طلبه‌ای که «لباس و دنیایش» را معامله نمی‌کند

سرویس فرهنگی ـ هرچند ساخت فیلم سینمایی درباره اقشار خاص جامعه ما، کار بسیار سخت و پرهزینه ای است، منوچهر محمدی در سال‌های گذشته با ساخت سه‌گانه «زیر نور ماه، مارمولک و طلا و مس» نشان داده است اهل ریسک بوده و می‌خواهد زوایای تازه‌ای از زندگی، مشکلات و برخورد جامعه با قشر روحانیت را بر پرده سینما تصویر کند.

به گزارش خبرنگار «تابناک»، آخرین حلقه سه‌گانه سینمایی منوچهر محمدی، مربوط به روحانیون فیلم «طلا و مس» است؛ فیلمی ساده و صمیمی که باز هم به مشکلات قشر روحانی از دریچه‌ای دیگر می‌پردازد.

«سيد رضا» طلبه جواني است كه براي بهتر درس ‌خواندن از نيشابور به تهران آمده و برای حضور در کلاس درس استاد اخلاقي كه وصف او را بسيار شنيده، تلاش‌هاي بسیاري مي‌كند. او به همراه زن و دو فرزند در خانه‌اي اجاره‌اي زندگي‌ مي‌كند. همسرش در خانه همه چيز را آماده مي‌كند تا این روحانی جوان درسش را بخواند حتي براي كمك به زندگی شان هم دار قالي زده است و در ساعات فراغت روز، قاليبافي مي‌كند. همه چيز رو به راه است تا اينكه سيد متوجه بيماري خاص همسرش مي‌شود و بناچار براي تأمين هزينه درمان او تغييراتي در شيوه زندگي‌اش مي‌دهد؛ تغييراتي كه او را به راهی تازه از زندگي وارد می‌کند.
حالا این روحانی جوان و خوش آتیه از زمان آگاهي به بيماري «ام‌اس» و احتمال فلج شدن همسرش، با بن بست تأمین هزینه‌های زندگی و بیمارستان روبه‌رو می‌شود و از سویی بر این باور است برای منبر رفتن و به دست آوردن درآمدی که هم لباسانش آن را تجربه کرده‌اند، زود است و باید فعلا درس بخواند؛ توصیه‌ای که بزرگان حوزه نیز همواره بر آن تأکید داشته و دارند... پس او به جای اقامه نماز جماعت و منبر رفتن براي به دست آوردن درآمد، ترجيح مي‌دهد قالي را پيش فروش كند و به خاطر تحويل به موقع در فرصتي اندك، همه وقتش را به بافتن قالي می‌گذارد.

در همین روزهای سخت است که استاد اخلاق، به حوزه آمده و كلاس‌هايش هم تشكيل شده اما او هرگز تا پايان فيلم نمي‌تواند در كلاس حاضر شود و چند باري هم كه به كلاس مي‌رسد، پشت در كلاس مي‌نشيند تا ادب حضور در كلاس‌هاي درس را رعايت كرده باشد. 

در دل این فیلم، نکات اجتماعی جالبی نهفته شده از جمله کار کردن برخی طلاب در فضایی بیرون از فضای مرتبط با لباس، مثل دوست سید که با وانت در سطح شهر کار می کند... یا نوع نگاه برخی مردم به روحانیون که از زبان سرپرستار به روحانی جوان منتقل می‌شود و آن اینکه او چند تا زن دارد؟! و یا نگاه جامعه به طلبه‌ها به ویژه درباره ازدواج که طلبه شغلش چیست و چقدر درآمد دارد تا خانواده‌ها دخترشان را به آنها بدهند؟ و اینکه به همین دلیل برخی طلاب تلاش می‌کنند داماد خانواده‌های متمول شوند تا...
اما در کنار همه این نکات ریز اجتماعی که ورود به دنیای طلبه‌هاست، زندگی یک طلبه جوان که همواره مشغول درس و بحث است و گاه محبت به خانواده و تمرکز روی اعضای خانواده و علایقشان را فراموش می‌کند، نیز در فیلم آمده است، به گونه‌‌ای که حلقه اصلی فیلم که در پایان بر آن تأکید می شود؛ «محبت» به عنوان پایه استحکام خانواده و البته یکی از اصول اصلی بندگی پروردگار است.

همچنین فیلم بار دیگر بر نوع نگاه منفی برخی مردم به لباس روحانیت هم گوشه چشمی دارد؛ آنجا که دختر سيدرضا وقتي او ملبس همراهش تا مدرسه مي‌آيد، چندين متر مانده به ‌مدرسه، دست پدر را رها مي‌كند و خودش به درون مدرسه مي‌رود، اما وقتي بدون لباس او را به مدرسه می‌برد تا دم در مدرسه دست پدر را مي‌گيرد و حتي موقع خداحافظي او را مي‌بوسد.

شاید این جمله استاد اخلاق در بخش پایانی فیلم، حرف اصلی سازندگان این فیلم باشد؛ آنجا که محبت پایه دینداری و زندگی معرفی می‌شود و استاد اخلاق می‌گوید:

 بشوي اوراق اگر همدرس مايي/ كه علم عشق در دفتر نباشد...

بازي دیدنی نگار جواهريان به ویژه در نيمه دوم فيلم كه بیماری‌اش اوج گرفته است و به ‌ويژه در سكانسي كه خود را به آب و‌آتش مي‌زند تا پس از چند روز دوري از خانه، براي بچه‌ها ماكاروني درست كند، در كنار بازي‌ خوب دیگر بازيگران و حتی صدای استاد اخلاق با صداپیشگی اسماعیل خلج، باعث شده كه نمره كارگرداني فيلم نمره‌اي قابل قبول باشد؛ هرچند اسعدیان می‌توانست در برخي سكانس‌ها و نماها با كمي خلاقيت بيشتر، وجه تصويري فيلم را زیباتر کند.
گفتنی است، در این فیلم دنبال معجزه ظاهری نباشید، چرا که معجزه اصلی در درون شخصیت روحانی شکل می‌گیرد... «طلا و مس» پنجمين فيلم بلند همايون اسعديان پس از تجربه‌هايي چون شب روباه، شوخي، آخر بازي و ده‌ رقمي، اثري متفاوت و ماندگار در كارنامه اين كارگردان است.