هدف اصلی سفر «ونس» به قفقاز احداث کریدور زنگزور است/ آمریکا میخواهد در مجاورت ایران باشد/ «پاشینیان» غربگراست
محسن پاکآیین گفت: بعید میدانم اهداف جنگطلبانه آمریکا در قفقاز به نتیجه برسد، چرا که هم ایران، هم روسیه و هم چین با این رویکرد مخالف هستند و مخالفت خود با حضور آمریکا در قفقاز را اعلام کردهاند.
به گزارش سرویس بینالملل «تابناک»؛ در آستانه تحرکات تازه دیپلماتیک آمریکا در قفقاز جنوبی، سفر «جیدی ونس» معاون «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا به این منطقه با گمانهزنیهای گستردهای درباره اهداف واقعی واشنگتن همراه شده است. این سفر در شرایطی انجام میشود که قفقاز جنوبی به یکی از کانونهای اصلی رقابت ژئوپلیتیکی قدرتهای بزرگ تبدیل شده است. بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که این تحرکات میتواند پیامدها و مخاطراتی جدی برای منافع ایران، روسیه و چین بههمراه داشته باشد و موازنه امنیتی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
در همین راستا، خبرنگار سرویس بینالملل «تابناک» درباره اهداف این سفر گفتگویی را با «محسن پاکآیین»؛ سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان انجام داده که از نظر میگذرانید:
*جیدیونس، معاون ترامپ به قفقاز جنوبی سفر کرده است. اهداف این سفر چیست؟
جی دی ونس اعلام کرده است که در این سفر به دنبال تقویت همکاریهای تجاری و اقتصادی آمریکا با ارمنستان و جمهوری آذربایجان است. با این حال، برخی دیگر از اظهارات مقامات آمریکایی و گمانهزنیهایی که رسانههای آمریکا مطرح کردهاند، نشان میدهد هدف اصلی این سفر بررسی امکان احداث خط راهآهن و جادهای است که جمهوری آذربایجان را به نخجوان متصل میکند از مسیر ارمنستان؛ مسیری که موسوم به زنگزور میباشد. این منطقه همجوار با جمهوری اسلامی ایران است و ایران در امتداد رود ارس با آن مرز مشترک دارد.
در این زمینه، ما پیشتر نگرانیهای خود را به ارمنستان و همچنین جمهوری آذربایجان اعلام کردهایم که ضرورت برای این است که این گذرگاه توسط مهندسان منطقهای از کشورهای جمهوری آذربایجان و ارمنستان احداث شود. دلیل این تأکید آن است که حضور آمریکا با رویکرد و ماهیت جنگافروزانهاش در قفقاز، میتواند موجب ناامنی در این مسیر شود. در چنین شرایطی، آذربایجان و ارمنستان که قصد دارند از این مسیر بهصورت امن استفاده کنند، ممکن است در آینده با مشکلات جدی مواجه شوند.
انگیزه آمریکا برای حضور در این منطقه در قفقاز، انگیزهای خیرخواهانه نیست. ایالات متحده به دنبال رقابت با روسیه و به چالش کشیدن این کشور است و در صورت امکان، تلاش میکند منافع روسیه را در این منطقه هدف قرار دهد. همزمان، آمریکا میکوشد در جوار ایران حضور پیدا کند تا در صورت اقتضا، تهدیداتی را علیه ایران اعمال کند. ما این مسئله را نمیپذیریم و حضور آمریکا در جوار مرزهای خود را غیرقابل قبول میدانیم.
دوستان ارمنستانی به ما قول دادهاند که این موضوع را مدیریت کنند و اجازه ندهند آمریکا حتی در پوشش شرکتهای خصوصی، در مجاورت مرزهای ایران اقدام به فعالیتهایی داشته باشد. امیدواریم این وعده محقق شود. در عین حال، همواره تأکید کردهایم که همکاری کشورهای منطقهای قطعاً موجب ثبات و امنیت منطقه خواهد شد و نباید اجازه داد قفقاز به صحنه رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل شود، زیرا در چنین شرایطی، کشورهای منطقه قطعاً متضرر خواهند شد.
ما با دقت سفر ونس به قفقاز را رصد میکنیم و مسئولان مربوطه آن را پیگیری میکنند و تدابیر لازم اتخاذ خواهد شد.
*آمریکا در موضوع کریدور زنگزور تا چه اندازه میتواند منویات خود را به کرسی بنشاند؟
آمریکاییها به این بهانه که قصد دارند صلح در قفقاز برقرار شود، مسئله موسوم به زنگزور که در استان سیونیک ارمنستان قرار دارد را عامل یا مانع صلح معرفی میکنند. آنها ادعا کردهاند که با حضور شرکتهای خود در این منطقه و احداث خط راهآهن و جاده، به صلح کمک خواهند کرد. در حالی که چنین ادعایی با واقعیت همخوانی ندارد.
