نفت خاورمیانه دوباره روی لبه آتش/سلام بازارهای جهانی به نفت ۱۰۰ دلاری!

بازار جهانی نفت بار دیگر ثابت کرد که هنوز مهم‌ترین معامله‌گران آن در تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه تصمیم می‌گیرند و هر لحظه ممکن است از روندی نزولی، شاخص‌های جدیدی را درک کند که جهان را شوکه کند. 

به گزارش سرویس انرژی تابناک، تنها چند ساعت پس از تشدید تنش‌ها میان ایران و آمریکا، قیمت نفت با جهشی بیش از ۵ درصدی به بالاترین سطح دو هفته اخیر رسید؛ واکنشی که نشان داد «حق بیمه ریسک» دوباره به قیمت هر بشکه نفت بازگشته است. بر اساس معاملات امروز، نفت برنت تا محدوده ۷۸ دلار و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت تا حدود ۷۴ دلار در هر بشکه افزایش یافت. تحلیلگران معتقدند این رشد بیش از آن‌که ناشی از تغییر بنیادین در عرضه و تقاضای جهانی باشد، حاصل نگرانی معامله‌گران از تشدید درگیری و احتمال اختلال در جریان صادرات نفت از خاورمیانه است.

واکنش ریسکی بازار 

آنچه امروز قیمت‌ها را بالا برد، کاهش فوری تولید نفت نبود بلکه احتمال بروز اختلال در یکی از حساس‌ترین شریان‌های انرژی جهان بود. حدود یک‌پنجم نفت جهان از مسیر تنگه هرمز عبور می‌کند و هرگونه تهدید در این آبراه جهانی، بلافاصله در قیمت نفت منعکس می‌شود. تجربه سال‌های گذشته نیز نشان داده که بازار نفت نسبت به هرگونه تنش در خلیج فارس، سریع‌تر از هر بازار کالایی دیگری واکنش نشان می‌دهد.

آیا نفت دوباره می‌تواند به محدوده ۹۰ یا حتی ۱۰۰ دلار بازگردد؟ کارشناسان معتقدند اگر تنش‌ها به درگیری گسترده‌تر تبدیل شود یا جریان صادرات نفت از خاورمیانه مختل شود، بازار ظرفیت رشد بیشتر را خواهد داشت. اما اگر بحران در سطح فعلی باقی بماند و مسیر صادرات نفت باز بماند، احتمالاً بخش مهمی از افزایش اخیر موقتی خواهد بود.

جالب آن‌که تنها چند روز پیش از تشدید دوباره تنش‌ها، بسیاری از بانک‌های سرمایه‌گذاری و مؤسسات مالی پیش‌بینی قیمت نفت را کاهش داده بودند. برای نمونه یو‌بی‌اس با استناد به عادی‌تر شدن جریان نفت از تنگه هرمز، پیش‌بینی قیمت نفت برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ را پایین آورد. همچنین سیتی‌گروپ میانگین پیش‌بینی نفت برنت در نیمه دوم سال را به حدود ۷۰ تا ۷۵ دلار کاهش داده بود. این موضوع نشان می‌دهد بازار نفت همچنان بیش از هر چیز به تحولات سیاسی واکنش نشان می‌دهد و ممکن است تنها در عرض چند روز، تمام برآورد‌های قبلی خود را تغییر دهد.

نکته قابل توجه آن است که هم‌زمان با افزایش تنش‌ها، آژانس بین‌المللی انرژی همچنان بر این باور است که در افق میان‌مدت، رشد عرضه نفت از رشد تقاضا پیشی خواهد گرفت؛ موضوعی که در صورت کاهش تنش‌های ژئوپلیتیکی، می‌تواند دوباره فشار نزولی بر قیمت‌ها وارد کند. از منظر بنیادی، بازار با کمبود شدید نفت مواجه نیست؛ آنچه امروز قیمت‌ها را بالا نگه داشته، «ریسک سیاسی» است.

سناریو‌های پیش‌روی بازار

در شرایط فعلی، سه سناریو برای آینده قیمت نفت قابل تصور است. نخست اینکه اگر روز‌های آینده فضای سیاسی آرام‌تر شود و نگرانی‌ها درباره امنیت صادرات نفت فروکش کند، احتمال بازگشت نفت برنت به محدوده ۷۰ تا ۷۵ دلار وجود دارد؛ محدوده‌ای که بسیاری از مؤسسات مالی پیش از تشدید بحران برای آن پیش‌بینی کرده بودند.

اگر شاهد تداوم وضعیت فعلی باشیم و درگیری‌ها ادامه پیدا کند اما به اختلال گسترده در صادرات نفت منجر نشود، احتمالاً قیمت‌ها در سطوح فعلی با نوسانات بالا تثبیت خواهند شد و معامله‌گران هر خبر سیاسی را به‌عنوان سیگنال خرید یا فروش تلقی می‌کنند. اما چنانچه شاهد تشدید بحران باشیم و تنش‌ها به اختلال محسوس در صادرات نفت خاورمیانه یا محدود شدن عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز منجر شود، بسیاری از تحلیلگران معتقدند عبور نفت از مرز ۹۰ دلار دور از انتظار نخواهد بود و حتی سناریو‌های سه‌رقمی نیز دوباره روی میز بازار قرار می‌گیرد.

نفت؛ اسیری که آزادی ندارد!

شاید مهم‌ترین پیام اتفاقات امروز این باشد که برخلاف تصور برخی تحلیلگران، بازار نفت هنوز کاملاً تحت سلطه عوامل اقتصادی قرار نگرفته است. رشد خودرو‌های برقی، افزایش تولید نفت آمریکا و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، هر چند ساختار بلندمدت بازار را تغییر داده‌اند اما در کوتاه‌مدت یک تحول امنیتی در خاورمیانه همچنان می‌تواند در عرض چند ساعت میلیارد‌ها دلار به ارزش بازار نفت اضافه یا از آن کم کند. برای کشور‌های صادرکننده نفت از جمله ایران این وضعیت یک فرصت کوتاه‌مدت برای افزایش درآمد‌های بالقوه ایجاد می‌کند اما تجربه سال‌های اخیر نیز نشان داده هر زمان که تنش‌ها فروکش کرده و جریان صادرات به وضعیت عادی بازگشته، بازار نیز به سرعت به متغیر‌های بنیادی مانند رشد اقتصاد جهانی، سیاست‌های اوپک پلاس، سطح ذخایر نفتی و میزان تولید کشور‌های بزرگ بازگشته است.

آیا این افزایش قیمت، آغاز یک روند جدید است یا صرفاً واکنش کوتاه‌مدت بازار به بحرانی که ممکن است با کاهش تنش‌ها دوباره فروکش کند؟ پاسخ این سؤال، بیش از هر چیز به تحولات سیاسی روز‌های آینده در خاورمیانه گره خورده است.