تماس سرویس اطلاعاتی مصر با سپاه پاسداران زمینه مذاکرات اسلام آباد را فراهم کرد/ ائتلاف چهارگانه در حال شکل گیری است
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، سایت «نیو عرب» در مقالهای به بررسی دیپلماسی چهارگانه پاکستان، ترکیه، عربستان سعودی و مصر برای توقف جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران پرداخته که در ادامه آمده است.
لازم به ذکر است انتشار مقالات خارجی به معنای تایید محتوای آن از سوی تابناک نیست.
پاکستان، ترکیه و مصر بلافاصله پس از آغاز جنگ، شروع به انتقال پیامها بین آمریکا و ایران کردند.
دیپلماسی منطقهای در عمل
به محض اینکه نشانههای متناقض از واشنگتن و تهران بازارهای جهانی را به لرزه درآورد، وزرای امور خارجه مصر، ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان در ۱۹ مارس در ریاض دیدار کردند تا راهحلی دیپلماتیک بیابند.
در آن زمان، یافتن مقامی برای مذاکره در ایران به طور فزایندهای دشوار شده بود، زیرا علی لاریجانی، مقام ارشد امنیتی ایران که او را طرف مذاکرهکنندهای قابل قبول میدانستند، چند روز قبل در حمله هوایی اسرائیل کشته (شهید) شده بود.
بر اساس گزارشها، پیشرفت در اواخر مارس حاصل شد زمانی که سرویس اطلاعاتی مصر کانالهای پشت صحنهای با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران برقرار کرد تا توقف پنجروزه خصومتها را تضمین کند، از جمله هدف قرار ندادن تأسیسات انرژی توسط آمریکا.
این امر سپس زمینه را برای مذاکرات جدی در پاکستان فراهم کرد، زیرا وزرای امور خارجه مصر، ترکیه و عربستان در ۲۹ مارس در اسلامآباد دیدار کردند و از دیپلماسی حمایت کردند و محمد اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، گفت که کشورش آماده میزبانی مذاکرات آمریکا و ایران است.
پاکستان به دلیل روابط گرمش با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و همچنین سطوح عالی ایران، به عنوان میانجیگر کلیدی در این مناقشه ظاهر شده است. پاکستان به همراه عربستان سعودی، ترکیه و مصر - سه بازیگر کلیدی دیگر دیپلماتیک - با عواقب فزاینده این مناقشه مواجه است.
برای اسلامآباد، جنگ طولانی میتواند به معنای جریان پناهندگان، اختلال در تجارت و شوکهای انرژی به اقتصادی باشد که از قبل شکننده است. از سوی دیگر، ترکیه نگران است که نفوذ منطقهای و مسیرهای انرژیاش در خطر باشد، در حالی که عربستان سعودی و مصر از نوسانات قیمت نفت و هرجومرج اقتصادی میترسند.
تورک فرهادی، تحلیلگر ارشد ژئوپلیتیک مقیم ژنو، به «نیو عرب» گفت: «قیمت انرژی برای مصر، پاکستان و ترکیه حیاتی است؛ هر سه کشور واردکننده نفت و گاز با جمعیت بالا و اقتصادهای پررونق هستند. در عین حال، هر سه کشور به کاخ سفید دسترسی دارند.»
در مورد پاکستان، روابط عادی با ایران همسایه حفظ شده است. فرهادی خاطرنشان کرد که برای مصر و اسلامآباد، که دریافتکنندگان حوالههای کلیدی از اقتصادهای شورای همکاری خلیج فارس هستند، «رکود اقتصادی فعلی در خلیج فارس فشار بیجایی بر ذخایر بانک مرکزی آنها وارد میکند.»
«این بحران نیاز به راهحل خروج دارد، و در حالی که آمریکا، اسرائیل و ایران تصمیمگیرندهاند، راههای خروج دیپلماتیک میتواند همه طرفهای درگیر را نجات دهد. فراتر از آن، هرچه زودتر این جنگ پایان یابد، برای اقتصاد جهانی بهتر است. بنابراین، این تلاشهای دیپلماتیک بسیار مورد قدردانی قرار میگیرد.»
