ارجاع مجدد پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت پس از ۲۰ سال/ اهداف قطعنامه احتمالی با وجود فعال شدن «اسنپ بک»

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، نشست فصلی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از روز دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ آغاز خواهد شد.

آمریکا و تروئیکای اروپایی در تلاش‌اند حمایت سایر اعضای شورای حکام ۳۵ عضوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را برای تصویب این قطعنامه جلب کنند.

به گفته دیپلمات‌ها و بر اساس متن پیشنهادی که رویترز مشاهده کرده است، آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان در تلاش‌اند تا در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قطعنامه‌ای تصویب کند که برای نخستین بار طی ۲۰ سال، ایران را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دهد.

در صورت تصویب، این قطعنامه در ادامه قطعنامه‌ای خواهد بود که در ۱۲ ژوئن سال گذشته به تصویب رسید و در آن، ایران به دلیل همکاری نکردن کامل با تحقیقات درباره آثار اورانیوم کشف‌شده در سایت‌های اعلام‌نشده، ناقض تعهدات خود در زمینه منع اشاعه هسته‌ای اعلام شده بود.

اسرائیل روز بعد حملات خود به تأسیسات هسته‌ای ایران را آغاز کرد و اندکی بعد آمریکا نیز به آن پیوست. تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم ایران در این حملات نابود یا به‌شدت آسیب دیدند.

از آن زمان، ایران اجازه بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به سایت‌های بمباران‌شده را نداده و همچنین اجازه نداده است میزان و وضعیت ذخایر اورانیوم غنی‌شده مورد راستی‌آزمایی قرار گیرد.

ایران معتقد است باید سازوکار جدیدی برای بازرسی از تأسیسات خسارت دیده در نتیجه تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل ایجاد شود.

تشدید تازه تنش دیپلماتیک

تصویب قطعنامه‌ای از سوی شورای ۳۵ عضوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای ارجاع ایران به شورای امنیت، همچنین می‌تواند نقطه اوج اختلافات بر سر دسترسی آژانس به سایت‌های هسته‌ای ایران باشد. 

شورای حکام طی یک سال گذشته دو قطعنامه تصویب کرده و در آنها از ایران خواسته است ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را اعلام کند و دسترسی کامل آژانس را برای راستی‌آزمایی آنها فراهم سازد.

در جدیدترین پیش‌نویس قطعنامه که رویترز مشاهده کرده، آمده است:

«شورای حکام از مدیرکل (آژانس بین‌المللی انرژی اتمی) درخواست می‌کند این قطعنامه و قطعنامه‌های پیشین را که قبلاً به تصویب رسیده‌اند، به اطلاع همه اعضای آژانس، شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل برساند.»

این پیش‌نویس همچنین بار دیگر از ایران می‌خواهد به‌سرعت عدم پایبندی خود به توافقنامه پادمان‌ها را برطرف کند و تمامی اقداماتی را که آژانس و شورای حکام ضروری می‌دانند انجام دهد تا مدیرکل آژانس بتواند درباره صحت و کامل بودن اظهارنامه‌های ایران اطمینان‌های لازم را ارائه کند.

دیپلمات‌ها گفتند این پیش‌نویس هنوز به‌طور رسمی به هیئت حکام ارائه نشده و مذاکرات درباره متن دقیق آن همچنان ادامه دارد. هر زمان که این چهار قدرت در سال‌های اخیر پیش‌نویس قطعنامه‌ای درباره ایران ارائه کرده‌اند، این قطعنامه به تصویب رسیده است.

با این حال، اقدام عملی شورای امنیت علیه ایران بعید به نظر می‌رسد؛ زیرا روسیه و چین، متحدان ایران، از اعضای دائم شورای امنیت هستند و از حق وتو برخوردارند.

نگرانی‌های آژانس درباره غنی‌سازی

به گزارش رویترز، ایران در گذشته بار‌ها در واکنش به قطعنامه‌های هیئت حکام آژانس، با افزایش فعالیت‌های هسته‌ای خود یا کاهش همکاری با آژانس واکنش نشان داده است؛ اما در شرایط کنونی گزینه‌های تهران برای انجام هر دو اقدام بسیار محدود است.

