از گیت تا صندلی ۲۳A؛ پشت صحنه سوار شدن مسافر به هواپیما

به گزارش "تابناک"،سوار شدن مسافر به هواپیما برخلاف ظاهر ساده‌اش، یکی از پیچیده‌ترین عملیات‌های لجستیکی در صنعت حمل‌ونقل است. این فرایند از لحظه خرید بلیت آغاز می‌شود، نه از گیت. وقتی مسافر بلیت تهیه می‌کند، اطلاعات او وارد سامانه مرکزی ایرلاین می‌شود؛ سیستمی که به آن Passenger Service System یا به اختصار PSS می‌گویند. این سامانه مغز متفکر کل فرایند مسافرگیری است و از همان لحظه، نام مسافر، شماره گذرنامه، مسیر پروازی، کلاس پرواز و حتی ترجیحات غذایی احتمالی ثبت می‌شود.

چند ساعت قبل از پرواز، همین داده‌ها به سیستم کنترل فرودگاه و بخش عملیات پرواز منتقل می‌شوند. در این مرحله، لیست اولیه مسافران یا Manifest شکل می‌گیرد؛ فهرستی که نه‌تنها نام مسافران بلکه وزن تقریبی بار، تعداد کودک، نوزاد، افراد کم‌توان و حتی حیوانات همراه را مشخص می‌کند. این اطلاعات مستقیماً وارد محاسبات تعادل هواپیما می‌شود، چون توزیع وزن در کابین و قسمت بار روی مرکز ثقل هواپیما اثر مستقیم دارد.

وقتی مسافر وارد ترمینال می‌شود، اولین برخورد عملی او با این زنجیره، کانتر چک‌این است. اینجا نقطه اتصال انسان به سیستم است. مأمور چک‌این فقط کارت پرواز صادر نمی‌کند؛ او در واقع هویت مسافر را با پایگاه‌های داده ملی و بین‌المللی تطبیق می‌دهد، اعتبار ویزا را بررسی می‌کند، وزن بار را ثبت می‌کند و صندلی نهایی را در سیستم قفل می‌کند. هر بار تحویلی با یک تگ بار کدگذاری می‌شود که حاوی اطلاعات مقصد، شماره پرواز و شناسه مسافر است. همین برچسب کوچک تعیین می‌کند چمدان شما در کدام کشور از نوار نقاله بیرون بیاید.

بعد از چک‌این، مسافر وارد بخش کنترل امنیتی می‌شود. این مرحله صرفاً یک ایست بازرسی نیست؛ بلکه بخشی از شبکه جهانی امنیت هوانوردی است. اطلاعات پرواز و مشخصات مسافر به‌صورت هم‌زمان با عبور او از گیت امنیتی، با لیست‌های نظارتی تطبیق داده می‌شود. در پروازهای بین‌المللی، داده‌ها به سامانه‌های مرزی کشور مقصد نیز ارسال می‌شوند، گاهی حتی قبل از آنکه هواپیما از زمین بلند شود.

پس از عبور از امنیت و کنترل گذرنامه، مسافر وارد منطقه استریل فرودگاه می‌شود؛ جایی که از نظر عملیاتی جزئی از فضای هواپیما محسوب می‌شود. از این لحظه، هر حرکت مسافر ثبت‌پذیر است و خروج او از این محدوده بدون طی فرایند رسمی ممکن نیست. این بخش از سفر، آرام به نظر می‌رسد، اما در پشت صحنه، تیم‌های عملیات زمینی در حال آماده‌سازی هواپیما هستند: سوخت‌گیری، بارگیری، پذیرش کترینگ، نظافت کابین، بررسی فنی سریع و هماهنگی با برج مراقبت.

در همین زمان، سیستم Boarding Management فعال می‌شود. این سیستم تعیین می‌کند مسافران با چه ترتیبی سوار شوند. ترتیب سوار شدن تصادفی نیست. ابتدا معمولاً افراد کم‌توان، خانواده‌های دارای کودک خردسال و مسافران بیزینس کلاس وارد می‌شوند. بعد نوبت به ردیف‌های عقب می‌رسد و در نهایت ردیف‌های جلو. هدف از این ترتیب، کاهش ترافیک داخل کابین و جلوگیری از برخورد جریان مسافران است.