ظاهر ماجرا صلح است؛ همانگونه که آمریکاییها در طرح موسوم به صلح غزه، کاملاً به نفع رژیم صهیونیستی عمل کردند و در نهایت نهتنها منافع مردم فلسطین تأمین نشد، بلکه بحران تشدید شد. همچنین در پرونده اوکراین نیز نتوانستند اهدافی را که مدعی بودند صلحآمیز است محقق کنند و منطقه بار دیگر دچار وضعیتی جنگی و غیرقابل پیشبینی شد. در قفقاز نیز وضعیت به همین شکل است؛ آنها با چهرهای صلحطلب وارد میشوند، اما هدف اصلیشان ایجاد چالش و بیثباتی در منطقه است.
بعید میدانم اهداف جنگطلبانه آمریکا در قفقاز به نتیجه برسد، چرا که هم ایران، هم روسیه و هم چین با این رویکرد مخالف هستند و مخالفت خود با حضور آمریکا در قفقاز را اعلام کردهاند. از سوی دیگر، جمهوری آذربایجان و ارمنستان نیز به دنبال ایجاد امنیت پس از دههها تنش و درگیری هستند و باید مراقب باشند که ناخواسته فرصتی برای آمریکا ایجاد نکنند تا بتواند اهداف خود را محقق سازد.
*آیا ممکن است ارمنستان در این زمینه امتیازاتی بدهد که به ضرر ایران باشد؟
در نهایت، موضوع چانهزنی مطرح است و امکان وقوع اتفاقات مختلف وجود دارد. با این حال، طرف ارمنستانی به ما قول داده است که چنین اتفاقی رخ ندهد. در عین حال، ما نیز باید با دقت، مراقبتهای لازم را اعمال کنیم.
*جی دی ونس در سفر به ارمنستان توافق همکاری هستهای غیرنظامی با دولت این کشور امضا کرده است. این توافق در راستای گرایش بیشتر ایروان به واشنگتن ارزیابی میشود. نظر شما چیست؟
آقای پاشینیان فردی با گرایشهای غربگرایانه است و از زمان روی کار آمدن، در کنار حرکت به سمت غرب، بسیاری از پلهای پشت سر خود با روسیه را نیز تخریب کرده است؛ بنابراین، این ارزیابی درست است. در حال حاضر، آمریکاییها و برخی کشورهای غربی، از جمله فرانسه، به آقای پاشینیان امیدوار هستند. این موضوع بهطور طبیعی موجب نگرانی کشورهای منطقه شده است.
امیدواریم آقای پاشینیان که با درایت خود توانست موضوعه جنگ قرهباغ را به سرانجام برساند و به صلح با جمهوری آذربایجان دست یابد، در این موضوع نیز به اهداف ماجراجویانه آمریکا توجه داشته باشد.
*از منظر نظم نوین جهانی، قفقاز جنوبی چه جایگاهی برای آمریکا دارد؟
در اسناد راهبردی و برنامههای کلان آمریکا، جایگاه بسیار برجستهای برای قفقاز در نظر گرفته نشده است. با این حال، همانطور که اشاره شد، با توجه به درگیری غرب با روسیه در موضوع اوکراین، چه آمریکا و چه کشورهای اروپایی تمایل دارند در مناطقی که جزو حوزه نفوذ روسیه محسوب میشود، حضور پیدا کنند و منافع این کشور را به خطر بیندازند تا بتوانند در پرونده اوکراین از روسیه امتیاز بگیرند. به همین دلیل، آمریکاییها به قفقاز جنوبی نیز توجه نشان دادهاند.
در این منطقه، علاوه بر روسیه، ایران نیز حضور دارد و بهطور طبیعی با نفوذ آمریکا مخالف است. چین نیز دیدگاه مشابهی دارد. آمریکاییها در تلاش هستند کشورهای تأثیرگذار در منطقه اوراسیا را تضعیف کنند؛ کشورهایی که محور آنها ایران، چین و روسیه هستند. به همین دلیل است که به منطقه قفقاز جنوبی نیز توجه ویژهای نشان دادهاند.
*چین و روسیه برای کاهش نفوذ آمریکا چه اقداماتی ممکن است انجام دهند؟
هر دو کشور تاکنون نگرانی خود را ابراز کردهاند. در حال حاضر، هنوز مشخص نیست آمریکاییها چگونه عمل خواهند کرد و موضوع در حد گفتوگو و موضعگیری باقی مانده است. اما اگر این اقدامات وارد فاز عملیاتی شود و شرکتهای آمریکایی عملاً وارد این منطقه شوند، احتمالاً چین و روسیه نیز مواضع قویتری اتخاذ خواهند کرد.
گفتگو : زینب منوچهری