مشخص نیست این تحولات چه پیامد‌های دیگری برای تهران در درگیری با آمریکا خواهد داشت.

ایران به‌عنوان یکی از اعضای پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، حق دارد فناوری هسته‌ای، از جمله غنی‌سازی اورانیوم، را برای اهداف صلح‌آمیز توسعه دهد. ایران می‌گوید هرگز به دنبال تولید سلاح هسته‌ای نخواهد رفت.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مدعی است میزان اورانیومی که ایران تا این سطح غنی کرده، موجب نگرانی جدی است.

برآورد آژانس نشان می‌دهد ایران پیش از بمباران تأسیسات هسته‌ای خود، ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد در اختیار داشته است. بر اساس معیار محاسباتی آژانس، اگر این اورانیوم بیشتر غنی شود، مقدار آن برای ساخت ۱۰ سلاح هسته‌ای کافی خواهد بود.

واکنش ایران به صدور قطعنامه احتمالی در شورای حکام

نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در وین روز جمعه ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آمریکا و سه کشور اروپایی بار دیگر قصد دارند قطعنامه‌ای علیه ایران در شورای حکام آژانس ارائه و به زعم خودشان موضوع هسته‌ای ایران را به شورای امنیت در نیویورک ارسال کنند.»

در ادامه این پیام آمده است: «ظاهراً خودشان هم به اسنپ‌بک و بازگرداندن موضوع هسته‌ای ایران به دستورکار شورای امنیت که قبلاً انجام داده و کلی تبلیغش را می‌کردند، اعتقادی ندارند.»

نمایندگی ایران افزود: «این اقدام نشانه شکست کامل توهم اسنپ‌بک است.»

این نمایندگی تأکید کرد: «اقدام مذبوحانه جدید هم هیچ سودی برایشان نخواهد داشت.»

اهداف قطعنامه جدید با وجود فعال شدن «اسنپ بک»

به گزارش تابناک، این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که جمهوری اسلامی ایران پیشتر تأکید کرده است قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد، مطابق مفاد و چارچوب زمانی تعیین‌شده در آن، خاتمه یافته است. 

تهران همچنین هرگونه تلاش برای احیای قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت یا استناد به سازوکار‌هایی را که اعتبار آنها پایان یافته است، فاقد وجاهت حقوقی و بی‌اعتبار می‌داند.

در سال ۲۰۲۵، انگلیس، فرانسه و آلمان سازوکار موسوم به «اسنپ بک» را طبق تفسیر خود از قطعنامه ۲۲۳۱ فعال کردند. 

پس از طی دوره ۳۰روزه، شش قطعنامه تحریمی قبلی شورای امنیت، از جمله قطعنامه‌های ۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و ۱۹۲۹، از نظر موضع رسمی سازمان ملل دوباره اعمال شدند.

با وجود این ایران، روسیه و چین این تفسیر را قبول ندارند و معتقدند اسنپ‌بک از اساس غیرقانونی بوده و قطعنامه ۲۲۳۱ نیز در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ منقضی شده است. روسیه و چین همچنان همین موضع را در شورای امنیت مطرح می‌کنند.

اقدام جدید به معنای این نیست که ایران برای نخستین بار وارد حوزه شورای امنیت می‌شود. بلکه هدف آن ایجاد یک مبنای سیاسی و حقوقی جدید برای اقدام شورای امنیت از مسیر آژانس است.

اگر هدف فقط اعمال تحریم‌های شورای امنیت باشد، غرب می‌تواند مدعی شود که اسنپ‌بک قبلاً تحریم‌های قبلی را برگردانده است.

اما اکنون مسئله متفاوتی روی میز است. آژانس می‌گوید پس از حملات سال ۲۰۲۵، به تأسیسات هسته‌ای ایران و ذخایر اورانیوم غنی‌شده دسترسی و اطلاعات کافی ندارد.

آژانس در گزارش اخیر خود نیز گفته است که درباره وضعیت ذخایر اورانیوم ایران اطلاعات به‌روز و قابل راستی‌آزمایی ندارد؛ بنابراین کشور‌های غربی و در رأس آن آمریکا و تروئیکای اروپایی می‌خواهند این وضعیت را از یک اختلاف میان ایران و آژانس به یک مسئله رسمی شورای امنیت تبدیل کند.