نقاط اختلاف
در ابتدا، نه واشنگتن و نه تهران تمایل چندانی به برگزاری مذاکرات نشان ندادند. سپس، در ۲۵ مارس، گزارشهایی از پیشنهاد ۱۵ مادهای آمریکا منتشر شد که از طریق پاکستان به ایران تحویل داده شد.
این موارد شامل برچیدن تأسیسات هستهای ایران و تعهد به هرگز توسعه ندادن سلاح هستهای، محدودیت در موشکهای ایران، بازگشایی تنگه هرمز، پایان حمایت از متحدان منطقهای و آتشبس ۳۰ روزه بود.
با این حال، تهران با پنج شرط خود پاسخ داد، از جمله تضمین در برابر (عدم) حملات آینده، غرامت برای خسارات جنگ و به رسمیت شناختن حق خود برای کنترل فعالیتهای دریایی در تنگه هرمز.
زیشان شاه، تحلیلگر در FINRA در واشنگتن، به «نیو عرب» گفت: اسرائیل توسط آمریکاییها و همچنین مصر که نقش پیشرو در تلاش برای پایان جنگ داشته است، از هرگونه تلاش برای پایان جنگ مطلع خواهد شد.
«اظهارات نتانیاهو مبنی بر اینکه دولت فعلی ایران ممکن است از این مناقشه جان سالم به در ببرد، بازتاب این واقعیت است که اسرائیل در نهایت باید به خصومتها پایان دهد. به عبارت ساده، زمانی که آمریکا موافقت کند جنگ را پایان دهد، عملاً بهانهای برای اسرائیل فراهم میکند تا جنگ را نیز پایان دهد.»
نقش چین
چندی پیش، چین وارد نقش صلحبان شد و طرح پنج مادهای را همراه با پاکستان با هدف برقراری آتشبس ارائه کرد.
این طرح که در ۳۱ مارس منتشر شد، پس از آن تدوین شد که وزیر امور خارجه پاکستان به پکن سفر کرد و خواستار توقف فوری خصومتها، آغاز مذاکرات صلح، ایمنی اهداف غیرنظامی، ایمنی ناوبری در تنگه هرمز و حفظ حاکمیت منشور ملل متحد شد.
چین به عنوان بزرگترین شریک تجاری ایران و خریدار ۸۰ درصد نفت آن، در موقعیت خوبی برای فشار برای آتشبس و پایان محاصره تنگه هرمز قرار دارد، علیرغم اینکه تاکنون واکنش ساکتی به مناقشه داشته است. پکن همچنین ظرفیت ایجاد تعادل را دارد، زیرا با همه طرفها از جمله اسرائیل روابط خوبی دارد.
لی چائو، معاون سردبیر گروه رسانهای چین (CMG)، به «نیو عرب» گفت: ایران به دنبال «پایانی جامع برای جنگ» است، اما تاکنون «هیچ مدرک عمومی وجود ندارد که نشان دهد ایران به طور رسمی از چین به تنهایی خواسته است چنین تضمین امنیتی ارائه دهد.»
چائو خاطرنشان کرد که چین «بارها تأکید کرده است که حاکمیت و امنیت کشورهای خلیج فارس نیز باید محترم شمرده شود، و زیرساختهای انرژی، تأسیسات نمکزدایی، نیروگاهها، تأسیسات هستهای صلحآمیز و سایر اهداف غیرنظامی نباید همچنان مورد حمله قرار گیرند.»
به عبارت دیگر، «پکن در حال تأیید "پیروزی ایران در جنگ" نیست؛ بلکه تلاش میکند مسئله را تعریف کند به جای پایان دادن هرچه سریعتر به جنگ و جلوگیری از سقوط منطقه به بینظمی سیستماتیک.»
