در مورد قره باغ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

 

کلیات


قره‌باغ (ارمنی: Ղարաբաղ‎; ترکی آذربایجانی: Qarabağ‎) یک منطقه جغرافیایی در شرق ارمنستان و جنوب غربی آذربایجان است که از ارتفاعات قفقاز کوچک تا زمین‌های پست بین رودخانه‌های کر و ارس کشیده شده‌است.  همچنین قره‌باغ یکی از تقسیمات سیاسی ایران از دوره صفویه به این سو بود که پس از عهدنامه گلستان به روسیه تزاری واگذار شد.

 تا ۱۸۴۰ این منطقه همچنان با عنوان ایالت قره‌باغ شناخته می‌شد، اما پس از آن به بخش شوشا تغییر نام یافت، در اتحاد جماهیر شوروی بخش‌هایی از آن به جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی پیوست،  بخش زنگه‌زور به جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی واگذار شد و پس از اشغال این منطقه توسط واحد‌هایی از ارتش شوروی در معیت نیرو‌های ارمنستان بخش کوهستانی‌اش که قسمتی از ساکنان آن را ارامنه تشکیل می‌دادند با عنوان جمهوری آرتساخ اعلام استقلال کرد.

قره باغ کجاست؟ - تابناک | TABNAK

ریشه‌شناسی


نام قره‌باغ از دو کلمه ترکی قره و فارسی باغ به معنی باغ سیاه یا باغ بزرگ به وجود آمده‌است. این نام اولین بار در منابع گرجی و ایرانی در قرن سیزده و چهارده میلادی آمده‌است. نام آرتساخ در سنگ‌نبشته‌های اورارتو دوران پادشاهی «آیرارات»، اوشاکان کنونی) به صورت‌های «آرداخونی» یا «اوردخینی» و «اوردخه» قید شده‌است که نام آرتساخ از آن مأخوذ است و سرزمینی به این نام در هزاره اول (پیش از میلاد) جزو پادشاهی آیرارات و سپس یرواندیان (دودمان اروندی) قرار داشت. استرابون در (کتاب جغرافیای) خود قسمت سمت راست رود کورا (محل کنونی قره باغ) را با نام «ارخیستینا» (Orkhistene) به عنوان یک ایالت «هایک بزرگ» (ارمنستان بزرگ) - (ارمنستان = هایاستان) دانسته که به خاطر سوارکارانش شهرت داشته‌است.


تاریخچه


در دوره صفویه قره‌باغ به مرکزیت گنجه یکی از بیگلربیگی‌های ایران بود. مقام بیگلربیگی که در قرن دهم به‌طور موروثی به سران ایلات چادرنشین قزلباش‌ می‌رسید، در قره‌باغ در اختیار یکی از شاخه‌های ایل قاجار بود.  در این دوره محال خمسه ارامنه شامل دیزاق،  ورنده،  خاچین،  چله‌برد و طالش و همچنین برکشاط و خان‌های ایل جوانشیر و اتوزیکی تابع این بیگلربیگی بودند.
در ۱۱۵۶ هجری قمری، ملک یکن ضابط محال خمسه ارامنه از بیگلربیگی‌های گنجه و تفلیس، به خاطر گرفتن چریک از ارامنه به نادرشاه افشار شکایت کرد، نادر نیز طی فرمانی مطالبه چریک از محال خمسه ارامنه را منع کرد بعدتر نیز به گفته عباس‌قلی‌آقا باکیاخانوف «حکام گنجه و قراباغ نیز به لقب زیاد اوغلی قاجار از پل خدا آفرین تا قریه شولاور گرجستان بالاتر از پل سنق حکمرانی می‌نموده‌اند. چون در شورای کبرای مغان به سلطنت نادر شاه رضا نداده و در طلب استقرار دولت صفویه بودند، نادرشاه نیز بعد از تمکن بر سریر سلطنت ایران به مقام کسر حشمت و اقتدار ایشان برآمده بسیاری از اهالی قراباغ را به خراسان کوچانده ملکان برگشاط و خمسه را از تحت اختیار ایشان به در کرده و به سردار آذربایجان سپرد» در ۱۱۶۱ هجری شمسی،  پناه‌خان جوانشیر مشهور به پناه علی‌بیگ ساروجلوی جوانشیر از عادل‌شاه افشار لقب خانی گرفت و به حکومت قره‌باغ منصوب شد.

