پشتپرده ریزش ناگهانی قیمت نفت/ شوک روانی یا شروع ارزانی؟!
بازار نفت همیشه پیش از آنکه به بشکهها واکنش نشان دهد، به ترسها واکنش نشان میدهد. گاهی هنوز هیچ چاهی خاموش نشده، هیچ نفتکشی متوقف نشده و حتی هیچ تحریمی لغو نشده، اما قیمتها بالا و پایین میروند؛ چون معاملهگران نه آنچه امروز وجود دارد، بلکه آنچه ممکن است فردا رخ دهد را خرید و فروش میکنند.
به گزارش سرویس انرژی تابناک، تنها چند ساعت پس از انتشار اخبار مربوط به توافق ایران و آمریکا برای توقف درگیریها و حرکت به سمت تثبیت آتشبس در منطقه خلیج فارس، بازار جهانی انرژی یکی از سریعترین واکنشهای خود در سالهای اخیر را ثبت کرد؛ نفت عقب نشست، شاخصهای سهام جان گرفتند و میلیاردها دلار از آنچه اقتصاددانان «پرمیوم جنگ» یا حق بیمه ژئوپلیتیک مینامند، از قیمتها خارج شد. اما پشت این واکنش سریع، یک پرسش بزرگ قرار دارد: آیا جهان واقعاً وارد دورهای از نفت ارزانتر شده یا آنچه امروز در بازار دیده میشود صرفاً تخلیه یک شوک روانی و کاهش موقت اضطراب سرمایهگذاران است؟
تجربه بازار انرژی نشان میدهد فاصله میان آرامش و التهاب در خاورمیانه، اغلب کوتاهتر از آن چیزی است که نمودارها نشان میدهند. به همین دلیل، افت اخیر قیمتها شاید بیش از آنکه نشانه تغییر بنیادین در توازن عرضه و تقاضا باشد، بازتاب این باور باشد که فعلاً خطر از روی بازار کنار رفته است. در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر فقط قیمت نفت نیست؛ بلکه این است که آیا بازار واقعاً به پایان ریسک ژئوپلیتیک باور کرده یا هنوز در حال معامله روی امید است.
قیمت نفت فقط تابع عرضه و تقاضای واقعی نیست. بخشی از قیمت، بازتاب انتظار بازار از آینده است؛ اینکه آیا عرضه مختل میشود؟ آیا مسیرهای صادراتی بسته خواهند شد؟ آیا بیمه حمل افزایش مییابد؟ آیا دولتها ذخایر استراتژیک خود را آزاد میکنند؟ در بحران اخیر، نقطه کانونی همه نگرانیها تنگه هرمز بود؛ مسیری که حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت از آن عبور میکند. همین احتمال اختلال، بدون توقف کامل صادرات جهانی، کافی بود تا نفت در مقاطعی جهش کمسابقهای را تجربه کند. اما همانطور که قیمتها سریع بالا رفتند، پس از انتشار اخبار توافق نیز با سرعت کاهش پیدا کردند.
دادههای بازار نشان میدهد نفت آمریکا پس از اعلام چارچوب توافق و تعلیق موقت محدودیتهای فروش نفت ایران به زیر ۷۴ دلار سقوط کرد و نفت برنت نیز تا محدوده حدود ۷۷ تا ۸۰ دلار عقب نشست؛ پایینترین سطح از زمان آغاز تنشهای اخیر. بازار به بشکه واکنش نشان نداد؛ به احتمال واکنش نشان داد. نکته مهم در رفتار بازار این است که هنوز افزایش واقعی بزرگی در عرضه جهانی رخ نداده است. بخش عمده واکنش قیمتها به «انتظار بازگشت عرضه» و «کاهش احتمال اختلال» مربوط میشود.
تحلیلگران انرژی در روزهای اخیر بارها تأکید کردهاند که بازار نفت معمولاً قبل از وقوع رویدادها معامله میشود. به بیان سادهتر، اگر معاملهگران تصور کنند ریسک بسته شدن هرمز کاهش یافته، همان لحظه بخشی از افزایش قیمت را حذف میکنند؛ حتی اگر نفت اضافی هنوز وارد بازار نشده باشد. این همان چیزی است که در ادبیات بازار به «باز شدن پرمیوم جنگ» شناخته میشود. کارشناسان نفتی در توضیح رفتار اخیر بازار میگویند که در شرایط فعلی «کوچکترین نشانه از بیثباتی یا آرامش فوراً در قیمتها منعکس میشود».
تاثیر نفت ایران بر قیمتگذاریها
یکی از عوامل مهم کاهش قیمت نفت، انتظار برای بازگشت تدریجی نفت ایران به بازار است. طبق مجوز موقت اعلامشده از سوی دولت آمریکا، فروش، حمل، بیمه و تسویه بخشی از معاملات نفت ایران برای یک دوره محدود آزاد شده؛ اقدامی که از نگاه بازار، احتمال افزایش عرضه در ماههای آینده را بالا برده است.
