به مذاکرات ایران و آمریکا در استانبول خوش بین نیستم/ ایران حتی تا حد غنی سازی صفر پیش رفت ولی آمریکا نپذیرفت

استاد دانشگاه آلاباما آمریکا معتقد است اگر گذشته را چراغ راه آینده بدانیم، نمی‌توان به مذاکرات ایران و آمریکا در استانبول ترکیه خوش‌بین بود.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، وبگاه آکسیوس اعلام کرده وزیر خارجه ایران عباس عراقچی و نماینده ویژه دولت آمریکا استیون ویتکاف روز جمعه قرار است در استانبول دیدار کنند.

پس از این خبر، رسانه‌های ترکیه اعلام کردند که نشست هسته‌ای بین ایران و ترکیه با حضور استیو ویتکاف و سید عباس عراقچی روز جمعه در استانبول برگزار می‌شود.

بر اساس گزارش این رسانه‌ها، روز جمعه کاخ دلما باغچه استانبول میزبان این نشست است که در آن هاکان فیدان وزیر خارجه ترکیه نیز حضور دارد و به ریاست رجب طیب اردوغان رئیس جمهور این کشور آغاز خواهد شد.

همچنین یک مقام ارشد دیپلماتیک به رویترز خبر داد که انتظار می‌رود برخی کشور‌های منطقه مانند مصر، عربستان سعودی، امارات و عمان در نشست استانبول میان ویتکاف و عراقچی حضور یابند.

در این راستا، نشریه انگلیسی «فایننشال‌تایمز» روز دوشنبه خبر داد که مذاکرات میان واشنگتن و تهران در مرحله نخست محدود به «برنامه هسته‌ای» خواهد بود.
 
مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران طی روز‌های اخیر صراحتا اعلام کرده‌اند که هرگونه مذاکره میان ایران و آمریکا تنها درباره «برنامه هسته‌ای» صلح‌آمیز ایران خواهد بود و اجازه مطرح شدن هیچ موضوع دیگری در مذاکرات را نخواهد داد.
 
فایننشال‌تایمز به نقل از دیپلمات‌ها گفته که در مذاکرات روز جمعه بین تهران و واشنگتن، زرادخانه موشک‌های بالستیک ایران به هیچ وجه مطرح نخواهد شد.

از طرف دیگر، یک مقام مسئول در وزارت امور خارجه ایران به خبرگزاری رویترز گفته است: «تهران آماده نشان دادن انعطاف در خصوص غنی‌سازی اورانیوم از جمله تحویل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی شده با درصد بالاست.

این در حالی است که علی باقری معاون سیاست خارجی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرد که مسئولان ایرانی بنایی بر انتقال مواد غنی‌شده هسته‌ای به هیچ کشوری ندارند و مذاکرات اصلاً حول چنین امری نیست.

در خصوص این موضوع خبرنگار تابناک گفتگویی با پروفسور نادر انتصار رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه آلاباما آمریکا انجام داده که در ادامه آمده است.

کتاب «ماراتن مذاکرات هسته‌ای، از سعدآباد تا کوبروگ» به قلم نادر انتصار رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه بوستون و کاوه افراسیابی، استاد دانشگاه بوستون آمریکا از جمله آثار انتصار به شمار می‌رود. همچنین کتاب «سیاست کرد‌ها در خاورمیانه» از جمله آثار شناخته شده انتصار است که ابعاد سیاسی و اجتماعی ادغام کرد‌ها در جریان اصلی زندگی سیاسی-اجتماعی در ایران، عراق و ترکیه را تحلیل می‌کند.

*ترکیه در مقام میانجی میان ایران و آمریکا عمل کرده و قرار است مذاکرات تهران و واشنگتن از روز جمعه در استانبول ترکیه برگزار شود. چرا آمریکا دیپلماسی را ترجیح داد؟

به‌نظر من واژه «دیپلماسی» اصطلاح مناسبی برای توضیح گفت‌و‌گو‌های اخیر میان واشنگتن و تهران نیست. آنچه واشنگتن از آن به‌عنوان دیپلماسی یاد می‌کند، ترکیبی است از گفت‌وگوها، فشار نظامی و مطالبه دائمیِ یک بازی حاصل‌جمعِ صفر.

نگرانم که در استانبول شاهد روندی مشابه آنچه در دور‌های پیشین مذاکرات آمریکا و ایران رخ داد، باشیم؛ دور‌هایی که در آن واشنگتن خواستار تسلیم تقریباً کامل تهران در برابر مطالباتش بود. 

ایالات متحده—درست یا نادرست—بر این باور است که ایران از نظر داخلی و منطقه‌ای ضعیف است و در نهایت به خواسته‌های دولت ترامپ تن خواهد داد.

