علي درستكار: پاس‏باني پارسي با کيست؟

علي درستكار در يادداشتي كه براي «تابناك» فرستاده، آورده است: اوايل جولاي و اواسط همين تير ماه 87 سرانجام پس از حدود يک ماه تبليغ و سروصداي تبليغاتي، «ام.بي.سي» فارسي که همان بنگاه پخش فارسي خاورميانه و از مجموعه شبکه‏هاي تلويزيوني ماهواره‏اي «ام.بي.سي» است، پيش روي ميليون‏ها چشم فارسي‏زبان مشتاق و علاقه‏مند به ديدن فيلم‏هاي روز سينمايي قرار گرفت. خبر آغاز به کار «ام.بي.سي» فارسي، گذشته از آن که همزمان با آغاز تبليغات آن روي ماهواره‏ها، دهن به دهن مي‏گشت، از روز شروع پخش رسمي آن هم در ميان گروه‏هاي کوچک و بزرگ و اصناف گوناگون ايراني، به دلايل گوناگوني از قبيل خبررساني، هشدار حرفه‏اي، فرهنگي و اجتماعي و البته نويدي براي دوست‏داران فيلم‏هاي تازه سينمايي مي‏چرخيد و با واکنش‏هاي شديد يا ضعيف، تلخ يا شيرين و البته حيرت و عجب، منتشر مي‏شد.

«ام.بي.سي» که به برکت پول نفت عربستان سعودي و با همت والا! و عزم جزم مالکان سرزمين وحي! بيش از ده سال پيش، با عنوان يک شبکه خبري ظهور کرد و امروز در فهرست شبکه‏هاي ماهواره‏اي به نام «ام.بي.سي» مغرب ديده مي‏شود، پس از چند سال فعاليت سياسي و خبري، بر مبناي اختلاف نظر مديريتي خود، به هر حال تصميم گرفت روي به تنوع آورد و خود را به يک تلويزيون معمولي و عمومي تبديل کند و با پخش برنامه‏هاي متنوع، کار خود را ادامه دهد، با اين حساب به تعبير عرب‏ها، خود را در زمره تلويزيون منوعات درآورد.

در همين راستا، جوانه‏هاي ديگر درختي که کمتر از ده سال از عمر آن مي‏گذشت روييد و «ام.بي.سي» دو، ويژه پخش فيلم‏هاي سينمايي روز ـ و بيشترً ـ آمريکايي، براي پخش در جهان عرب و خاورميانه ظاهر شد که زيرنويس عربي را مدخل نگاه‏هاي جوانان و مشتاقان سينمايي و نوطلب تعريف کرد.

به دنبال آن، «ام.بي.سي» سه با تعريف شبکه کارتون و کودک، خود را براي آينده‏سازان عربي عرضه نمود. اين شبکه هم با محوريت حداکثري کارتون‏هاي آمريکايي، شبانه‏روز کودکان جهان عرب را پر مي‏کرد و به سرعت براي ايشان بهترين همدم شد، هر چند در ميان ايرانيان هم مشتاقان او کم نباشد!

«ام.بي.سي» چهار که خود را «براي شما» (It’s for You!) معرفي مي‏کند، مولود چهارمي بود که روشي ارزان، آسان، نوين ـ و براي مخاطبان خود ـ جذاب را در پخش برنامه ارايه کرد: کپي بي کم و کاست برنامه‏هاي شبکه‏هاي عمومي و داخلي و محلي آمريکايي اصل! همان شبکه‏هايي که در مديريت رسانه، براي انعکاس مسائل و وقايع جاري مبتلابه خانواده‏ها و جامعه مخاطب، طراحي و اداره مي‏شود! البته در اين شبکه هم، زيرنويس عربي، همان مدخل چشمان مشتاق «ام.بي.سي» دو و سه، از مهمانان تشنه خود پذيرايي مي‏کند! در اينجا مشتاقان عرب براي انس با آمريکا و جزييات فرهنگي پيدا و پنهان و فردي و اجتماعي قطب جهان غرب، در شکلي کاملاً پرجاذبه و از نگاه رسانه‏اي، درست خشنود مي‏شوند؛ چهارمي ديگر کار را براي عرب‏ها بسيار آسان کرد و آنها را بي‏هيچ زحمت و رنجي تا عمق جامعه و فرهنگ و اجزاي فرهنگ و فرهنگي آمريکايي پيش مي‏برد و با ترجمه زير ـ نوشته براي تماشاگران ـ کار و بار خود را به شکل خوبي به منزل مي‏رساند.