وی در زمان شاه‌عباس دوم از ترکستان به قره‌باغ آمده‌بود و در زمان نادرشاه جارچی‌باشی بود، اما بعدتر مورد خشم نادر قرار گرفته بود و از ترس وی به کوهستان‌های قره‌باغ گریخته‌بود. رسیدن به این مقام بدون همکاری ارامنه ممکن نمی‌شد، پناه‌خان در این راه با ملک شاه نظربیگ حاکم ورنده متحد شد و وی را به حکومت خاچین گمارد و به همراه وی حکام دنزاق، چله‌برد و طالش را کنار زد. همچنین پناه‌خان به درخواست ملک‌شاه نظربیگ قلعه پناه‌آباد را ساخت که بعد‌ها به شوشی شهرت یافت.

پس از بی‌نتجیه‌ماندن درگیری پناه‌خان با فتحعلی‌خان افشار، فتحعلی‌خان که پیشنهاد صلح داده‌بود با نیرنگ ابراهیم‌خلیل‌خان فرزند پناه‌خان را به اسارت به ارومیه برد. پناه‌خان نیز برای نجات پسرش با لشکر کریم‌خان زند که برای سرکوب فتحعلی‌خان آمده‌بود همراه شد. پس از آن کریم‌خان پناه‌خان را با خود به شیراز برد و ابراهیم‌خلیل‌خان را به حکومت قره‌باغ منصوب کرد.  تا پیش از برآمدن آقامحمدخان، ابراهیم‌خلیل‌خان نه تنها بر قره‌باغ که بر ایروان،  نخجوان و گنجه نیز حکم راند.

آقامحمدخان قاجار پس از نشستن بر تخت، از ابراهیم‌خلیل‌خان خواست تا از دولت مرکزی اطاعت کند، وی نیز در ۱۲۰۷ پسرعمویش عبدالصمدبیگ را به رسم گروگان به تهران فرستاد و ابراز اطاعت کرد.  اما در جریان یکی از درگیری‌های آقامحمدخان و زندیان عبدالصمدبیگ فراری ناموفق انجام داد و به همین دلیل نیز به دست شاه قاجار کشته‌شد. این مسئله و اینکه ابراهیم‌خلیل‌خان آقامحمدخان را همانند بسیاری از دیگر رقبایش می‌دید به تیرگی روابط این دو انجامید.  در ۱۲۰۹ آقامحمدخان به قصد تسخیر قره‌باغ از ارس گذشت، در محاصره قلعه شوشی جوادخان قاجار و ملیک مجنون چله‌بردی و نیرو‌های ارمنی وی را همراهی می‌کردند. به علت نداشتن توپ‌های قلعه‌کوب، خان قاجار نتوانست قلعه را فتح کند و به پیشنهاد ملیک مجنون به تفلیس لشکرکشی کرد.  با فتح تفلیس و متواری شدن اراکلی‌خان، دیگر خان‌های قفقاز اظهار اطاعت کردند، آقامحمدخان که در پی تسلیم ابراهیم خلیل‌خان بود در نهم ذیحجه ۱۲۱۱ عازم شوشی شد، ابراهیم خلیل‌خان نیز از ترس به داغستان گریخت، در همان زمان آقامحمدخان در کنار قلعه شوشی به قتل رسید. با شنیدن این خبر ابراهیم‌خلیل‌خان به شوشی بازگشت و قدرتی بیش از پیش یافت.

ابراهیم‌خلیل‌خان جنازه آقامحمدخان را با احترام در شوشی دفن کرد و منتظر دستور از تهران ماند. با برتخت نشستن فتحعلی‌شاه خان سیاستی دوگانه را در پیش گرفت. از سویی اطاعت خود از دربار تهران را نشان می‌داد به گونه‌ای که پسرش ابولفتح‌خان را به نزد شاه ایران فرستاد و دخترش آغابگم معروف به آغاباجی را نیز به عقد او درآورد دوباره به خانی قراباغ رسید، از سوی دیگر استقلال خویش و توافق بر قدرت‌های همجوار را با رابطه حسنه با روسیه حفظ می‌کرد.

با ورود ژنرال پاول سیسیانوف به قفقاز، ابراهیم‌خلیل‌خان رسماً به اطاعت روس‌ها درآمد و قره‌باغ را به روس‌ها واگذار کرد. در ۱۲۱۸ سیسیانوف پس از سه روز محاصره گنجه را گشود، در این درگیری جوادخان زیاد اوغلی قاجار، آخرین خان گنجه و ملیک مجنون چله‌بردی کشته‌شدند. ملیک مجنون پیشتر بر اثر فشار‌های ابراهیم‌خلیل‌خان، به همراه هزار خانواده ارمنی به گنجه پناه برده‌بود و جوادخان ایشان را در محله شامشاری اسکان داده‌بود و ملیک را مسئول ارامنه کرده‌بود.

