پایان جنگ هم نفت را ارزان نمی‌کند/ تداوم بحران در بازار انرژی تا سال۲۰۲۷

به گزارش خبرنگار انرژی تابناک، عبور قیمت نفت از مرز ۱۰۰ دلار، نگرانی اصلی بازار را به سمتی سوق داده که کاهش عرضه، افت ذخایر جهانی، اختلال در صادرات خلیج فارس و فشار بر پالایشگاه‌ها شوک انرژی را بسیار طولانی‌تر از خود درگیری‌های نظامی ادامه دهد.

آژانس بین‌المللی انرژی در تازه‌ترین گزارش خود پیش‌بینی کرده عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۵.۷ میلیون بشکه در روز کاهش یابد و بازگشت جریان عادی نفت خلیج فارس به سال ۲۰۲۷ موکول شود؛ این یعنی حتی اگر تنش‌های خاورمیانه کاهش پیدا کند، بازار نفت بلافاصله به شرایط پیش از بحران برنمی‌گردد. زیرساخت‌های آسیب‌دیده، ذخایر تخلیه‌شده، ظرفیت پالایش محدود و اختلال در مسیر‌های کشتیرانی عواملی هستند که می‌توانند قیمت انرژی را برای ماه‌ها بالا نگه دارند.

بحران عرضه نفت عمیق‌تر از پیش‌بینی‌ها!

تازه‌ترین برآورد آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد بحران عرضه نفت در سال ۲۰۲۶ بسیار عمیق‌تر از پیش‌بینی‌های قبلی شده است. بر اساس گزارش سپتامبر IEA، عرضه جهانی نفت در سال جاری به‌طور متوسط حدود ۱۰۰.۷ میلیون بشکه در روز خواهد بود؛ یعنی حدود ۵.۷ میلیون بشکه در روز کمتر از سال گذشته. این کاهش تقریباً معادل ۶ درصد عرضه جهانی است؛ عددی که برای بازاری با مصرف بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه در روز بسیار قابل توجه است.

اختلال در نفت خلیج فارس تا سال ۲۰۲۷

یکی از مهم‌ترین نکات گزارش جدید IEA این است که بازگشت جریان عادی نفت خلیج فارس دیگر برای سال ۲۰۲۶ پیش‌بینی نمی‌شود. بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز از تولید نفت منطقه خلیج فارس در ماه اوت تحت تأثیر ریسک‌های امنیتی قرار داشت و تولید جهانی نفت در این ماه با کاهش ۱.۶ میلیون بشکه‌ای نسبت به ژوئیه به حدود ۱۰۰.۱ میلیون بشکه در روز رسید.

بیشتر بخوانید:

گازوئیل از نفت خطرناک‌تر شد/ موج گرانی کالاها در راه است!؟

آژانس انتظار دارد بخش قابل توجهی از این ظرفیت در سال ۲۰۲۷ دوباره به بازار بازگردد؛ با این حال همین تأخیر چندماهه می‌تواند فشار زیادی بر ذخایر و قیمت نفت وارد کند.

اهمیت عربستان و کشور‌های خلیج فارس

اهمیت بحران زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم کاهش عرضه فقط مربوط به یک تولیدکننده نیست. اختلال در صادرات چند کشور بزرگ خلیج فارس هم‌زمان اتفاق افتاده و مسیر‌های جایگزین نیز ظرفیت محدودی دارند. به همین دلیل بازار نمی‌تواند به‌سادگی کاهش عرضه خاورمیانه را با افزایش تولید سایر کشور‌ها جبران کند. آمریکا، برزیل، کانادا و دیگر تولیدکنندگان خارج از اوپک‌پلاس می‌توانند بخشی از این کاهش را جبران کنند، اما افزایش تولید آنها به زمان نیاز دارد و از نظر جغرافیایی و لجستیکی نیز جایگزین کامل نفت خلیج فارس نیست.

