نقش اجتماعی پست چیست؟

روح الله مهدی پورعمرانی کارشناس مسئول اداره کل سرویس های نوین پستی در مطلبی به بررسی نقش پست در جامعه پرداخته است.

وی در این مطلب نوشت: شاید آن زمان که هخامنشیان پیک و چاپار را برای فرستادن فرمان ها و نامه های سر به مهر ِ حکومتی راطراحی می کردند هرگز به این نمی اندیشیدند که روزی فراخواهدرسید که سیستم انحصاری  ارتباطات ، درخدمت نیازهای عموم جامعه قراربگیرد . شاید آن زمان که ایستگاه های چاپاری درفواصل منظم ، تاسیس می شدند ، سازندگان آن هرگز تصورنمی کردند که این چاپارخانه ها ، روزی درفرگشت خود به شکل باجه های پستی درهمه ی شهرها درخواهند آمد . گردونه ی تاریخ گشت و گشت و چرخه ی نیازهای مردم جوامع به گونه ای شکل گرفت که پست به مثابه یک نهادِ ارتباطی واقعا لازم ، درسبد نیازهای زندگی اجتماعی قرارگرفت . درقاعده ی کلی ، می توان گفت که جوامعی با ساختارهای اقتصادی و اجتماعی ِ سنّتی ، دارای اداره ی پست ِ سنتی هستند . پستی که به وسیله ی آن مکاتبات و مراسلات ِ سنتی با استفاده از روش ها و ابزارهای سنّتی جا بجامی شوند . دراین نوع از ادارات پست ، شیوه های سنتی مدیریت اعمال می شود . نقطه ی مقابل آن ، جوامع صنعتی هستند که ادارات این جوامع برخاسته از سازوکار بنیادهای اقتصادی و نیازهای متنوع و پیشرفته است . مسلما درچنین جوامعی اداره پست نیز باید فرایندهای متناسب با نیازهای روزافزون و همیشه درحال تغییر را طراحی و اجرانماید . پست درایران از زمان میرزاتقی خان فراهانی معروف به امیرکبیربه پدیده ای اجتماعی تبدیل شد وبا رشد زندگی شهرنشینی و گسترش بروکراسی و شکل گیری سازمان های اداری به سبک وسیاق ِ غربی ، فراگیر شد و در دوران پهلوی بر سرعت و دامنه ی آن افزوده شد وخلاصه در بعداز فروپاشی پهلوی و پس از پیروزی انقلاب اسلامی درایران ، پست نیز همپای سایر سازمان ها و ادارات آمادگی اش را برای انجام ماموریت های ذاتی خود اعلام و به منصه ی ظهورگذاشت .امروزه تصور جامعه ای بدون حضور و وجود پست ، تصوری باطل و رویایی به نظر می رسد .

باتوجه به این مقدمه ی کوتاه باید دید که نقش و کارکردِ اجتماعی پست چیست ؟

درکنارِ کارکردهای اقتصادی ، فرهنگی و... پست ، کارکردهای اجتماعی پست ازاهمیت ویژه ای برخورداراست .  اهمیت این کارکرد از اهمیتِ زندگی اجتماعی برمی خیزد . جمله ی مشهورِ فلاسفه را همه به یاد داریم که گفته اند : " انسان موجودی اجتماعی است " . اجتماعی بودنِ انسان ، ارادی و خودخواسته نیست بلکه به تنوع نیازهای زیستی انسان برمی گردد . فقط درداستان روبنسن کروزوئه است که یک انسان ، درجزیره ای متروک و دورافتاده سعی می کند یک تنه با سرما و گرما و گرسنگی و خطراتِ طبیعی بجنگد . جالب است که روبنسن ناگزیر می شود با جانوران آن جزیره بنای دوستی و همکاری را بگذارد تا اموراتش بگذرد .جالب تر آن است که درپایان داستان می خوانیم که روبنسن با یک کشتی که راه راگم کرده بوده و سر از سواحل آن جزیره درآورده بود ، به جامعه ی انسانی برمی گردد .