 عباس میرزا ولیعهد ایران پس از آگاهی از پیمان روس‌ها و ابراهیم‌خلیل‌خان برای سرکوب وی از آذربایجان به قره‌باغ لشکر کشید و توانست در دو نبرد نیرو‌های خان را که روس‌ها نیز همراهی‌اش می‌کردند شکست دهد. در ۱۲۲۰ خان سیسیانوف را به قلعه شوشی راه‌داد و فرمانده روس اختیار قلعه را به دست گرفت. خان که از این شرایط ناراضی بود به عباس‌میرزا نامه نوشت و شفاعت خود را نزد شاه خواستار شد. اما در ۱۲۲۲ روس‌ها که توسط نوه خان،  جعفرقلی‌خان از ارتباط وی با ایران آگاه شده‌بودند شبانه او و ۳۱ تن از بستگان‌اش از جمله دختر و همسرش را به قتل رساندند.

پس از قتل ابراهیم‌خلیل‌خان، روس‌ها نه تنها قره‌باغ را به جعفرقلی‌خان نسپردند بلکه قصد تبعید وی به سیبری را داشتند، خان نیز که از دست روس‌ها گریخته بود به همراه ایل جبرائیل‌لو به ایران آمد و عباس‌میرزا وی را حاکم قراجه‌داغ کرد. پس از دوره دوم جنگ‌های ایران و روسیه در ربیع‌الاول ۱۲۴۲ مهدی‌قلی‌خان یکی از فرزندان ابراهیم‌خلیل‌خان به دستور حکومت ایران، ایلات قره‌باغ را به سوی قراجه‌داغ کوچ داد.

 


ایالت قره‌باغ


پس از انعقاد قرارداد گلستان و ترکمانچای روس‌ها اقدام به کوچاندن ارامنه ایران به منطقه تحت تسلط خود شدند و ایالات مسلمان‌نشین ایروان و قره باغ را برای اسکان ارامنه تازه‌وارد در نظر گرفتند. پس از جنگ‌های عثمانی و روسیه ارامنه مناطق شرقی امپراطوری عثمانی که همراه روس‌ها علیه عثمانی‌ها وارد جنگ شده و پیروزی‌هایی بدست آورده بودند پس از عقب‌نشینی روس‌ها مجبور مهاجرت به داخل مرز‌های روسیه شده و ترکیب جمعیتی خان‌نشین ایروان و قره باغ را به نفع ارامنه تغییر دادند.

 

 

 

در مورد قره باغ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

رهبری در خصوص بحران جاری در قره باغ دقایقی پیش... برای حل مناقشه قره باغ در هفته ای که گذشت... و ترکیه طرح ابتکاری جمهوری اسلامی برای حل مناقشه قره... باغ را با مقامات این کشورها در میان گذاشت ...
کد خبر: ۱۰۱۲۹۱۱    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۳


فصل مناقشه قره باغ و درگیری های باکو و ایروان... جمهوری آذربایجان در منطقه قره باغ از تاریخ ششم مهر...
کد خبر: ۱۰۱۲۸۲۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۳


گرفته در مورد درگیری بر سر قره باغ آن ها...
حساسیت زیادی اظهارات در جهان در مورد درگیری در قره... باغ را دنبال می کند به گفته وی برای مدت... - از طرفین درگیری در قره باغ خواسته بودند تا... قره باغ آرتور سرکیسیان در درگیری های این منطقه کشته...
کد خبر: ۱۰۱۲۷۳۲    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۲


قره باغ گفت پذیرفتن مرز های بین المللی پذیرفتن حقوق...
قره باغ بود خطیب زاده افزود گفت وگوی تلفنی آقای... خصوص طرح ایران برای قره باغ بیان کرد پذیرفتن مرز... طرح ایران برای حل بحران قره باغ و پاسخ باکو... مناقشه قره باغ اظهار داشت این مسئله نه تنها به...
کد خبر: ۱۰۱۲۶۷۹    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۲


حمزه بیدادی با اشاره به مناقشه قره باغ گفت کشورهای... پشت پرده مناقشه قره باغ برای همه مشخص شدند هدف...
کد خبر: ۱۰۱۲۶۱۵    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۲


درگیریهای نظامی در چهار محور منطقه مورد مناقشه قره باغ... " و " قبادلی " در منطقه قره باغ ادامه...
مناقشه « قره باغ» خبر داد بنابر این گزارش دیروز... منطقه قره باغ ادامه داشته و نیروهای ارمنی مواضع ارتش...
کد خبر: ۱۰۱۲۴۸۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۱


