دعا كنيم و دنبال رفراندوم هم نباشيم

ابتدا: هر كاري كه مي توانسته يك زيست بوم را به قهقرا ببرد، انجام شده و حالايكي از درياچه هاي بزرگ جهان در آستانه نابودي قرار ‏گرفته است. خودش دامن فرو مي كشد و حيات و آينده دست كم نيمي از آذربايجان زيباي ما را هم با خود فرو مي برد. كارشناسان ‏راه هايي براي نجات درياچه اروميه پيشنهاد كرده اند. مثل برچيدن آن جاده يا گشودن دريچه سدها و تغيير در شيوه هاي كشت و ‏زرع در منطقه و... . البته دولت كارهاي ديگري را مورد نظر دارد. مثلاكشاندن آب از خزر و ارس به اين درياچه. طرح هايي ‏دشوار و پر هزينه كه به نظر كارشناسان ممكن است مشكل موجود را حل نكرده و مشكلات تازه يي را ايجاد كند. اغلب گفته مي ‏شود اينكه دولت كار آسان تر و منطقي تر را رها كرده و به طرح هاي تقريبا ناشدني پرهزينه روآورده، ناشي از مسائلي فرامتني است. ‏ذكر شايعاتي كه در اين باره وجود دارد، شايد بي عقوبت نباشد. اما يك نكته در اين ميان فراموش شده: مردم محلي چه مي گويند؟ ‏اگر هر دو دسته پيشنهادها را، آنچه كه كارشناسان مستقل مي گويند و آنچه كه دولتيان در پي آنند، به راي بگذاريم كدام يك بيشتر با ‏استقبال حاشيه نشينان اين بلاي خودساخته روبه رو خواهد شد؟ ‏
   
بعد: برچيدن سدها يعني خشكاندن بسياري از اراضي زراعي كنوني. برچيدن جاده ميان گذر يعني دو ساعت دورتر شدن راه مردم. ‏البته اين دو ارزش اقتصادي مشخصي دارند كه به راحتي قابل محاسبه است. اينكه بي آب ماندن شماري از كشتزارها يا دو ساعت ‏دورتر شدن مسير مردم دقيقا چقدر زيان اقتصادي در پي دارد. اين عدد را مي توان مقايسه كرد با ضرر ناشي از خشكيدن درياچه: ‏اينكه سرزميني سرسبز و معتدل به شوره زاري بي برگ و بار تبديل خواهد شد.
   
همه ما ‏البته دوستدار مردمسالاري هستيم. اما لااقل در شرايط كنوني و در مسائل مرتبط با محيط زيست اين گونه به نظر مي رسد كه ‏راهكارهاي مردمسالارانه چندان مفيد و موثر نيست. قبلاهم با اشاره به آماري كه روابط عمومي سازمان جنگل ها و مراتع منتشر ‏كرده بود در همين ستون نوشته بودم كه بررسي نامه هاي ارسالي به نهاد رياست جمهوري نشان مي دهد 99درصد مطالبات ‏زيست محيطي مردم از دولت از جنس تخريب و تصرف است و نه حفاظت و نگهداري. البته كار دشواري است كه دولت را مجاب ‏كنيم كه جدي تر به سرنوشت درياچه اروميه بينديشد و در اين باره از طرح هاي مخرب نو! هم دست بردارد.
   
اما دشوارتر اين است كه ‏در مردم يك شور داوطلبانه جدي براي مطالبه حفاظت درياچه اروميه و نجات زادبومشان ايجاد كنيم. پوپوليسم مبناي سياست است و ‏هر دولتي ترجيح مي دهد بر مطالبه 20 روزنامه نگار علاف طرفدار محيط زيست كه حداكثر به اندازه 20 راي در انتخابات آتي ‏نقش دارند، چشم فروبندد و نه آنچه كه هم اكنون مورد تقاضاي صدها هزار ساكنان محلي است يا اينكه در ماه هاي مانده به ‏انتخابات ممكن است آنها را برآشوبد. ‏
   
سرانجام: براي نجات درياچه اروميه در كوتاه مدت به طور موثر چه كاري مي توان كرد؟ طرح هايي ساده و قابل اجرا، نه آنچه كه به ‏واقع موضوع را تعليق به محال كند؟ ظاهرا فعلافقط دعا از دستمان برمي آيد. دعا براي اينكه اينقدر باران ببارد كه همه آن سدها ‏را فروبريزد و درياچه را دوباره لبريز كند. دعا كنيم و دنبال رفراندوم هم نباشيم. ‏

وبلاگ دکتر ناصر کرمی