چرا پایان جنگ به معنای کاهش قیمت نفت نیست؟

در بازار انرژی، پایان درگیری با بازگشت فوری عرضه یکی نیست. حتی اگر شرایط امنیتی در منطقه بهبود پیدا کند، شرکت‌های نفتی باید تأسیسات آسیب‌دیده را بررسی کنند، تولید را به تدریج افزایش دهند و مسیر‌های صادراتی را دوباره فعال کنند. از طرف دیگر، نفتکش‌ها نیز باید به مسیر‌های اصلی بازگردند و شرکت‌های بیمه و کشتیرانی باید ارزیابی جدیدی از ریسک منطقه داشته باشند. به همین دلیل، بازار نفت ممکن است ماه‌ها بعد از کاهش تنش نیز با هزینه ریسک بالاتر فعالیت کند.

تنگه هرمز همچنان نقطه حساس بازار انرژی

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است و اختلال در آن فقط بر نفت خام اثر نمی‌گذارد. صادرات LNG و فرآورده‌های نفتی نیز به امنیت این مسیر وابسته است؛ بنابراین حتی اگر تولید نفت در کشور‌های خلیج فارس به حالت عادی بازگردد، تا زمانی که امنیت کشتیرانی کاملاً تثبیت نشود، بازار نمی‌تواند با اطمینان درباره بازگشت قیمت‌ها به سطوح پایین‌تر صحبت کند. این همان تفاوت میان «وجود نفت» و «امکان رساندن نفت به بازار» است؛ تفاوتی که در بحران فعلی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

ذخایر نفت جهان در حال تخلیه

یکی از مهم‌ترین دلایلی که نشان می‌دهد بحران انرژی می‌تواند فراتر از یک شوک کوتاه‌مدت باشد، وضعیت ذخایر جهانی نفت است. طبق گزارش سپتامبر IEA، ذخایر مشاهده‌شده نفت جهان در ماه اوت حدود ۹۵ میلیون بشکه کاهش یافت. مجموع کاهش ذخایر از فوریه نیز به حدود ۵۰۷ میلیون بشکه رسیده است. این روند یک پیام مهم برای بازار دارد: بخشی از کمبود عرضه فعلی با استفاده از نفت ذخیره‌شده جبران شده است.

خطر کاهش ذخایر نفت برای بازار انرژی

ذخایر نفت مانند یک ضربه‌گیر برای بازار عمل می‌کنند. زمانی که تولید کاهش می‌یابد، مصرف‌کنندگان و پالایشگاه‌ها می‌توانند برای مدتی از ذخایر استفاده کنند تا بازار دچار کمبود فوری نشود. اما اگر این ذخایر برای چند ماه متوالی کاهش پیدا کنند، حاشیه امنیت بازار نیز کوچک‌تر می‌شود.

بیشتر بخوانید:

بازار جهانی نفت در پی «خاورمیانه دوم» نیست/ نقشه جدید آمریکا برای نفت آسیا

در چنین شرایطی یک اختلال جدید در یک میدان نفتی، خط لوله، پالایشگاه یا مسیر کشتیرانی می‌تواند اثر بسیار بزرگ‌تری بر قیمت‌ها داشته باشد. به عبارت دیگر، هرچه ذخایر کمتر شود، بازار نسبت به شوک بعدی حساس‌تر خواهد شد.

پالایشگاه‌ها همچنان زیر فشار!

یکی از مهم‌ترین ابعاد بحران فعلی در بازار فرآورده‌های نفتی دیده می‌شود. قیمت بنزین، گازوئیل و سوخت جت فقط به قیمت نفت خام وابسته نیست؛ ظرفیت پالایش نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. IEA اعلام کرده فعالیت پالایشگاه‌های جهان در ماه اوت به حدود ۸۱.۴ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که با وجود افزایش نسبت به ماه قبل، همچنان ۴.۲ میلیون بشکه در روز پایین‌تر از سطح یک سال قبل بود. این آژانس انتظار دارد مجموع فعالیت پالایشگاه‌های جهان در سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۶ میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کند.

