پمپبنزینها چه چیزی را لو میدهند؟!
ماجرا از زمانی جدیتر شد که خبر اجرای یک طرح آزمایشی در کرمان منتشر شد؛ طرحی که بر اساس آن قرار بود بنزین با قیمت ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان، یعنی نزدیک به قیمت تمامشده پالایشگاه، عرضه شود.
به گزارش تابناک به نقل از عصر ایران؛ ماجرای بنزین در ایران همچنان با ابهامهای زیادی همراه است. شایعات درباره افزایش قیمت سوخت و تغییر سهمیهها، در هفتههای اخیر نگرانیهای زیادی ایجاد کرده؛ نگرانیهایی که فقط به صاحبان خودرو محدود نمیشود و بخش بزرگی از جامعه را درگیر کرده است. دلیل این نگرانی هم روشن است؛ هر تغییری در قیمت بنزین میتواند بر هزینه حملونقل و در نهایت بر قیمت کالاها و خدمات تأثیر بگذارد.
رئیسجمهور اما گفته است که قرار نیست قیمت همه سهمیههای بنزین تغییر کند و تنها سهمیه سوم با افزایش قیمت مواجه خواهد شد. به گفته او، زمان اجرای این تغییر هنوز مشخص نیست و دولت برای رسیدن به یک تصمیم مشترک در حال گفتوگو با مجلس، قوه قضاییه و نمایندگان است.
او درباره این تغییر گفته است که سهمیه سوم که خارج از سهمیههای فعلی است، قرار است افزایش قیمت داشته باشد و رقم مورد نظر دولت حدود ۱۰ هزار تومان است؛ به این معنا که قرار نیست قیمتهای بسیار بالاتری مانند ۵۰ یا ۷۰ هزار تومان برای بنزین اعمال شود.
اما مسئله بنزین تنها به قیمت و سهمیه مربوط نمیشود. وضعیت فعلی بازار سوخت با شرایط اقتصادی و همچنین پیامدهای جنگ نیز ارتباط دارد.
در جریان حملات اسرائیل به ایران، برخی تأسیسات و انبارهای نفت هدف حمله قرار گرفتند و علاوه بر مخازن ذخیرهسازی، بخشی از سوخت نیز از بین رفت. پس از آن، مسئولان از کسری روزانه حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتر بنزین خبر دادند.
همزمان، محدودیتهای ناشی از تحریم و مشکلات حملونقل و واردات نیز شرایط تأمین سوخت را دشوارتر کرده است. طبق اظهارات مسئولان، میزان واردات کاهش قابل توجهی داشته و این کاهش در شرایطی اتفاق افتاده که کشور برای جبران ناترازی بنزین به واردات نیاز دارد.
این وضعیت در روزهای اخیر خود را در جایگاههای سوخت هم نشان داده است. ویدئوهایی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که در آنها برخی جایگاهها با کمبود سوخت مواجهاند و مردم پس از ایستادن در صف، موفق به دریافت بنزین نمیشوند. مشکلات مشابهی در تأمین و توزیع گازوئیل نیز گزارش شده و صفهای طولانی کامیونها برای دریافت سوخت، یکی از نشانههای این وضعیت است.
با این حال، همه این کمبودها را نمیتوان صرفاً به کاهش تولید یا مشکلات واردات نسبت داد. یکی از عواملی که در تشدید موقت بحران نقش داشته، پدیدهای است که از آن با عنوان «خرید هراسی» یاد میشود؛ یعنی زمانی که مردم به دلیل ترس از کمبود یا افزایش قیمت، بیش از نیاز معمول خود سوخت خریداری میکنند.
این اتفاق میتواند در مدت کوتاهی مصرف را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. تولید روزانه بنزین در ایران در بالاترین سطح خود به حدود ۱۱۵ میلیون لیتر میرسد، در حالی که مصرف معمول از ۱۳۰ میلیون لیتر در روز عبور کرده است. این کسری معمولاً با واردات جبران میشد، اما در شرایط فعلی امکان جبران کامل آن وجود ندارد.
