روایتی تازه از آیت الله هاشمی؛ از ترور فرقان تا رد صلاحیت ۹۲/هاشمی رفسنجانی اهداف انقلاب اسلامی را خارج از تندروی می‌دانست

گفت‌وگوی تابناک با محسن هاشمی رفسنجانی رئیس پیشین شورای اسلامی شهر تهران را در ادامه بخوانید.

پدر حدود ۸۲ سال زندگی کردند از زمانی که به خاطر می‌آورم، نخستین تصویر من از پدرم مربوط به ملاقات‌هایی است که در دوران زندان با ایشان داشتم.  ایشان پیش از پیروزی انقلاب اسلامی حدود هفت مرتبه زندانی شدند و ما به همراه خانواده ناچار بودیم به طور مستمر برای ملاقات به زندان مراجعه کنیم. در این مسیر، زندان‌های متعددی را تجربه کردیم؛ از جمله زندان قصر، زندان عشرت‌آباد و زندان اوین، زندان قزل قلعه و حتی در برخی مقاطع که در سفرهایی مانند کرمان حضور داشتیم، ایشان دو بار دستگیر شدند و ما برای آزادی ایشان به زندان‌هایی در کرمان و رفسنجان مراجعه کردیم، اما در نهایت ایشان به تهران منتقل شدند. بنابراین تصویر پیش از انقلاب آیت‌الله هاشمی از نظر من، تصویر مردی مبارز است که برای باورهای خود فعالیتی جدی و مستمر داشت و در مسیری که به آن اعتقاد داشت، حرکت می‌کرد. اگر بخواهم به‌طور خلاصه بیان کنم، تصویر یک مرد مبارز در دوران پیش از انقلاب در ذهن من نقش بسته است. البته در کنار این تصویر، چهره یک پدر بسیار مهربان نیز در ذهن من وجود دارد. در مدت زمان محدودی که گاه‌به‌گاه در منزل حضور داشتند، با ما رفتاری کاملاً مناسب، پدرانه و سرشار از محبت داشتند. برخی از شوخی‌ها، بازی‌ها و رفتارهای صمیمانه‌ای که با ما انجام می‌دادند، همچنان در ذهن من باقی مانده است. همچنین هر زمان که فرصت داشتند، ما را به سفر می‌بردند. سفرهای متعددی را به همراه ایشان تجربه کردیم؛ از جمله سفر به مشهد، شمال، بندرعباس، قشم، رفسنجان، کرمان و شیراز. حتی سفر خارجی نیز داشتیم. در مقطعی که خاله من با یکی از تجار فرش ازدواج کرده و در بلژیک ساکن بود، به همراه خانواده به بلژیک سفر کردیم.  پس از آن به انگلستان، شهر لندن رفتیم، سپس به پاریس منتقل شدیم و بعد از آن راهی سوئیس شدیم. از سوئیس با خودرو به ایتالیا سفر کردیم و در مسیر، شهرهای مختلف را بازدید کردیم. در این سفرها، خود ایشان رانندگی می‌کردند. در ادامه، از طریق ترکیه، ما را با هواپیما به ایران بازگرداندند و خودشان به عراق رفتند تا در خدمت امام خمینی (ره) باشند. سپس به لبنان عزیمت کردند و با امام موسی صدر دیدار داشتند و پس از آن به آمریکا رفتند تا در کنار عمو محمد که در آنجا مشغول تحصیل بود، حضور یابند. به یاد دارم که در کشورهای اروپایی و غربی به‌عنوان نمونه، بازدید از موزه‌ها را به یاد دارم. در داخل شهر، عمدتاً با مترو تردد می‌کردیم و از این جهت، ایشان علاقه جدی به مترو داشتند. بعدها که خود بنده مسئولیت مدیریت مترو را بر عهده گرفتم، این خاطرات برایم تداعی می‌شد که چگونه بلیط تهیه می کردند، آن زمان حدود چهارده سال سن داشتم که این سفرها انجام شد. در مجموع، تصویری که در ذهن من شکل گرفته، تصویر یک پدر مسئول، یک روحانی کاملاً معتدل و منطقی است که می‌توانم آن را به‌روشنی برای شما ترسیم کنم.

 

