سرمایه‌گذاران و مهندسان ایتالیایی، با رهبری جووانی آنیلی، شرکتی را پایه گذاشتند که نامش مخفف «کارخانه خودروسازی ایتالیا تورین» بود. همان FIAT معروف. در آغاز، تولید محدود و بیشتر مونتاژ بود، اما جاه‌طلبی بنیان‌گذاران خیلی زود مسیر را تغییر داد. فیات می‌خواست صنعتی شود، نه صرفاً مونتاژکار.

در دهه‌های نخست قرن بیستم، فیات به‌سرعت وارد حوزه‌های مختلف شد؛ از موتورهای هواپیما تا ماشین‌آلات کشاورزی و حتی تجهیزات نظامی. اما نقطه عطف واقعی، زمانی رقم خورد که فیات تصمیم گرفت خودرو را از کالای اشرافی به وسیله‌ای مردمی تبدیل کند. این نگاه، فلسفه طراحی محصولاتش را برای دهه‌ها شکل داد: ساده، قابل تعمیر، اقتصادی و متناسب با خیابان‌های باریک اروپا.

پس از جنگ جهانی دوم، ایتالیا کشوری ویران بود. زیرساخت‌ها آسیب دیده و اقتصاد در رکود کامل قرار داشت. در همین دوره، فیات نقشی فراتر از یک شرکت ایفا کرد. کارخانه‌های تورین دوباره جان گرفتند و مدل‌هایی مثل فیات ۵۰۰ و فیات ۶۰۰ وارد خط تولید شدند؛ خودروهایی کوچک با موتور عقب یا جلو، مصرف سوخت پایین و هزینه نگهداری اندک که میلیون‌ها خانواده ایتالیایی را صاحب ماشین کردند. فیات ۵۰۰ به‌تنهایی تبدیل به نماد بازسازی ایتالیا شد؛ ماشینی که آزادی حرکت را به طبقه متوسط هدیه داد.

اما فیات فقط سازنده خودروهای کوچک نبود. همزمان با توسعه خودروهای سواری، بخش حمل‌ونقل سنگین هم رشد کرد. فیات در دهه‌های ۵۰ و ۶۰ میلادی به تولید کامیون، اتوبوس و مینی‌بوس روی آورد. زیرمجموعه‌هایی مانند Fiat Veicoli Industriali پایه‌گذار حضور جدی این برند در حمل‌ونقل عمومی شدند. بسیاری از اتوبوس‌های شهری اروپا در این دوره، نشان فیات را روی پیشانی خود داشتند.

مینی‌بوس‌های فیات، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، نقش مهمی در شکل‌گیری حمل‌ونقل عمومی ایفا کردند. مدل‌هایی مثل Fiat 238 و بعدها Ducato در نسخه‌های مسافری، تبدیل به ستون فقرات ناوگان شهری و بین‌شهری شدند. دوکاتو هنوز هم یکی از موفق‌ترین پلتفرم‌های تجاری سبک اروپا است و پایه بسیاری از آمبولانس‌ها، ون‌های مسافرتی و مینی‌بوس‌ها را تشکیل می‌دهد.

در حوزه اتوبوس، فیات با همکاری برندهایی مانند Iveco (که بعدها از دل فیات بیرون آمد) حضور پررنگ‌تری پیدا کرد. ایویکو عملاً بازوی صنعتی سنگین فیات شد و امروز یکی از بازیگران اصلی بازار کامیون و اتوبوس در اروپا محسوب می‌شود.

در بخش خودروهای سواری، تنوع محصولات فیات چشمگیر بود. از سدان‌های خانوادگی مثل Fiat 124 گرفته تا هاچ‌بک‌های شهری مانند Punto و Uno. فیات اونو در دهه ۸۰ میلادی یکی از پرفروش‌ترین خودروهای اروپا شد و در کشورهای مختلف تحت لیسانس تولید گردید. پونتو نیز سال‌ها در خیابان‌های اروپا و آمریکای جنوبی حضور داشت و به دلیل طراحی ساده و هزینه پایین مالکیت، محبوب نسل جوان بود.

فیات در کنار مدل‌های اقتصادی، گاهی هم به سراغ طراحی‌های جسورانه رفت. فیات کوپه، بارچتا و حتی نسخه‌های اسپرت آبارث نشان دادند این شرکت می‌تواند فراتر از خودروهای صرفاً کاربردی فکر کند. برند Abarth که زیرمجموعه فیات است، نقش مهمی در تقویت چهره اسپرت این خودروساز داشت و نسخه‌های تقویت‌شده بسیاری از محصولات فیات را روانه بازار کرد.

اما مسیر فیات همیشه هموار نبود. از دهه ۹۰ میلادی به بعد، رقابت شدید جهانی، هزینه‌های تولید بالا در اروپا و مدیریت پیچیده، این شرکت را وارد دوره‌ای پرنوسان کرد. برخی محصولات نتوانستند با رقبای ژاپنی و کره‌ای رقابت کنند و سهم بازار فیات در اروپا کاهش یافت. پاسخ فیات به این بحران، حرکت به سمت ادغام‌های بزرگ بود.

ابتدا گروه فیات با کرایسلر آمریکا ادغام شد و بعدها این مجموعه در قالب Stellantis شکل گرفت؛ غولی چندملیتی که امروز برندهایی مانند پژو، سیتروئن، اوپل، جیپ، دوج و آلفارومئو را در کنار فیات مدیریت می‌کند. این ادغام، اگرچه استقلال سنتی فیات را کاهش داد، اما بقای آن را در بازار جهانی تضمین کرد.

امروز فیات دیگر آن امپراتوری مستقل قرن بیستم نیست، اما همچنان نقش مهمی در بازار خودروهای اقتصادی دارد. تمرکز فعلی برند بیشتر روی خودروهای شهری، مدل‌های هیبرید و برقی و حفظ هویت کلاسیک فیات ۵۰۰ در قالبی مدرن است. نسخه‌های جدید ۵۰۰ برقی، تلاش فیات برای تطبیق با آینده‌ای بدون موتور احتراق داخلی را نشان می‌دهند.

در کنار خودروهای سواری، ون‌های تجاری مانند Ducato، Doblo و Fiorino هنوز از ستون‌های درآمدی این برند محسوب می‌شوند و در بسیاری از کشورهای اروپایی و خاورمیانه فعال هستند. این محصولات به دلیل سادگی فنی، ظرفیت بار مناسب و هزینه نگهداری منطقی، انتخاب اول بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک‌اند.

فیات را نمی‌توان فقط با جدول مشخصات فنی سنجید. این برند بخشی از فرهنگ صنعتی ایتالیاست. شهری مثل تورین عملاً با فیات رشد کرد؛ محله‌ها، بزرگراه‌ها و حتی سبک زندگی مردم تحت تأثیر کارخانه‌های این شرکت شکل گرفت. فیات به مردم عادی امکان داد سفر کنند، کار پیدا کنند و فاصله‌ها را کوتاه‌تر ببینند.