ژاپن دوباره به انرژی هستهای بازمیگردد
پارسا ملکی، سرویس انرژی تابناک: با صدور مجوز رسمی برای راهاندازی مجدد یکی از راکتورهای نیروگاه «کاشیوازاکی–کاریوا»، بزرگترین نیروگاه هستهای جهان، بحث بازگشت ژاپن به انرژی هستهای بار دیگر به صدر دستور کار سیاسی و رسانهای این کشور بازگشته است. تصمیمی که اگرچه از سوی دولت بهعنوان ضرورتی اقتصادی و امنیتی توجیه میشود، اما همچنان در سایه سنگین فاجعه فوکوشیما قرار دارد.
حادثه هستهای فوکوشیما در سال ۲۰۱۱ نقطه پایان یک دوره طلایی برای انرژی اتمی در ژاپن بود. پیش از این حادثه، انرژی هستهای نزدیک به ۳۰ درصد برق کشور را تأمین میکرد، اما پس از آن تقریباً تمامی راکتورها از مدار خارج شدند. دولت وقت برای جلب اعتماد عمومی، سیاست «کاهش وابستگی به انرژی هستهای» را در پیش گرفت. نتیجه این تصمیم افزایش شدید واردات گاز طبیعی مایع، نفت و زغالسنگ و تبدیل ژاپن به یکی از بزرگترین واردکنندگان انرژی در جهان بود.
این مسیر در بلندمدت هزینهبر از کار درآمد. به گفته وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن (METI)، هزینه واردات سوختهای فسیلی پس از فوکوشیما بهشدت افزایش یافت و قیمت برق فشار قابل توجهی بر صنایع و خانوارها وارد کرد. همزمان، وابستگی به سوختهای فسیلی، دستیابی ژاپن به اهداف کاهش انتشار کربن را با چالش جدی مواجه ساخت.
تحولات جهانی نیز معادله را تغییر داد. جنگ اوکراین و بیثباتی بازارهای انرژی نشان داد که اتکای کامل به واردات، یک ریسک راهبردی است. برای کشوری که منابع طبیعی قابل توجهی ندارد، هر شوک خارجی میتواند مستقیماً به بحران داخلی تبدیل شود. در این میان رشد سریع مراکز داده، توسعه هوش مصنوعی و بازگشت سیاستهای صنعتی، مصرف برق ژاپن را به سطحی رسانده که شبکه برق کشور را تحت فشار قرار داده است.
در چنین شرایطی دولت ژاپن در اسناد رسمی انرژی خود دست به تغییر مهمی زد. در آخرین برنامه راهبردی انرژی، عبارت «کاهش وابستگی به انرژی هستهای» حذف و جای آن را سیاست «بیشینهسازی استفاده از ظرفیت نیروگاههای موجود با رعایت سختگیرانهترین استانداردهای ایمنی» گرفت. بر اساس این سند، دولت هدفگذاری کرده است که تا دهه ۲۰۳۰ حدود ۲۰ درصد برق کشور از انرژی هستهای تأمین شود؛ سهمی که هنوز فاصله زیادی با کشورهای هستهایمحور مانند فرانسه دارد، اما نسبت به وضعیت پسافوکوشیما یک چرخش معنادار محسوب میشود.
نیروگاه کاشیوازاکی–کاریوا در مرکز این چرخش قرار دارد. این نیروگاه که توسط شرکت «توکیو الکتریک پاور» اداره میشود، پیش از فوکوشیما نیز سابقه مناقشات ایمنی و مدیریتی داشته است. صدور مجوز برای راهاندازی مجدد یکی از راکتورهای آن، پیام روشنی از عزم دولت ارسال کرد اما توقف موقت راکتور بهدلیل هشدار فنی، بار دیگر حساسیت بالای این مسیر را آشکار ساخت. منتقدان میگویند این توقفها نشانه آن است که مسئله فقط استانداردهای فنی نیست، بلکه اعتماد عمومی هنوز بازسازی نشده است.
مخالفتها تنها به گروههای مدنی محدود نمیشود. برخی دولتهای محلی و احزاب مخالف دولت هشدار دادهاند که بازگشت شتابزده به انرژی هستهای میتواند شکاف میان دولت مرکزی و جوامع محلی را عمیقتر کند. زلزلهخیزی ژاپن، نگرانیهای زیستمحیطی و مسئله پسماندهای هستهای، همچنان در کانون اعتراضها قرار دارد و هر تصمیمی بدون رضایت محلی، با ریسک سیاسی همراه خواهد بود.
با این حال دولت ژاپن استدلال میکند که گزینههای جایگزین نیز بیهزینه نیستند. انرژیهای تجدیدپذیر اگرچه در حال توسعهاند، اما بهتنهایی پاسخگوی تقاضای فزاینده برق نیستند و اتکا به واردات سوخت، کشور را در برابر بحرانهای جهانی آسیبپذیر نگه میدارد. از این منظر بازگشت محدود و کنترلشده به انرژی هستهای، بهعنوان «کمهزینهترین گزینه بد» مطرح میشود.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا ژاپن میتواند بدون تکرار خطاهای گذشته، تعادلی میان امنیت انرژی و اعتماد اجتماعی ایجاد کند یا نه. بازگشت هستهای توکیو، اگرچه آرام و محتاطانه آغاز شده، اما در صورت بروز یک حادثه یا خطای دیگر، میتواند به بحرانی سیاسی و اجتماعی تبدیل شود؛ بحرانی که هزینه آن بسیار فراتر از اعداد و ارقام بخش انرژی خواهد بود.
