چرا آثار فرهادی، نعمت الله و این گروه بزرگ در جشنواره فجر نیستند؟

یتیم‌خانه ایران به کارگردانی ابوالقاسم طالبی، هلن به کارگردانی علی‌اکبرثقفی، غیرمجاز ساخته حسن یکتاپناه، مشکل گیتی به کارگردانی بهرام کاظمی، پارادیس ساخته علی عطشانی، خشکسالی و دروغ اثر پدرام علیزاده، آبجی اثر مرجان اشرفی زاده، گاهی ساخته محمدرضا رحمانی، پری دریایی اثر امیر مسعود آقابابائیان، نیمرخ‌ها به کارگردانی مرحوم ایرج کریمی، در سکوت ساخته ژرژ هاشم پور، تمرین برای اجرا اثر محمدعلی سجادی، آشوب ساخته کاظم راست گفتار، هیهات اثر هادی مقدم دوست، هادی ناییجی، دانش اقباشاوی و روح الله حجازی، ماه در جنگل ساخته سیامک شایقی و قاتل اهلی اثر مسعود کیمیایی نیز بخشی دیگری از آثاری هستند که در لیست فیلم‌های جشنواره سی و چهارم حضور ندارند.

در این میان چند اتفاق باعث شده تا این آثار حضور نداشته باشند. نخستین و بدیهی‌ترین اتفاق، عدم پر کردن فرم ثبت نام توسط برخی از این کارگردان‌ها است و در واقع برخی این فیلمسازان ترجیح دادند مستقیم برای اکران برنامه‌ریزی کنند و از آثارشان در جشنواره فجر رونمایی نکنند و البته برخی از ایشان نیز با علم به اینکه نسخه نهایی فیلم‌هایشان به این دوره از جشنواره نمی‌رسد، فرم ثبت نام را پر نکردند و به دبیرخانه تحویل ندادند و بنابراین عدم حضورشان در لیست نهایی اتفاقی طبیعی بود.

گروهی از این فیلم‌ها نظیر فیلم‌های اصغر فرهادی، مسعود کیمیایی و حمید نعمت‌الله نیز در مراحل مختلف تولید بودند و اساساً نسخه اولیه‌ای به جشنواره تحویل ندادند که هیات انتخاب امکان بررسی این آثار را داشته باشد و برخی فیلم‌ها نیز نسخه اولیه‌شان برای قضاوت هیات داوران کفایت نمی‌کرد و چه بسا بعدها در نسخه نهایی آثارشان، شاهد یک اثر فوق‌العاده سینمایی باشیم.


مسعود کیمیایی که در حال تولید قاتل اهلی است، تا همین چند روز پیش درگیر انتخاب بازیگران فیلم تازه‌اش بود و تهیه کننده فیلم خواستار امکان ویژه برای کیمیایی جهت رساندن فیلم این کارگردان به جشنواره بودند اما محمد حیدری دبیر جشنواره در رویکردی که انتظار می‌رفت در دوره‌های پیشین جشنواره نیز پی گرفته شود، از دخالت در کار هیات انتخاب پرهیز کرد و برای حضور برخی چهره‌ها در ویترین سینمای ایران، حاضر به دست بردن در قوانین و بر هم بازی نشد.

نسخه قابل توجهی از فیلم نعمت‌الله نیز که در مراحل فیلمبرداری را پشت سر می‌گذارد، به هیات انتخاب جشنواره سی و چهارم نرسید و اگرچه این پروژه به مراتب جلوتر از پروژه کیمیایی بود اما با توجه به آنکه فیلمبرداری‌اش یک روز پس از آخرین مهلت تحویل نسخه اولیه بازبینی هیات انتخاب آغاز شده بود، امکان حضور در جشنواره را نداشت و دبیر جشنواره نیز پای این قوانین ایستاد و همان طور که در نشست خبری وعده داده بود، این مدل فیلم‌ها نیز بیرون ماندند و قانون با استثناهایی همراه نشد و برای همه سینماگران یکسان اجرایی شد.

فروشنده اثر اصغر فرهادی از بسیاری از این آثار جلوتر بود و فیلمبرداری‌اش از 12 آذرماه آغاز شده بود و طبیعتا امکان ارائه نسخه اولیه فیلم وجود داشت اما با توجه به اعلام این موضوع که تولید این فیلم سینمایی حدود سه و ماه نیم به طول خواهد انجامید، طبیعتاً این اثر و چند اثر دیگر که وضعیت مشابه فیلم فرهادی را داشتند، امکان ارائه نسخه نهایی در دهه اول بهمن نداشتند و بنابراین به این دوره از جشنواره نرسیدند.


در کنار این گروه‌ها، گروه دیگری از آثار سینمایی نیز بودند که حتی نسخه نهایی آثارشان را تحویل دبیرخانه داده بودند اما به لیست نهایی راه نیافتند؛ اتفاقی که کاملاً منطقی بود، چرا که به هر حال باید یک تعداد محدودی فیلم از میان فیلم‌های جشنواره انتخاب می‌شدند و با همین منطق، تنها گروهی از آثار که توسط هیات انتخاب برگزیده شده بودند، فرصت نمایش در کاخ جشنواره را یافتند. در این میان اگرچه فریدون جیرانی روز گذشته با انتشار یادداشتی تاکید کرد دبیر جشنواره کوچک‌ترین اظهارنظری درباره انتخاب یا رد فیلم‌ها نداشته و در زمان بازبینی آثار نیز تنها یک بار در سکوت یکی از فیلم‌ها را تماشا کرده اما برخی سینماگران به روال سال‌های گذشته فیلم‌های خود را راه یافته به بخش‌های مختلف جشنواره می‌خوانند که توسط دبیر جشنواره و به دلایلی نظیر ممیزی رد شده است!