برخی برآوردها میگویند اگر مسیر فعلی ادامه پیدا کند، صادرات ایران میتواند از حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز به محدوده ۲ میلیون بشکه نزدیک شود؛ هر چند تحقق این سناریو به وضعیت میادین، حملونقل، مشتریان و دوام توافق بستگی دارد. اما اینجا یک سوءبرداشت رایج وجود دارد: افزایش صادرات ایران الزاماً به معنای سقوط آزاد قیمت نفت نیست. زیرا بازار جهانی امروز با چند متغیر همزمان روبهرو است: رشد محدود اقتصاد جهانی، سیاستهای تولید اوپکپلاس، کاهش سرمایهگذاری در برخی میادین و بازسازی جریان حملونقل انرژی.
نفت ارزان؛ پایان بحران!
اگرچه نخستین واکنش بازار نزولی بود، اما بسیاری از تحلیلگران نسبت به نتیجهگیری شتابزده هشدار میدهند. بازار فعلی هنوز با عدم قطعیت روبهرو است چراکه هنوز توافق نهایی امضا نشده و بخشی از کاهش قیمتها بر پایه انتظارات شکل گرفته است. از سوی دیگر بازگشت کامل کشتیها و بیمهگران به هرمز زمانبر است. نکته دیگر اینکه بخشی از ذخایر جهانی در دوره بحران مصرف شده و بازسازی آن خود میتواند تقاضا ایجاد کند. برخی تحلیلها معتقدند حتی در سناریوی موفقیت توافق، نفت بیشتر وارد یک بازه تعادلی جدید میشود تا سقوط بلندمدت. مدلهای تحلیلی نشان میدهند نفت خام در کوتاهمدت میتواند در محدوده حدود ۷۵ تا ۸۵ دلار تثبیت شود، اما چشمانداز میانمدت همچنان از احتمال بازگشت به سطوح بالاتر حکایت دارد.
آیا مصرفکننده جهانی واقعاً نفع میبرد؟
یکی از مهمترین پرسشها این است که افت نفت تا چه اندازه به مصرفکننده منتقل میشود. تجربه بحرانهای قبلی نشان میدهد انتقال کاهش قیمت نفت به قیمت سوخت نهایی با تأخیر انجام میشود؛ زیرا پالایش، حملونقل، ذخیرهسازی و سیاستهای مالیاتی اثرگذار هستند. با این حال کاهش قیمت نفت، اگر پایدار بماند، میتواند فشار تورمی را در بسیاری از اقتصادها کاهش دهد. در روزهای اخیر، بازارهای سهام نیز به همین دلیل واکنش مثبت نشان دادهاند؛ سرمایهگذاران کاهش ریسک انرژی را مترادف با کاهش فشار بر بانکهای مرکزی تلقی کردهاند.
نقش اوپکپلاس
یکی از بازیگران کمتر دیدهشده این تحولات، اوپکپلاس است. اگر عرضه ایران افزایش پیدا کند و همزمان قیمتها تحت فشار قرار گیرد، کشورهای تولیدکننده ممکن است دوباره به سمت محدودسازی عرضه حرکت کنند. این موضوع بهویژه برای کشورهایی که بودجه آنها به نفت وابسته است اهمیت دارد؛ زیرا نفت ارزان برای همه صادرکنندگان خبر خوبی نیست. به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند نبرد بعدی بازار نه میان جنگ و صلح، بلکه میان «افزایش عرضه» و «مدیریت قیمت» خواهد بود.
نفت ارزان در راه است؟
بازار نفت امروز بیش از آنکه در حال قیمتگذاری نفت باشد، در حال قیمتگذاری احتمال وقوع آینده است. آنچه فعلاً رخ داده، حذف بخشی از پرمیوم جنگ است؛ یعنی همان هزینهای که بازار برای ترس از اختلال در عرضه پرداخت میکرد. اما حذف پرمیوم جنگ الزاماً به معنای ورود به عصر نفت ارزان نیست. اگر توافق پایدار بماند، صادرات منطقه عادی شود و بازگشت نفت ایران به بازار با سرعت پیش برود، احتمال تثبیت قیمتها در سطوح پایینتر وجود دارد. اما اگر کوچکترین نشانهای از بازگشت تنش ظاهر شود، همان معاملهگرانی که امروز نفت میفروشند، فردا دوباره ریسک را به قیمتها بازخواهند گرداند. بازار نفت بارها نشان داده که در خاورمیانه، فاصله میان آرامش و جهش قیمت گاهی فقط یک خبر است.
شروع ارزانی