اگرچه بیان این خاطره شاید برای خودم چندان آسان نباشد، اما به هر حال بیان آن خالی از لطف نیست. خاطرات ما عمدتاً به دورهمی‌هایی بازمی‌گردد که همان‌طور که عرض کردم، بیشتر در قالب ملاقات‌های داخل زندان شکل می‌گرفت. یکی از خاطراتی که برای من جالب است، مربوط به سفری است که به همراه برخی از دوستان ایشان به سمت شیراز و سپس بوشهر انجام دادیم. در این مسیر، ایشان پیشنهاد دادند که به برازجان برویم. در آن مقطع، تعدادی از انقلابیون، از جمله مرحوم آقای عسگراولادی و شهید عراقی، در زندان برازجان زندانی بودند. ایشان گفتند که به برازجان برویم و شاید امکان ملاقات با این دوستان فراهم شود. مسیر دشواری بود و راه‌ها در آن زمان به کیفیت امروز نبود. با این حال، به زندان برازجان رسیدیم و مقابل درِ زندان توقف کردیم. ایشان که روحانی بودند، با مسئولان زندان گفت‌وگو کردند. رئیس زندان حضور یافت و در نهایت، اجازه ملاقات صادر شد. اتفاقاً این ملاقات، دیداری بسیار گرم و صمیمی بود. در حیاط زندان فرش پهن شد و جمعی از دوستان، مرحوم آقای مهدیان  که اخیراً دار فانی را وداع گفتند، آقای مروارید و همچنین آقای توکلی که خوشبختانه در قید حیات هستند، حضور داشتند. این افراد از دوستان پدرم بودند و آن ملاقات به خاطره‌ای ماندگار برای من تبدیل شد. خاطره جالب دیگری نیز دارم که مربوط به زمانی است که ورزشگاه صد هزار نفری تهران در حال ساخت بود. در آن مقطع، به همراه پدرم با خودرو عازم کرج بودیم. ایشان پیشنهاد دادند که به محل این پروژه برویم. هنوز افتتاح نشده بود، اما تبلیغات گسترده‌ای درباره افتتاح آن انجام می‌شد.  ایشان گفتند که برویم و ببینیم آیا امکان بازدید از پروژه وجود دارد یا خیر. با خودروی پژو ۴۰۴ که ایشان رانندگی آن را بر عهده داشتند، به محل ورودی پروژه رفتیم. سپس نگهبانان به سمت ما آمدند و مانع ورود شدند. ایشان در پاسخ به پرسش نگهبانان درباره مقصد خود گفتند که به دلیل بنده روحانی هستم ممکن است بعدها امکان بازدید از این پروژه را نداشته باشند و با توجه به تبلیغات گسترده‌ای که درباره آن انجام شده است، درخواست کردند در صورت امکان، بازدیدی از پروژه داشته باشیم. پس از این گفت‌وگو، تماسی برقرار شد و پس از مدتی، فردی آمد و در کنار ما قرار گرفت. سپس ما را به داخل مجموعه بردند و تمامی بخش‌های ورزشگاه در حال ساخت، از جمله محل جایگاه ویژه که قرار بود برای شاه در نظر گرفته شود، به ما نشان داده شد. این بازدید، شباهت زیادی به بازدیدهایی داشت که امروزه از پروژه‌ها انجام می‌شود و در آن زمان نیز به همراه ایشان چنین تجربه‌ای را داشتیم. از این دست خاطرات وجود دارد. اما خاطره‌ای که قدری جنبه طنز دارد، مربوط به دوران تحصیل من در مدرسه ولیعصر است. این مدرسه، یک مدرسه اسلامی بود و آقای سرافراز مدیریت آن را بر عهده داشتند که پدر همان آقای سرافرازِ رئیس سازمان صدا و سیما بود. در فصل تابستان، ما را به اردوهای تفریحی، از جمله استخر، می‌بردند. من در آن زمان از رفتن به آب و شنا کردن می‌ترسیدم و وارد استخر نمی‌شدم. در آن سنین، حدود کلاس سوم دبستان بودم. با این حال، زمانی که به خانه بازمی‌گشتم، پدر از من می‌پرسیدند که در اردو چه کار کرده‌ام و من برای پاسخ، روی فرش خانه به صورت نمایشی حرکات شنا انجام می‌دادم و الکی چاخان میکردم میگفتم من اینطور شنا کردم، یک روز پدر آقای سرافراز که از دوستان پدرم و از روحانیون بودند، به منزل ما آمدند. ایشان در گفت‌وگو با پدرم اظهار کردند که «محسن بسیار ترسو است و هر کاری می‌کنیم وارد آب نمی‌شود و شنا نمی‌کند». پدر گفتن شما که برای ما روی فرش ۱۰ متر شنا می کنی پس از این موضوع، اتفاقی رخ داد که باعث شد من برای نخستین بار وارد استخر شوم و شنا کردن را آغاز کنم.

 

 

پدر فردی بسیار آرام بودند. هیچ‌گونه سخت‌گیری نداشتند و رفتاری کاملاً متین و آرام از خود نشان می‌دادند. البته به دلیل مشغله‌های فراوان، حضورشان در خانه کم بود و بیشتر اوقات ما در کنار مادرمان بودیم، چرا که ایشان فعالیت‌های گسترده‌ای داشتند. با این حال، پدر بسیار مهربان بودند. ناراحتی یا خشم ایشان، اگر هم وجود داشت، تنها از نگاه یا حالت چهره قابل درک بود و هرگز به رفتار تند یا برخورد فیزیکی منجر نمی‌شد. به هیچ وجه دست‌بزن نداشتند و رفتارشان همواره آرام و سنجیده بود. حتی در مسائل مذهبی نیز اگر نکته‌ای را گوشزد می‌کردند، در قالب نصیحت و بدون سخت‌گیری انجام می‌دادند.

 

با توجه به این‌که ما سه فرزند، یعنی فاطمه، فائزه و من، در سنین کودکی بودیم این شرایط واقعاً برای مادرم دشوار بود. ما سه فرزند با فاصله سنی کم بودیم و در آن مقطع، پدر در زندان به سر می‌بردند و حضور مستمری در خانه نداشتند. در ابتدا در شهر قم زندگی می‌کردیم و رفت‌وآمد به تهران برای ملاقات با پدر و حضور در زندان، کار بسیار سختی بود. پس از آن‌که در تهران مستقر شدیم، شرایط تا حدی بهبود یافت. با این حال، در مجموع، تحمل این وضعیت برای مادرم بسیار دشوار بود و به نظر می‌رسد که ایشان از صبر و بردباری بالایی برخوردار بودند.