تهدید ایران عامل نزدیکی اعراب به اسرائیل بود؛ خطر اکنون خود اسرائیل است

نگرانی از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای یکی از دلایلی بود که عربستان سعودی را به عادی‌سازی روابط با اسرائیل متمایل کرده بود و اکنون این موضوع کمتر مطرح است.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، «بلومبرگ» در مقاله‌ای به چشم انداز عادی سازی روابط عربستان و اسرائیل پرداخته که در ادامه آمده است.

اسرائیل به‌طور فزاینده‌ای نسبت به امکان عادی‌سازی روابط با عربستان سعودی در آینده‌ای نزدیک بدبین شده است، به دلیل آنچه اقدامات خصمانه پادشاهی می‌داند.

عربستان سعودی گفته است بدون تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی حاضر به عادی‌سازی روابط نیست؛ امری که دولت کنونی اسرائیل اعلام کرده هرگز اجازه تحقق آن را نخواهد داد.

مقام‌های اسرائیلی در حال بررسی این موضوع هستند که آیا تغییرات در موضع عربستان موقتی است یا دائمی، و آیا این تغییرات عادی‌سازی را ناممکن می‌کند.

اسرائیل به‌طور فزاینده‌ای نسبت به امکان عادی‌سازی روابط با عربستان سعودی در آینده‌ای نزدیک بدبین شده است؛ بدبینی‌ای که ناشی از نارضایتی از آن چیزی است که این کشور اقدامات خصمانه ریاض برای گسترش روابط دفاعی و رویارویی با امارات متحده عربی، متحد اسرائیل، می‌داند.

مقام‌های اسرائیلی در حال بررسی این موضوع هستند که آیا این تغییرات موقتی است یا عربستان سعودی به‌طور دائمی در حال ترسیم دوباره موازنه قدرت در منطقه به شکلی است که عادی‌سازی روابط را ناممکن می‌کند. 

اگرچه در داخل اسرائیل به‌طور علنی اظهارنظر چندانی نشده، اما یکی از نزدیکان بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، و یک دیپلمات اسرائیلی گفته‌اند که این نگرانی واقعی است. هر دو خواستند نامشان فاش نشود، زیرا درباره موضوعی حساس صحبت می‌کردند.

احتمال عادی‌سازی روابط که پیش از جنگ غزه از نگاه برخی بسیار نزدیک به نظر می‌رسید، در هر صورت پس از آن کاهش یافت که دو طرف خطوط قرمز به‌ظاهر ناسازگاری تعیین کردند. عربستان سعودی اعلام کرده بدون تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی حاضر به عادی‌سازی روابط نیست. دولت کنونی اسرائیل نیز گفته هیچ قصدی برای اجازه دادن به چنین امری ندارد.

از دیدگاه اسرائیل، «محمد بن سلمان کاملاً از ایده عادی‌سازی عقب‌نشینی کرده است»، اودد آیلام، افسر پیشین اطلاعاتی اسرائیل و پژوهشگر مرکز امور امنیتی و خارجی قدس، با اشاره به ولیعهد و حاکم عملی عربستان گفت. «سعودی‌ها در مرحله‌ای حساس قرار دارند و اوضاع را می‌سنجند. این یک عقب‌گرد بزرگ برای اسرائیل است.»

عربستان سعودی در ماه سپتامبر یک ائتلاف دفاعی با پاکستانِ دارای سلاح هسته‌ای امضا کرد و ترکیه نیز ماه گذشته تأیید کرد که در حال گفت‌و‌گو برای پیوستن به این پیمان منطقه‌ای است.

هم‌زمان، تنش‌ها میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی در ماه دسامبر آشکارا بروز کرد؛ زمانی که ریاض به نیرو‌های اماراتی ۲۴ ساعت مهلت داد تا از یمن خارج شوند. از آن زمان، رسانه‌های سعودی لحن تندتری علیه همسایه خود اتخاذ کرده‌اند؛ کشوری که در سال ۲۰۲۰ روابط خود را با اسرائیل عادی کرد.

در حالی که مفسران سعودی توافق دارند موضع پادشاهی تغییر کرده است، اما با تفسیر اسرائیل از دلایل این تغییر موافق نیستند. آنها به‌جای آن به تعارض اهداف سیاست خارجی عربستان و امارات در کشور‌هایی مانند سومالی، یمن و سودان اشاره می‌کنند و به آنچه حمایت اسرائیل از امارات می‌دانند.

علی شهابی، نویسنده و تحلیلگر سعودی، گفت: «ریاض در تلاش است این دولت‌های شکننده را تثبیت کند. این هسته اصلی تنش است.»

دولت عربستان سعودی در بیانیه‌ای اعلام کرد: «عربستان سعودی همچنان در صورت تضمین مسیری به سوی تشکیل کشور فلسطینی، برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل آمادگی دارد. رد راه‌حل دوکشوری این فرصت تاریخی را تضعیف می‌کند و شرایط تداوم خشونت و رنج را پابرجا نگه می‌دارد.»

سخنگوی دولت امارات متحده عربی گفت سیاست این کشور بر پایه احترام به حاکمیت همه کشور‌ها و همزیستی مسالمت‌آمیز است. مقام‌های اسرائیلی به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخی ندادند.

نتانیاهو هفته گذشته در یک نشست خبری، در پاسخ به پرسشی درباره عربستان سعودی، به‌طور غیرمستقیم به روابط رو به گسترش این کشور با دولت‌هایی اشاره کرد که اسرائیل آنها را خصمانه می‌داند.