در چنین شرایطی، افزایش ناگهانی مصرف میتواند فشار مضاعفی به شبکه توزیع وارد کند. در یکی از روزهای اخیر، مصرف بنزین از ۱۴۰ میلیون لیتر نیز عبور کرد؛ رقمی که تأمین آن برای دولت دشوار بود و در نهایت به خالی شدن برخی جایگاهها از سوخت و شکلگیری صفها انجامید.
بخشی از این رفتار نیز به اخبار و تصمیمات خود دولت بازمیگردد. ماجرا از زمانی جدیتر شد که خبر اجرای یک طرح آزمایشی در کرمان منتشر شد؛ طرحی که بر اساس آن قرار بود بنزین با قیمت ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان، یعنی نزدیک به قیمت تمامشده پالایشگاه، عرضه شود.
این طرح قرار بود بامداد ۲۱ یا ۲۲ مرداد اجرا شود، اما در نهایت به درخواست استانداری کرمان و با این استدلال که نیاز به بررسیهای بیشتری دارد، متوقف شد. با وجود توقف طرح، انتشار خبر آن تأثیر خود را بر افکار عمومی گذاشت و نگرانی درباره افزایش قیمت بنزین را بیشتر کرد.
در حال حاضر، ساختار قیمتگذاری بنزین در ایران عملاً چندنرخی است. نرخ اول، بنزین یارانهای لیتری ۱۵۰۰ تومان است که سهمیه آن ۶۰ لیتر در کارت شخصی تعیین شده است. نرخ دوم، بنزین لیتری ۳۰۰۰ تومان است که سهمیه آن ۵۰ لیتر در نظر گرفته شده؛ سهمیهای که پیش از این بیشتر بود.
نرخ سوم نیز بنزین لیتری ۵۰۰۰ تومان است که ظاهرا به زودی ۱۰ هزار تومن میشود و از طریق کارت جایگاه عرضه میشود. دولت اعلام کرده سهمیه ۱۱۰ لیتری کارت شخصی تا پایان شهریور تغییر نخواهد کرد، اما شایعات درباره تغییر سهمیهها و قیمتها همچنان ادامه دارد.
در کنار این نرخها، بنزین سوپر وارداتی نیز مدتی به شکل جداگانه عرضه شد. قیمت پایه این بنزین در بورس انرژی حدود ۸۹ هزار و ۷۰۰ تومان تعیین شده بود و با احتساب هزینههای جانبی، قیمت نهایی آن میتوانست به حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار تومان برسد. با این حال، عرضه این نوع بنزین در حال حاضر متوقف شده است.
مشکل اما فقط بنزین نیست. ناترازی انرژی در ایران سالهاست یکی از مسائل جدی کشور محسوب میشود و حالا محدودیتهای ناشی از جنگ، کاهش واردات و مشکلات تأمین انرژی، این مسئله را پیچیدهتر کرده است.
رئیسجمهور نیز در اظهارات اخیر خود از احتمال استفاده دوباره از سیاستهایی مانند دورکاری ادارات برای کاهش مصرف انرژی سخن گفته است. او با اشاره به مصرف برق، گاز و بنزین در ادارات و رفتوآمد کارکنان، دورکاری را یکی از راههای کاهش مصرف دانسته است.
او همچنین پیشنهاد داده است که حتی در صورت فعالیت محدود ادارات، ساعت کاری آنها کاهش پیدا کند تا ضمن پاسخگویی به نیاز مردم، مصرف انرژی نیز کاهش یابد.
تجربه سالهای اخیر نشان داده است که هر بار بحران انرژی تشدید شده، نخستین راهکارها معمولاً به سمت کاهش مصرف رفتهاند؛ از تعطیلی و دورکاری ادارات گرفته تا تغییر ساعت فعالیت مدارس و دانشگاهها.
حالا نیز اگر بحران انرژی و سوخت ادامه پیدا کند، این پرسش مطرح است که آیا بار دیگر بخشهای مختلف زندگی روزمره مردم، از محل کار گرفته تا مدرسه و دانشگاه، تحت تأثیر محدودیتهای انرژی قرار خواهند گرفت یا دولت میتواند پیش از رسیدن به آن مرحله، ناترازی بنزین و دیگر حاملهای انرژی را مدیریت کند.
