ابزارهای فرهنگی در خدمت اصلاح فرهنگ

نماینده مردم دهلران، دره‌شهر و آبدانان در مجلس شورای اسلامی تصریح كرد: برای اصلاح فرهنگ چاره‌ای نیست جز اینکه از ابزار فرهنگی استفاده کنیم و ابزار فرهنگی تنها توسط کسانی به درستی مورد استفاده قرار می‌گیرد که فرهنگ را به درستی بشناسند.

فرهنگ بخشی از داشته‌های هر قوم و ملت است که قسمت مهمی از شناسنامه هویتی هر اجتماع را تشکیل می‌دهد. بدون شک پیشرفت و توسعه و آبادانی در هیچ منطقه‌ای بدون توجه به شاخصه‌های فرهنگی آن منطقه توفیق نخواهد یافت.

فرهنگ شکل‌دهنده بسیاری از باورها و رفتارها و کنشهاست و اگر توسعه فرهنگ به صورت آگاهانه و علمی صورت نگیرد بسیاری از برنامه‌های توسعه دیگر قرین توفیق نخواهد بود.

 نشریه طنین در مورد مسایل فهنگی استان ایلام با "علی عزتی" به گفت و گو نشسته‌ است كه مشروح این گفت‌وگو از نظر خوانندگان گرامی می‌گذرد:

جناب آقای عزتی در ابتدای سخن از جنابعالی می‌خواهم نگاهی به وضعیت فرهنگ در استان ایلام داشته باشید:

استان ایلام یکی از مناطقی است که هم از نظر قدمت تمدنی و هم از نظر تنوع قومی و فرهنگی و هم از جهت تبادل فرهنگی بین اقوام مختلف زمینه غنی فرهنگی دارد پیشینه شهرنشینی در استان ایلام به هزاران سال قبل از میلاد بر می‌گردد گرچه در مقاطعی برخی از این شهرهای باستانی ویران شده‌اند اما هیچ‌گاه این استان خالی از سکنه نبوده است.

از طرف دیگر در استان ایلام به طور مشخص چهار قومیت کرد، لر، لک و عرب در تعاملی سازنده و بدون کوچکترین تنش زندگی می‌کنند همچنین به دلیل مرزی بودن استان تعامل فرهنگی قوی بین ایران و عرب‌های همسایه عراقی وجود دارد که تنها در مقاطعی به دلیل تنشهایی که از سوی صدام حسین ایجاد شد این ارتباط تقریباً قطع شد اما در حال حاضر این مبادلات فرهنگی دوباره برقرار شده است همه این نکات ما را به این واقعیت رهنمون می‌سازد که فرهنگ در استان ایلام به دلیل تنوع در خاستگاهش از غنای خاصی برخوردار است.

تنوع قومی چگونه باعث غنای فرهنگی می‌شود؟

تنوع قومی در مناطقی که تعامل مثبت بین قومیتها وجود داشته باشد باعث غنای فرهنگی می‌شود برعکس در جاهایی که تنوع قومی با تنش قومی همراه باشد این مسئله گاهی عاملی برای انسداد فرهنگی می‌شود.

در استان ایلام این تعامل به نحو چشمگیری وجود دارد. کردها از اشعار، ضرب‌المثلها، موسیقی و آیینهای مختلف اقوام لر و لک و عرب به خوبی استفاده می‌کنند. اقوام لر نیز علاوه بر ارزشی که برای داشته‌های فرهنگی خود قائلند به همین صورت از محصولات فرهنگی مانند امثال و حکم و شعر و موسیقی و... سایر اقوام اعم از لک و کرد و عرب استفاده می‌کنند و سایر اقوام هم به همین ترتیب از داشته‌های سایر اقوام استفاده می‌کنند. همین مسئله باعث می‌شود به عنوان مثال همه قومیت‌ها از امثال و حکم چهار قومیت مختلف به صورت همزمان و کم و بیش استفاده کنند. به عنوان مثال اگر شما در یک مراسم عروسی یا عزا در سطح استان ایلام شرکت کنید می‌بینید جدای از اینکه این مراسم متعلق به کدام قومیت است از آهنگها و اشعار چند قومیت استفاده می‌شود یا به عنوان مثال افراد مسن در مکالمه و محاوره خود از ضرب‌المثل‌های همه اقوام استفاده می‌کنند.