نفت ۱۰۰ دلاری تا چه زمانی ادامه دارد؟

تداوم قیمت بالای نفت به دو متغیر اصلی بستگی دارد که یکی مدت زمان اختلال عرضه و دیگری سرعت بازسازی ذخایر است. قیمت برنت در معاملات اخیر بار دیگر بالای ۱۰۰ دلار قرار گرفته و در ۱۱ سپتامبر حدود ۱۰۴.۶۱ دلار در هر بشکه بسته شد. نفت در طول هفته بیش از ۸ درصد افزایش یافت اما نکته مهم این است که قیمت بالا به‌تنهایی نشانه کمبود دائمی نفت نیست.

کاهش تقاضا شوک را خنثی می‌کند!؟

IEA در گزارش سپتامبر پیش‌بینی رشد تقاضای جهانی نفت را به‌شدت کاهش داده است. بر اساس برآورد جدید، تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز کاهش خواهد یافت. دلیل مهم این کاهش، افزایش شدید قیمت سوخت و آثار آن بر مصرف‌کنندگان و صنایع است. در مقابل، IEA انتظار دارد تقاضای نفت در سال ۲۰۲۷ حدود ۲.۶ میلیون بشکه در روز افزایش پیدا کند؛ بنابراین بازار در سال ۲۰۲۶ با یک وضعیت غیرعادی مواجه است: عرضه و تقاضا هر دو کاهش می‌یابند، اما عرضه با سرعت بیشتری افت می‌کند.

۲۰۲۷ سال تعیین‌کننده برای بازار نفت

سال ۲۰۲۷ می‌تواند نقطه عطف بازار انرژی باشد؛ زیرا از یک سو تولید نفت خلیج فارس باید به تدریج به بازار بازگردد و از سوی دیگر تقاضای جهانی نیز دوباره افزایش پیدا کند. IEA انتظار دارد عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۷ حدود ۸ میلیون بشکه در روز افزایش یابد، در حالی که رشد تقاضا حدود ۲.۶ میلیون بشکه در روز پیش‌بینی شده است. این اختلاف می‌تواند در صورت بازگشت واقعی تولید، به کاهش فشار بازار و بازسازی ذخایر کمک کند.

سه سناریو پیش روی بازار نفت

کاهش سریع تنش: اگر جریان نفت خلیج فارس سریع‌تر از انتظار عادی شود، عرضه افزایش می‌یابد و فشار صعودی بر قیمت نفت کاهش پیدا می‌کند.

ادامه اختلال تا ۲۰۲۷: در این حالت، ذخایر همچنان تحت فشار باقی می‌مانند و هر اختلال جدید می‌تواند قیمت نفت و فرآورده‌ها را دوباره جهش دهد.

شوک جدید به زیرساخت انرژی: این بدترین سناریو برای بازار است. آسیب بیشتر به تأسیسات تولید، خطوط انتقال یا مسیر‌های کشتیرانی می‌تواند پیش‌بینی‌های فعلی IEA را نیز تغییر دهد.

شوک انرژی شاید طولانی‌تر از جنگ!

مشکلات چندلایه بازار نفت از جمله کاهش عرضه، تخلیه ذخایر، افت ظرفیت پالایش و ناامنی مسیر‌های صادراتی نیاز به زمان دارد تا بازار برای بازگشت به تعادل تلاش کند و تولید احیا شود. همچنین پالایشگاه‌ها باید به ظرفیت عادی برگردند، ذخایر دوباره پر شوند و مسیر‌های کشتیرانی نیز باید به شرایط عادی بازگردند. بنابراین حتی با وجود احتمال پایان جنگ، اگر این فرآیند طولانی شود، نفت ۱۰۰ دلاری ممکن است فقط یک واکنش موقت به بحران نباشد بلکه نشانه ورود بازار انرژی به دوره‌ای طولانی‌تر از بی‌ثباتی باشد.