برقراری ارتباطات چندوجهی :

الف ) برقراری ارتباط ِ مردم با مردم

مردم دارای مرودات روزانه ی گوناگون با هم هستند .مردم خواه ناخواه برای همدیگر نامه و کارت و هدیه و سوغات می فرستند . اگرچه با تحولات فناوری و توسعه ارتباطات الکترونیکی حجم نامه ها کاهش یافته است اما هنوز بخش قابل توجهی از مرسولات متبادله ی بین مردم مانند بسته های هدایا و سوغات که به مناسبت های گوناگون فرستاده می شود ، حالت فیزیکی دارد . به بیان دیگر ، اگرچه مردم به جای نامه نگاری سنتی درقالب کاغذ و پاکت ، از پیام های تصویری و اخیرا از نامه های الکترونیکی و پیام های کوتاه مخابراتی ازطریق گوشی های دستی و سیاراستفاده می کنند ، اما هنوز بسته ها یعنی اصل و فیزیک بسته ها باید ارسال شود . چرا که تکنولوژی های تاکنونی هنوز نتوانسته اند برای ارسال بسته ها شیوه ی جایگزینی را طراحی کنند . یعنی بسته ها برخلاف نامه ها که تغییرکاربری داده اند ، آلترناتیوی ندارند .   درحوزه های برون مرزی نیز پست ، متولی امر ارسال نامه ها و بسته هاست . چرخه ی نیازهای بشری و لزوم برقراری ارتباطات بین المللی مردم جهان ، نقش و کارکرد پست را با اهمیت جلوه می دهد .

ب ) برقراری ارتباط مردم با سازمان ها و ادارات

مردم علاوه بر این که ناگزیرند با هم مراودات پستی داشته باشند ، نمی توانند با ادارات و سازمان ها رابطه نداشته باشند . به طور روزمره ، کارهای اداری زیادی وجود دارد که برای انجام دادن و حلِّ آن ها ، چاره ای جز مراجعه به ادارات و سازمان های دولتی و غیردولتی نیست . با توجه به افزایش جمعیت شهرها و بعضا" دوری مسافت ها ، مراجعه ی حضوری به ادارات و سازمان ها ، یا به راحتی میسر نیست و یا اگر میسر باشد ، مستلزم زمان و هزینه های زیادی خواهد بود . ساختار انعطاف پذیر پست می تواند شیوه ی مکاتبه را جایگزین شیوه ی مراجعه نماید . این شیوه علاوه بر فوایدی که تاکنون برشمرده شد ، درایجاد سلامت ِ اداری و جلوگیری از تالی فاسدها نیز نقش مفید و موثری را ایفاء می کند .

ج ) برقراری ارتباط سازمان ها و ادارات با مردم

سازمان ها و ادارات دولتی و خصوصی درکنار کاراصلی خود که خدمت رسانی به شهروندان است ، وظایف نظارتی و حقوقی و قضایی و مالیاتی و... را نیز برعهده دارند که مجبورند نتیجه ی پیگیری های خود را به اطلاع ذینفعان برسانند . پست با برخورداری از شبکه ی مویرگی توزیع ، احکام و اظهاریه ها و احضاریه ها و قبوض مصرف حامل های انرژی و صدها مدرک دیگر را درنشانی ِ ذینفعان به دستشان می رساند . باتوجه به اهمیت رازداری و حفظ حیثیت مردم ، ماموران پست با صلاحیت ترین کسانی هستند که به اماکن مسکونی و اداری رفت و آمد می کنند . تحصیل این اعتماد اجتماعی ، نتیجه سال ها خدمت و آزمون هایی است که پست و مامورانش ، کارنامه ی موفقی درآن دارند . این موقعیت اجتماعی را باید بزرگ ترین سرمایه ی اجتماعی پست به حساب آورد .