چائو گفت که طرح پنج مادهای ارائه شده مشترکاً توسط چین و پاکستان در هسته خود کاملاً صریح است و نقطه ورود پکن «کمک به پیروزی یک طرف» نیست، بلکه عقب کشیدن منطقه از لبه از دست دادن کنترل است.
چائو گفت: چین قصد دارد «از کشورهایی مانند پاکستان برای کمک به ایجاد پلها، ایجاد پنجره مذاکره از طریق دیپلماسی شاتل و ارتباطات چندجانبه استفاده کند و سپس تقاضای آتشبس را به اجماع بینالمللی گستردهتری تبدیل کند.»
«پکن قصد ندارد خود را به یک میانجیگر تنها و تککاناله تبدیل کند. بلکه تلاش میکند ابتکار چین-پاکستان، نگرانیهای امنیتی کشورهای خلیج فارس و منافع اروپا در امنیت دریایی و کاهش تنش را در چارچوب گستردهتری طرفدار مذاکره ترکیب کند.»
در حالی که رویکرد چین محدودیتهای آشکاری دارد، پکن به طور عمومی مکانیزمی به رهبری چین برای اجرای پایان جنگ ارائه نداده است که شامل ترتیبات نظارتی، مجازات برای نقضها، تأیید میدانی یا تضمینهای امنیتی صریح باشد.
با این حال، پاسخ رسمی از واشنگتن به تلاشهای چین داده نشد.
اتحاد منطقهای جدید؟
سازوکار دیپلماتیک چهارجانبه تشکیل شده توسط آنکارا، قاهره، اسلامآباد و ریاض در برخی محافل به عنوان نماینده احتمالی یک گروهبندی دائمی دیده شده است.
با توجه به اینکه فعالیت دیپلماتیک این چهار کشور نشاندهنده بهترین امید برای آتشبس در مناقشه است، پیشنهادهایی نیز وجود داشته است که این سازوکار میتواند نظم منطقهای جدیدی را پس از جنگ تعریف کند، زیرا قدرتهای منطقهای مشارکت نظامی-استراتژیک جدیدی میسازند.
حتی قبل از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، حمد بن جاسم بن جابر آل ثانی، نخستوزیر سابق قطر، در ژانویه خواستار تشکیل اتحاد دفاعی بین مصر، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان شد و با توجه به تغییر ائتلافهای سیاست غربی، آن را «نیازی فوری» توصیف کرد.
او تأکید کرد که این اتحاد نباید به عنوان خصمانه با ایران تلقی شود.
همسو با موضع شورای همکاری خلیج فارس مبنی بر تنوعبخشی امنیتی به عنوان ستون اصلی استراتژیهای دفاعیشان، عربستان سعودی و پاکستان در سپتامبر ۲۰۲۵ توافقنامه دفاعی متقابل را اعلام کردند.
این پیمان روابط دوجانبه آنها را به طور قابل توجهی ارتقا داد و پاکستان را به عنوان شریک کلیدی امنیت منطقهای قرار داد و همکاری درون منطقهای را تقویت کرد.
گزارشها حاکی از آن بود که مذاکرات برای پیوستن ترکیه به پیمان دفاعی اوایل امسال در مرحله پیشرفتهای بود، اگرچه در نهایت آنکارا به این اتحاد نپیوست.
در حالی که اتحاد رسمی اعلام نشده است، اقدامات هماهنگ مصر و عربستان در سال جاری نشاندهنده شکلگیری آرام رویکرد مشترک به امنیت منطقهای، به ویژه برای مخالفت با تجزیه دولتی در سودان، یمن و سومالی است.
حتی قبل از جنگ علیه ایران، کشورهای خلیج فارس ارزیابی روابط خود با آمریکا و ایران را آغاز کرده بودند. این تنوعبخشی مشارکتهای دفاعی احتمالاً ادامه خواهد یافت، زیرا قدرتهای منطقهای ارزیابی میکنند که پس از پایان جنگ، چه نوع نظامی در ایران باقی میماند.