خارج از شمارش «ام.بي.سي»اي، «ام.بي.سي» اکشن (Action) هم با نمايش فيلم‏هاي مطلوب و پرجاذبه اکشن، مشتري‏مداري و رسالت‏باني كرده و با نوع سليقه مخاطبان ديگري، تعامل رسانه‏اي و تلويزيوني مي‏کند.
حالا ديگر «ام.بي.سي» فارسي آمده تا به تعبير بسيار درست و رساي خود، انقلابي در کار نمايش و عرضه محصول بسيار پرطرفدار و مطلوب، يعني فيلم سينمايي به پا کند و نياز بسيار حجيم و مزمن جامعه فارسي‏زبان ايران و غير ايران! را پس از اشتها و عطشي ديرينه که لب چشمان مشتاق ايشان را ترکانده، پاسخ سيراب‏کن دهد و در ثواب آب دادن! و البته در هنر بالا بردن تشنگي پيشقدمي کند و موضوعي که فارسي‏بانان و فرهنگ‏پايان پارسي از مديريت جدي و جديت در مديريت آن غافل نشسته بوده‏اند! را در دست گرفته، بر مبناي سليقه و رسالت خود، يعني ترويج فرهنگ آمريکايي ادامه داده تا آمريکايي فرهنگي را معرفي نمايد! اصلاً غافل ننوشته‏ام، بلکه پاييده نوشته‏‏ام، «ام.بي.سي»‏ها با پول سعودي‏ها اقامه و اداره مي‏شوند! اتفاقاً همين را ثقل مطلب قرار داده‏ام که بگويم و بدانيم ايشان مأموريت گران ترويج فرهنگ آمريکايي و نهادينه کردن آن را در منطقه پذيرفته و در اين باره شديداً ظريف و درست و خوب، انجام تعهد مي‏کنند؛ عواملي توجيه‏کننده براي اين اقدام البته مشهود است: از يک سو، ده‏ها ميليون مخاطب غيرانگليسي‏ زباني که قوياً مشتاق و باانگيزه‏اند تا انگليسي بياموزند، چون زبان دوم دنياست، چون زبان رسانه‏هاي جهانست، چون براي کار با رايانه و اينترنت، براي تحصيل و تحقيق و توليد علم! نيازمند اين زبان است و چون اگر تا فلان سال، انگليسي نداند در گروه بي‏سوادهاست! ابزاري درست و مجالي شيرين مي‏يابد که بهره علمي! ببرد و از اين همه نمي‏تواند بگذرد؛ از طرفي ديگر، تابستان است يا زمستان، بچه‏ها، از کودکي، با زبان دوم، آن هم انگليسي، که چنين است و چنان، از راه ديدن کارتون تلويزيوني زبان مي‏آموزند! تازه سرگرم هم هستند و از کودکي خود نيز به خوبي لذت مي‏برند و احتمالاً کلي منفعت ديگر  که اگر پيشتر رويم، تنها مي‏ماند دست به آسمان برداريم و خالصانه به جان خادمان حرمين شريفين دعاي خير کنيم!

از نگاهي دقيق و هوشمندانه‌تر اما اين واقعيت ارتباط‏ شناختي را نمي‏توان مکتوم داشت که انس با يک زبان، يعني انس با بزرگترين و مؤثرترين جزء و پاره يک فرهنگ، انس و تعامل با بخشي از يک فرهنگ که تو ناچاري براي آموختن آن، خود را در فضاي آن فرهنگ قرار دهي تا گرفتار ترجمه‏هاي تحت‏اللفظي، نادرست و احياناً، به ‏طور کلي نادرست نشــــــــــــــوي: –Think English, Speak English! به علاوه که بايد آن‏چه را فرا مي‏گيري، آنقدر تکرار و استخدام کني تا در ذهن جاي گيرد، آنقدر مشق و تمرين حاشيه‏اي، نظير مطالعه داستان‏هاي کوتاه و مطالب شيرين بايد داشته باشي و هزار فن ديگر، تا فرايند يادگيري تو به بار بنشيند؛ حالا آيا مي‏شود گفت در نتيجه اين انس، هم‏احساسي و هم‏ذات‏پنداري با بخش‏ها و پاره‏هاي ديگر فرهنگ انگليسي و آمريکايي حاصل نمي‏شود؟! آيا مي‏شود گفت در نتيجه اين تعامل و مؤانست، نسل و نسل‏هاي آينده فارس و عرب و خاورميانه با چشمکي آبي، بي‏زحمت و هزينه‏اي در اختيار فرمانبران غربي خواهند بود ـ خواسته يا ناخواسته، آگاه يا ناآگاه؟!ـ  البته مي‏توان گفت اين تحليل، برخاسته از همان نگاه نه چندان درستي است که چند دهه پيش، اساساً آموزش و آموختن زبان انگليسي را تحريم مي‏کرد. بي‏ترديد اما فرهنگ‏سازان زيرک و باهوش غربي، مأموران ياد شده را بر پايه تعديل ‏شده همين ديدگاه و بر مبناي صحت نسبي و نسبت درست آن واداشته‏اند تا به جاي زمينه‏سازي جنگ نظامي، نظام جنگي اينچنيني فرآورند و فعلاً در کوتاه‏مدتِ حيات خود و همسايگان خود، حظي رسانه‏اي و البته تجاري، ناشي از هجوم تماشاگران پرنشاط و ثروت برند و به همراه ديدن آگهي‏هاي تجاري پرجاذبه، راه خوگرفتن و بوگرفتن غرب فرهنگ! را کامل مي‏پيمايند و به اين رسالت ظريف، لطيف، دقيق و حساب ‏شده عنايتي مي‏کنند مؤثر و مفيد! براي که خدا مي‏داند و .... کمي هم من و شما، اگر بخواهيم بفهميم البته!

علاوه بر اين، با توجه به جذابيتي که اين شبکه، موضوع آن و کيفيت پخش و ظاهر آراسته آن براي مخاطب فارسي زبان دارد، تأثير عميقي بر بيننده دارد تا جايي که به زودي به او اعتماد کرده، از سليقه و سبک زندگي خود را که از لابلاي فيلم‏ها و آگهي‏ها مي‏بيند، از او مي‏گيرد تا زبان مادري و سبک گفتار و نوشتار و حتي لهجه شفاهي خود را؛ آري، شما ـ حتي اگر خود، توجه نداشته باشيد ـ گاه آنقدر ظريف از رسانه محبوب خود تأثير مي‏پذيريد که پس از مدتي مي‏بينيد ـ مثلا ـ لهجه و سبک ارتباط شفاهي شما تغيير کرده، يا چيدمان خانه شما تغيير يافته و يا نظاير آن! اينجاست که مي‏بايد پرسيد: پاسبان پارسي کيست؟!