ضریب نفوذ دراقصی نقاط کشور

شبکه ی گسترده ی دسترسی به نقاط دورافتاده ی شهری و روستایی یکی دیگرازویژگی ها ونقاط مثبت پست بشمارمی رود . اگرمخابرات پرنفوذترین شبکه ی ارتباطی کشور است بواسطه ی زیر ساخت ها و بسترهای فناوری آن است . اما پست با ابزارهای سنتی و فیزیکی خود توانسته است قوی ترین شبکه ی ارتباطی را طراحی و اجرانماید . شرکت هایی که درکنارپست ، وظیفه ی ارسالِ مراسلات را بعهده دارند وبه عنوان پست خصوصی شناخته می شوند و یا باربری ها و شبکه ی حمل ونقل جاده ای و ریلی وهوایی و دریاییباهمه ی امکانات و ناوگان خود هنوز نتوانسته اند جای پست را بگیرند چراکه یکی از عمده ترین تفاوت های شبکه های حمل و نقل غیرپستی با پست دراین است که پست برابر ماموریت تعریف شده اش ، مرسولات را تا نشانی محل سکونت و کارِ گیرندگان ، حمل و توزیع می کند درحالی که باربری ها و شرکت های حمل ونقل ، کالاها و محمولات را تا شهرمقصد برده و در انبار توشه ی ترمینال ها و باربری ها متوقف می کنند . دراین صورت ، گیرندگان ناگزیرند با مراجعه ی حضوری به انبارها و دفترهای تعیین شده ، نسبت به تحویل محمولات و مرسولات خود اقدام نمایند که این کار مستلزم اتلاف وقت و هزینه است .

کمک به بهبود امنیت اجتماعی و روانی

هنگامی که شهروند می داند سازمانی ارتباطی به نام پست وجود دارد که می تواند به مقرِ او مراجعه کند و مرسوله اش را برای ارسال تحویل بگیرد و یا سازمانی وجود دارد که مرسولات مهم او را درهر زمانی که فرستنده تعیین کرده است درنشانی اش تحویل دهد و برگه ها و اسناد محرمانه از قبیل احکام قضایی و حقوقی را درلباس ِ مامور پست به او برساند ، علاوه برآن که ازلحاظ روانی و روحی درآرامش قرارمی گیرد ، ازنظر اجتماعی نیز احساس امنیت می کند . دیگر نیازی نیست تا مامور کلانتری و یا ضابط دادگستری به درِ خانه ی شهروند مراجعه کند و به خاطر حضورشناخته شده اش حریم امنیت و حیثیت خانوادگی اورا درانظار با مشکل مواجه کند . آن که به نشانی اماکن مسکونی افراد مراجعه می کند ، مامورپست است و مامور پست ، کارش تحویل نامه هاست و کسی چه می داند که غیرازنامه ، چه چیزی درچنته ی نامه رسان است ؟!.

جلوگیری از سفرهای غیرضرور درون و برون شهری

اگر قراراست که شهروندان جز برای کار و تفریح ازخانه بیرون نیایند ، حجم قابل توجهی از سفرهای زاید درون شهری و برون شهری کاهش می یابد و دراثر آن آسیب ها و خطرات مترتب برآن نظیر تصادفات ، سرقت های خیابانی کاهش می یابد . حضور فعال پست باعث خواهدشد که خودروهای شخصی که برای انجام کارهای روزانه در رفت و آمدند کاهش پیداکنند و از این محل آلودگی هوای کلان شهرها کاهش یابد . صرفه جویی در وقت و انرژی و هزینه های جاری مترتب بر ترانسپورت  که این امر موجب صرفه جویی در هزینه های عمومی دولت ها می شود ، ویژگی دیگر خدمات اجتماعی پست محسوب می شود . به این ها ، مزایا هایی ازقبیلِ امانتداری ، اعتمادعمومی شهروندان به پست را اضافه کنید تا سازمانی کارآمد و مردمی درمقابل جامعه نمودارشود . . .