این گمانه البته با هیچ مستنداتی همراه نشده و تنها فیلمی که راساً توسط محمد حیدری پذیرفته نشد و استثنای قواعد فوق الاشاره است، فیلم‌های آشغال‌های دوست داشتنی اثر محسن امیریوسفی است. حیدری با تیکه بر آیین نامه جشنواره و با توجه به آنکه فیلم در جشنواره سی و دوم فرم پر کرده و پذیرفته نشده و مطابق با آیین نامه نمی‌توان چنین فیلمی را دوباره به جشنواره داد، از پذیرش فیلم خودداری کرده است.

در مقابل، امیریوسفی با اشاره به اینکه در دوره سی و دوم، پروسه کامل برای فیلمش طی نشده و فیلم توسط هیات انتخاب در آن دوره دیده نشده، تاکید دارد همچنان امکان حضور فیلمش در بخش اصلی وجود دارد. امروز شهاب حسینی در همراهی با محسن امیریوسفی و عدم انتخاب فیلمش در جشنواره، از سمت مشاور دبیر جشنواره استعفاء کرد و با انتشار متن این استعفا به رسانه‌ها، اقدام به گلایه از این برخورد با فیلمی شد که خودش نیز در آن یکی از نقش‌های اصلی را برعهده داشت.

با این حال این نقدها تا حدودی قابل پذیرش است و آنچه عجیب به نظر می رسد، برخی اظهارنظرها نظیر گفته‌های محمد رحمانیان درباره عدم انتخاب فیلم‌ها توسط برخی فیلمسازان و متهم کردن اعضای هیات انتخاب و دبیر جشنواره به مشکلات شخصی و نظایر این تعابیر است؛ واکنش‌های که در تمامی دوره‌های جشنواره فجر تکرار می‌شود و با توجه به آنکه فیلم‌ها در ایران تنها فرصت دیده شدن، منتخب شدن و تبلیغ شدن در جشنواره فجر را دارند، شاید به زعم برخی ناظران طبیعی به نظر برسد اما در واقع با حداقل اصول حرفه‌ای گری در تعارض است و در هیچ نقطه از دنیا شاهد انتقاد رسانه‌های جدی و سینماگران درباره عدم راهیابی آثارشان به کن، برلین و ونیز و... نیستیم.

حسین معززی نیا منتقد پرسابقه سینما در واکنش به این وضعیت نقد جدی مطرح کرد: «سالي يك بار جشنواره‌اي به نام فجر در اين مملكت برگزار مي‌شود، تعدادي فيلمساز تعدادي فيلم مي‌سازند و مي‌دهند به اين جشنواره. هيئت انتخابي وجود دارد كه اين فيلم‌ها را مي‌بيند و چندتايش را انتخاب مي‌كند براي بخش مسابقه. ممكن است اين هيئت انتخاب ايراد داشته باشد، ممكن است مميزها و ناظران جانبي ايراد داشته باشند، ممكن است اصلا كل اين جشنواره ايراد داشته باشد. ولي همين است كه هست. مي‌شود فيلم به اين جشنواره داد، مي‌شود نداد. اما اين بازي كه از ديشب راه افتاده زشت و پيش‌پا‌افتاده است.

كساني كه فيلم‌شان انتخاب نشده شروع كرده‌اند به مصاحبه با رسانه‌ها و اعتراض مي‌كنند. يكي مي‌گويد با من رفتار سياسي شده. ديگري مي‌گويد فيلمم خيلي خوب است و مردم خودشان قضاوت خواهند كرد. آن يكي مي‌گويد ما دو سال زحمت كشيده‌ايم براي فيلم‌مان و حالا افسرده شده‌ايم. يكي ديگر مي‌گويد من مي‌دانستم اين هيئت انتخاب با من مسئله دارد... من وكيل مدافع هيئت انتخاب جشنواره نيستم، ولي قاعده بازي در همه دنيا همين است؛ وقتي هفتاد تا، هشتاد تا، صد تا فيلم مي‌فرستند براي يك جشنواره و قرار است بيست تايش براي مسابقه انتخاب شود يعني كلي فيلم بيرون مي‌ماند.

مي‌فرماييد چه كنند مسئولين اين جشنواره؟ چون سازندگان فيلم‌ها دو سال زحمت كشيده‌ا‌ند هر صد تا را بگذارند توي مسابقه؟ مي‌‌گوييد مردم قضاوت خواهند كرد؟ اگر مي‌خواهي مردم قضاوت كنند خب چرا فيلمت را مي‌دهي به جشنواره برادر من؟ چرا تن به هيچ قاعده‌اي نمي‌دهيم در زندگي‌مان؟ چرا هميشه فكر مي‌كنيم خودمان خوبيم و بقيه ايراد دارند و اگر هيئتي فيلم ما را نپسنديده يعني يك مشكل پيچيده‌اي با ما دارند و توطئه‌اي در جريان است؟ چرا هميشه مي‌خواهيم هل بدهيم و به زور برويم تو؟»