*علاوه بر ترکیه کشور‌های دیگری نیز در خلال افزایش تنش میان ایران و آمریکا برای میانجیگری اعلام آمادگی کردند. چرا ترکیه به عنوان میانجی انتخاب شد؟

دونالد ترامپ و رجب طیب اردوغان رابطه‌ای قوی، شخصی و معامله‌محور دارند و اغلب با دور زدن مجاری سنتی دیپلماتیک، تنش‌های آمریکا و ترکیه را مدیریت می‌کنند. این پیوند با نوعی تحسین متقابل همراه است. 

ترامپ بار‌ها رابطه خود با اردوغان را «بسیار خوب» توصیف کرده و اغلب از او به‌عنوان رهبری «سخت‌گیر» یاد کرده است؛ امری که به شکل‌گیری شراکتی انجامیده که با وجود برخی اصطکاک‌های سیاستی، بوروکراتیک و کنگره‌ای ادامه یافته است. 

افزون بر این، ترامپ اردوغان را میانجی مهمی در مذاکرات مربوط به جنگ‌های اوکراین، غزه و دیگر منازعات منطقه‌ای می‌داند. اینها می‌تواند از جمله دلایلی باشد که چرا ترکیه به‌عنوان میانجی در مذاکرات پیش‌ِروی آمریکا و ایران انتخاب شده است.

*اعلام شده که احتمالا اورانیوم غنی شده ایران به روسیه منتقل شود و مسکو در این زمینه ابراز آمادگی نیز کرده بود. برخی نمایندگان مجلس ایران نیز اعلام کرده بودند احتمالا در سفر علی لاریجانی به روسیه توافقی در مورد انتقال اورانیوم غنی شده ایران به روسیه شکل گرفته است. با این وجود علی باقری کنی معاون لاریجانی اعلام کرد که مسئولان ایرانی بنایی بر انتقال مواد غنی‌شده هسته‌ای به هیچ کشوری ندارند و مذاکرات اصلاً حول چنین امری نیست. آیا آمریکا ممکن است با چنین موضوعی موافقت کند؟

این ایده چندین سال است که مطرح بوده است. با توجه به تجربیات گذشته و شرایط کنونی، بعید می‌دانم نه واشنگتن و نه تهران با انتقال اورانیوم غنی‌شده ایران به مسکو موافقت کنند. به‌نظر نمی‌رسد در این زمینه هیچ معامله متقابلی (quid pro quo) برای ایران وجود داشته باشد.

*هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در دیدار روز جمعه گذشته با همتای ایرانی خود گفت که هرگونه مذاکرات احتمالی موضوعات مختلفی را در بر خواهد گرفت و به‌صورت «موضوع‌به‌موضوع» (گام‌به‌گام) پیش خواهد رفت. فایننشال تایمز نیز روز دوشنبه گزارش داد که مذاکرات واشنگتن و تهران در مرحله نخست به «برنامه هسته‌ای» محدود خواهد بود. رویکرد گام‌به‌گام تا چه اندازه شانس موفقیت را افزایش می‌دهد؟

در شرایط ایده‌آل، رویکرد گام‌به‌گام امیدوارکننده به نظر می‌رسد. با این حال، برای موفقیت این رویکرد، واشنگتن باید از بازی حاصل‌جمعِ صفری که در پیش گرفته فاصله بگیرد. 

به بیان دیگر، اگر در مرحله نخست، ایالات متحده بر مطالبات هسته‌ای اعلام‌شده و غیرقابل مذاکره خود اصرار ورزد، هیچ فرصتی برای موفقیت مراحل بعدی مذاکرات وجود نخواهد داشت.

*در مجموع، آیا فکر می‌کنید مذاکرات میان ایران و آمریکا به نتیجه برسد؟ در حوزه هسته‌ای، آیا پیش‌شرط پیشنهادی آمریکا مبنی بر «غنی‌سازی صفر» قابل حل‌وفصل است؟

اگر گذشته را چراغ راه آینده بدانیم، نمی‌توان خوش‌بین بود. در دوره‌های پیشین مذاکرات، گزارش شده است که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، آمادگی ایران را برای پذیرش غنی‌سازی ۱ درصد یا حتی کمتر از ۱ درصد منتقل کرده است، اما دولت ترامپ بر غنی‌سازی صفر اصرار داشته است. 

آنچه عراقچی پیشنهاد داده، در عمل تقریباً معادل غنی‌سازی صفر است؛ اما دولت ترامپ خواهان اذعان علنی ایران به پذیرش غنی‌سازی صفر به‌عنوان مقدمه‌ای برای امتیازدهی‌های بیشتر تهران است.