او گفت: «ما از هر کسی که خواهان عادی‌سازی یا صلح با ماست انتظار داریم در تلاش‌هایی که توسط نیرو‌ها یا ایدئولوژی‌هایی هدایت می‌شود و هدفشان خلاف صلح است، مشارکت نکند.» به گفته او، چنین تلاش‌هایی «مشروعیت دولت اسرائیل را رد می‌کنند و انواع نیرو‌هایی را پرورش می‌دهند که به دولت اسرائیل حمله می‌کنند.»

جنگ غزه که با حمله حماس به اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، روایت منطقه‌ای درباره عادی‌سازی روابط با دولت یهودی را به‌طور بنیادین تغییر داد. بیش از دو سال جنگ، این منطقه را عمدتاً به ویرانه‌ای بدل کرده، بیشتر جمعیت آن را آواره ساخته و ده‌ها هزار کشته بر جای گذاشته است. 

این جنگ باعث شد بیشتر کشور‌های عربی و ترکیه از اسرائیل فاصله بگیرند؛ کشور‌هایی که از رنج فلسطینیان خشمگین‌اند و نسبت به حملات ارتش اسرائیل به ایران، لبنان، سوریه و قطر نگران هستند.

آن حمله آخر در ماه سپتامبر، زمانی که اسرائیل با بمباران دوحه ــ یکی از متحدان کلیدی آمریکا ــ مقام‌های حماس را هدف قرار داد، به‌ویژه دولت‌های عربی را به‌شدت خشمگین کرد.

اسرائیل این تکاپوی منطقه‌ای را به نفع خود ارزیابی می‌کرد؛ با این تصور که ایران تضعیف شده و شبه‌نظامیان نیابتی و متحدانش در لبنان، غزه، سوریه و یمن شکست خورده یا بازدارنده شده‌اند. 

تل‌آویو انتظار داشت ریاض گفت‌و‌گو‌ها برای عادی‌سازی روابط را از سر بگیرد و در کنار امارات متحده عربی و بحرین به امضاکنندگان توافق‌نامه‌های ابراهیم بپیوندد. این توافق‌ها در سال ۲۰۲۰ امضا شد و دونالد ترامپ آنها را یکی از اصلی‌ترین موفقیت‌های سیاست خارجی خود در دوره نخست ریاست‌جمهوری‌اش می‌دانست. او به‌طور منظم از گسترش این توافق‌ها و پیوستن عربستان سعودی به آنها سخن می‌گوید.

آندریاس کریگ، مدرس ارشد دانشکده مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، گفت عربستان سعودی به دلایل متعددی در حال تغییر مسیر است و به نیرو‌های پیچیده پیرامون خود واکنش نشان می‌دهد. 

او گفت: «همچنین نوعی سرخوردگی وجود دارد از اینکه واشنگتن تضمین دفاعی در حد معاهده ارائه نمی‌دهد، راهبرد پوششی صریح‌تر از طریق ترکیه و پاکستان دنبال می‌شود، خطر ادراک‌شده ایران به‌طور موقت کاهش یافته و فضای مالی داخلی نیز محدودتر شده است. هیچ‌یک از اینها به این معنا نیست که عربستان تصمیم گرفته اسرائیل را دشمن بداند؛ بلکه یعنی به تعویق انداختن عادی‌سازی آسان‌تر و فروختن آن به افکار عمومی دشوارتر شده است.»

برخی تحلیلگران اسرائیلی می‌گویند تغییر موضع عربستان پیامد ناخواسته جنگ ۱۲روزه ژوئن گذشته با ایران است؛ جنگی که در آن اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هسته‌ای تهران آسیب زدند. نگرانی از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای یکی از دلایلی بود که عربستان سعودی را به عادی‌سازی روابط با اسرائیل متمایل کرده بود و اکنون این موضوع کمتر مطرح است.

بر نگرانی‌های اسرائیل، آنچه برخی آن را لحن ضداسرائیلی عربستان می‌دانند نیز افزوده شده است. اتحادیه ضدافترا (ADL) در نیویورک ماه گذشته اعلام کرد که «از افزایش بسامد و شدت صدا‌های برجسته سعودی ــ از جمله تحلیلگران، روزنامه‌نگاران و واعظان ــ که از کنایه‌ها و اشارات آشکار یهودستیزانه استفاده می‌کنند و به‌طور تهاجمی گفتمان ضد توافق‌نامه‌های ابراهیم را ترویج می‌دهند، نگران است.»

برخی دیگر همچنان امیدوارند که عربستان سعودی در نهایت با اسرائیل به توافق برسد.

آوی ملامد، مقام پیشین اطلاعاتی اسرائیل و بنیان‌گذار مؤسسه «این‌ساید دِ میدل ایست»، گفت: «عادی‌سازی روابط با اسرائیل منتفی نیست، فقط فعلاً کنار گذاشته شده است.»

الی کوهن، وزیر انرژی اسرائیل، نیز هفته گذشته در یک مصاحبه گفت که بسیاری چیز‌ها به واشنگتن بستگی دارد.

او گفت: «در نهایت، سعودی‌ها به یک چتر حمایتی آمریکا در منطقه نیاز خواهند داشت. من معتقدم اگر رئیس‌جمهور ترامپ مصمم باشد توافق‌نامه‌های ابراهیم را گسترش دهد، به این هدف دست خواهد یافت.»