استان‌های محروم و مناطق دور از مرکز گاه توسط برخی افراد و حتی برخی هنرمندان و نویسندگان و سینماگران متهم به بی‌فرهنگی یا عقب‌ماندگی فرهنگی متهم می‌شوند نظر شما در این رابطه چیست؟

اساساً کلمه بی‌فرهنگ از لحاظ جامعه‌شناسی کلمه فاقد معنی کارشناسی است زیرا فرهنگ هویت هر جامعه‌ای را تشکیل می‌دهد و حتی اقوام بدوی در طول تارخ نیز بی‌فرهنگ نبوده‌اند. اگر بخواهیم واژه علمی برای این منظور به کار بریم ‌باید از ضعف فرهنگی آن‌هم نسبت به یک معیار و ارزش خاص استفاده کنیم. به عنوان مثال اگر ما به کرامت انسان معتقد باشیم می‌توانیم برخی آداب و رسوم که کرامت انسان را خدشه‌دار می‌کنند ضعف فرهنگی بدانیم اما باید توجه داشت نه با بخشنامه و نه با توهین و تحقیر اینگونه ضعف‌ها برطرف نخواهد شد. برای اصلاح فرهنگ چاره‌ای نیست جز اینکه از ابزار فرهنگی استفاده کنیم و ابزار فرهنگی تنها توسط کسانی به درستی مورد استفاده قرار می‌گیرد که فرهنگ را به درستی بشناسند.

حال به نظر شما ضعف فرهنگی استان ایلام تا چه اندازه واقعیت دارد؟

ضعف فرهنگی در همه اقوام و تمدن‌ها وجود دارد اما قبل از اینکه ضعف فرهنگی هر قوم مشخص شود باید معیاری برای ارزشگذاری فرهنگی انتخاب کنیم. در ایران معیارهای انسانی و ملی که از ارزش‌های دینی ما نشأت می‌گیرند معیار قضاوت فرهنگی است. نگاه به برخی مقوله‌های پیشرفت مانند بهداشت و سلامت، آزادی‌های اجتماعی و نقدپذیری نیز می‌تواند معیاری برای ضعف فرهنگی باشد. اگر با این معیارها قضاوت کنیم برخی ضعف‌های فرهنگی در استان ایلام وجود دارد اما این به معنای عقب‌ماندگی فرهنگی نیست زیرا برخی از ضعف‌های فرهنگی که در حال حاضر در شهرهای بزرگ کشور وجود دارد در سطح استان ایلام وجود ندارد به همین ترتیب بخشی از ضعف‌‌‌های فرهنگی که در شهرهای بزرگ تا حدودی حل شده در سطح استان ایلام و سایر مناطق کم جمعیت و شهرهای کوچک کم و بیش وجود دارد.

اما بنده تأکید می‌کنم که ضعف فرهنگی با بخشنامه و سخنرانی و توهین و تحقیر برطرف نمی‌شود و تنها راه آن استفاده از ابزار فرهنگ است.

منظورتان از ابزارهای فرهنگی چیست؟

ابزار فرهنگی همان تولیدات فرهنگی است اما این تولیدات باید درونزا باشد. به عنوان مثال استان ایلام در حال حاضر از همه استعدادهایی که برای تولیدات مختلف فرهنگی از شعر و موسیقی و تئاتر و سینما گرفته تا تألیف کتاب و رمان و غیره لازم است برخوردار می‌باشد و کافی است متولیان فرهنگی با حمایت‌های صادقانه به تلاش‌های فرهنگی جهت ببخشند. به عنوان مثال در حال حاضر شاعران جوان استان دایره تأثیر فراوانی بر افکار عمومی دارند یا حتی سینماگران جوان استان قادرند آثار مورد قبول مردم را تهیه کنند و با به تصویر کشیدن صادقانه و واقعی مشکلات و ضعف‌ها و قوت‌های فرهنگی باعث غنای فرهنگ بومی شوند.