وقتی گیت باز می‌شود، کارت پرواز هر مسافر اسکن می‌شود. این اسکن فقط یک تیک ساده نیست؛ لحظه‌ای است که وضعیت مسافر از “حاضر در ترمینال” به “سوار شده” تغییر می‌کند. اگر کسی از این مرحله عبور نکند اما بارش داخل هواپیما باشد، سیستم هشدار می‌دهد و آن چمدان باید تخلیه شود. این یکی از مهم‌ترین قواعد امنیت پرواز است: هیچ باری بدون صاحب اجازه پرواز ندارد.

مسافران یا از طریق پل هوایی مستقیم وارد هواپیما می‌شوند یا با اتوبوس به پای پلکان منتقل می‌شوند. هر دو روش نیازمند هماهنگی دقیق هستند. اگر از اتوبوس استفاده شود، ظرفیت هر خودرو، زمان حرکت و تعداد نفرات باید دقیقاً با برنامه گیت هماهنگ باشد تا ازدحام روی باند ایجاد نشود.

داخل هواپیما، خدمه کابین نقش حیاتی دارند. آن‌ها فقط خوش‌آمد نمی‌گویند؛ بلکه وظیفه دارند جریان حرکت مسافران را مدیریت کنند، بار دستی را کنترل کنند و اطمینان حاصل کنند که راهروها بسته نشوند. هم‌زمان، کابین کرو چک‌های ایمنی را انجام می‌دهد: بسته بودن محفظه‌ها، آزاد بودن خروجی‌ها، درست قرار گرفتن مسافران کم‌توان و آماده بودن تجهیزات اضطراری.

وقتی آخرین مسافر سوار می‌شود، در کابین بسته می‌شود و گزارش نهایی تعداد مسافران و وزن بار به خلبان ارسال می‌گردد. این لحظه بسیار حساس است، چون خلبان بر اساس همین داده‌ها تنظیمات نهایی سرعت برخاست، زاویه فلپ‌ها و توان موتور را انجام می‌دهد. کوچک‌ترین خطا در اعداد می‌تواند روی عملکرد پرواز تأثیر بگذارد.

در این مرحله، هواپیما دیگر یک وسیله نقلیه نیست؛ یک سامانه زنده است که با داده تغذیه می‌شود. برج مراقبت، واحد رمپ، خدمه پرواز و کابین، همگی روی یک شبکه مشترک کار می‌کنند. اجازه حرکت صادر می‌شود، تراکتور هواپیما را از گیت عقب می‌کشد و سفر واقعی آغاز می‌شود.

آنچه مسافر تجربه می‌کند، فقط چند دقیقه راه رفتن در راهرو و نشستن روی صندلی است، اما پشت همین چند دقیقه، ده‌ها سیستم نرم‌افزاری، صدها نیروی انسانی و سال‌ها استانداردسازی بین‌المللی ایستاده است. صنعت هوانوردی به این دلیل امن است که هیچ چیز در آن رها نشده و هر مرحله با مرحله بعد قفل شده است.

سوار شدن به هواپیما در نهایت یک تمرین اعتماد جمعی است؛ اعتمادی که مسافر به سامانه‌ای می‌کند که خودش آن را نمی‌بیند. از اسکن یک بارکد ساده تا محاسبه مرکز ثقل یک هواپیمای چندصد تنی، همه بخشی از داستانی هستند که هر روز هزاران بار در فرودگاه‌های جهان تکرار می‌شود، بی‌آنکه دیده شود.

و شاید همین نادیده بودن، نشانه موفقیت این سیستم باشد؛ چون بهترین عملیات، عملیاتی است که مسافر فقط نتیجه‌اش را حس کند، نه پیچیدگی پشت پرده‌اش.