در جوار مرزهای کشورمان در قره باغ هشدار داد ...
به ویژه بقایای داعش به منطقه قره باغ و رایزنی... اسلامی ایران برای برقراری صلح در قره باغ را حرکت... گف ت ما از ابتدای بحران قره باغ در رایزنی... صلح در قره باغ اظهار داشت آقای عراقچی با طرحی...
کد خبر: ۱۰۱۲۴۲۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۱


مرور روزنامه‌های یکشنبه یازدهم آبان
ویژگی مهم طرح ایران درباره قره باغ چیست محسن پاک... در قره باغ در شماره امروز اعتماد نوشت سید عباس... حقوق مردم آذربایجان و شهروندان منطقه قره باغ بوده است... &rlm درباره سرنوشت مردم منطقه قره باغ وجود داشت که...
کد خبر: ۱۰۱۲۳۸۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۱


میانجیگری ترکیه در مناقشه قره باغ مخالف است زیرا واشنگتن...
آمریکا با میانجیگری ترکیه در مناقشه قره باغ مخالف است... قره باغ از تاریخ ششم مهر آغاز شده و با...
کد خبر: ۱۰۱۲۳۳۰    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۰


که جنگ ارمنستان و جمهوری آذربایجان بر سر منطقه قره... باغ کوهستانی به داخل ارمنستان کشیده شود مسکو با همه... قره باغ کوهستانی به رغم توافق های مکرر دو طرف... ارمنستان منطقه قره باغ است و نه داخل خاک ارمنستان...
کد خبر: ۱۰۱۲۳۱۱    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۰


مناقشه قره باغ را پربار خواند و گفت ایران و...
قره باغ پس از مذاکره با مقامات جمهوری آذربایجان روسیه...
کد خبر: ۱۰۱۲۲۵۸    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۰


به دنبال تشدید مناقشه قره باغ و شدت گرفتن جنگ...
اثر جنگ جمهوری آذربایجان و ترکیه علیه قره باغ و... منطقه خاورمیانه به قره باغ و شرکت آنها در جنگ... در قره باغ اشاره کرده است نخست وزیر ارمنستان در... قره باغ شده است ...
کد خبر: ۱۰۱۲۲۵۵    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۰


گام های فوری به منظور حل و فصل درگیری قره... باغ توافق کردند ...
قره باغ صدها تن کشته شده اند طبق این بیانیه... خواهند داشت درگیری در خط تماس قره باغ از ۲۷...
کد خبر: ۱۰۱۲۲۰۵    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۰


قره باغ پس از مذاکره با مقامات جمهوری آذربایجان روسیه...
قره باغ گفت وگو کرد معاون وزیر امور خارجه و... حل مسالمت آمیز مناقشه قره باغ روز سه شنبه گذشته...
کد خبر: ۱۰۱۲۱۷۴    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۱۰


در منطقه مورد مناقشه قره باغ خبر داد ...
کد خبر: ۱۰۱۲۰۸۹    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۰۹


مناقشه قره باغ تاکید کرد ...
غلبه بر اوضاع و برقراری آتش بس در منطقه قره... باغ را به وزیر امور خارجه ارمنستان ارائه داد و... رویکرد ایران در مناقشه قره باغ به طور دقیق بررسی...
کد خبر: ۱۰۱۲۰۳۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۰۹


پایان دادن به درگیری ها در قره باغ مشارکت دارند...
کوهستانی قره باغ متهم کردند در حالی که گفتگو های... ۱۹۹۱-۱۹۹۴ بر سر قره باغ است این منطقه از لحاظ...
کد خبر: ۱۰۱۲۰۲۸    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۰۹


عراقچی در ایروان:
کد خبر: ۱۰۱۱۹۸۱    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۰۹


رویکرد های مشترکی در خصوص مناقشه ناگورنو قره باغ دارند...
در خصوص مناقشه ناگورنو قره باغ دارند همچنین مثل همیشه...
کد خبر: ۱۰۱۱۹۶۹    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۰۸


حل مناقشات قره باغ گفته موضع ایران در مورد صلح...
برای حل مناقشات قره باغ گفت « در عین حال... منطقه « قره باغ کوهستانی» تشکیل شد تاکنون تلاش ها... برای حل مناقشه قره باغ در قالب این گروه بی... در مورد منطقه مورد مناقشه قره باغ وارد باکو شد...
کد خبر: ۱۰۱۱۹۶۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۸/۰۸


tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv