پایگاه های نظامی، مانع صلح منطقه ای

زمانی که پایگاه‌های نظامی آمریکا به نام های سوبیک و کلارک در شهرهای آنجلس سیتی و اولنگاپوی فیلیپین دایر بودند، به این دو شهر سفر کردم. اولین موضوعی که در آنجا توجه من را جلب کرد حضور کودکان و نوجوانان مو بور یا سیاه‌پوست فقیری بود که به کارهایی همچون دستفروشی، واکس زدن کفش و...اشتغال داشتند.

پس از پُرس و جو، متوجه شدم اینها محصول خوش‌گذرانی‌ و ارتباطات نامشروع سربازان آمریکا با دختران نوجوان و جوان فیلیپینی هستند، سربازانی که بعد از چند ماه ماموریت به کشور خود بر می گشتند و شاهد زندگی رقت بار فرزندان نامشروع خود نبودند. خوشبختانه به دنبال اعتراضات مستمر مردم، پایگاه‌های سوبیک و کلارک در اوایل دهه ۱۹۹۰ تعطیل شد اما هنوز خاطره اقدامات زشت و ناهنجار سربازان آمریکایی در میان مردم فیلیپین زنده است.

پایگاه‌های نظامی آمریکا در سراسر جهان به عنوان بخش مهمی از قدرت نظامی این کشور،هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی سنگینی برای جوامع میزبان دارند که رشد فحشا، قاچاق انسان، خشونت علیه زنان و زندانیان، شیوع بیماری های جنسی، تخریب محیط زیست با مصرف‌ سوخت فسیلی و انتشار گازهای گلخانه‌ای از جمله آنان است. برای مثال در زمان احداث پایگاه‌هایی مثل Camp Humphreys در کره‌جنوبی یا Shoalwater Bay در استرالیا، میلیون‌ها درخت قطع شد و زیستگاه گونه‌های حیاتی از بین رفت. طبعا مخارج اقتصادی و هزینه‌های کلانی که توسط میزبان،صرف نگهداری این پایگاه‌ها می‌شود چنانچه برای اجرای پروژه‌های داخلی هزینه شود، عامل اصلی پیشرفت خواهد بود.

مهمترین معضل این پایگاه‌ها برای کشورهای میزبان، ترجیح منافع آمریکا بر منافع کشورهای پذیرنده است که در مقاطعی باعث تحریک تنش‌ و جنگ های منطقه‌ای، سرکوب دیپلماسی و ممانعت برای تداوم صلح است. در غرب آسیا نیز اصلی ترین وظایف این پایگاه‌ها، حمایت از منافع اسرائیل، فروش سلاح، ایجاد تنش و اختلاف میان ایران و جلوگیری از شکل‌گیری رژیم امنیتی منطقه ای بدون دخالت بیگانگان است.

به‌لحاظ حقوقی پایگاه نظامی یک کشور در خاک دیگری، همانند سفارتخانه کشور میهمان، محسوب شده و قوانین جاری آن، منطبق با قوانین کشور مهمان است. در این پایگاه های نظامی، از کشور میزبان، کسی حضور نداشته و نظامیان کشور میهمان در برخی موارد مثل پایگاه نظامی آمریکا در منطقه اوکیناوای ژاپن، حتی از مصونیت قضایی برخوردار هستند. در برخی از این پایگاه ها خانه سازی انجام شده و پرسنل مربوطه با خانواده خود برای سال های زیادی زندگی می کنند. تعرض به این پایگاه‌ها به معنای تعرض به کشور میزبان تلقی نمی شود و به همین دلیل حملات ایران به پایگاه‌های عین الاسد در عراق در پاسخ به ترور شهید سردار سلیمانی و العدیده در قطر به دلیل تجاوز آمریکا به ایران، حمله به خاک آمریکا محسوب شده و دارای توجیه حقوقی است.

اگرچه احداث این پایگاه‌ها در کشورهای حاشیه خلیج فارس، برای تقویت امنیت منطقه عنوان می شود اما تهدیدات اخیر آمریکا علیه ایران و احتمال سرایت جنگ، موجب شده تا کشورهای منطقه اقدامات دیپلماتیک گسترده ای برای مدیریت این وضعیت داشته باشند. کشورهای خلیج فارس که عمدتا به دنبال پیشرفت اقتصادی در سایه امنیت هستند، نسبت به گسترش جنگ احتمالی آمریکا علیه ایران نگران بوده و معتقدند که ابعاد اقدام ماجراجویانه آمریکا تنها به ناو‌های این کشور منحصر نخواهد شد چراکه تهران اعلام کرده در صورتی‌که از پایگاه‌های آمریکا، عملیاتی علیه ایران صورت گیرد، نیرو‌های نظامی ایران پاسخ قاطع خواهند داد.

نکته کلیدی بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در روز ۱۲فروردین ناظر بر اینکه «آمریکایی‌ها بدانند که اگر این دفعه جنگ راه بیندازند، این جنگ، جنگ منطقه‌ای خواهد بود.» نیز بر عزم جدی ایران بر دفاع از حقوق ملت در صورت تجاوز آمریکا دلالت دارد.

کشورهای منطقه که در این مقطع بسیار دغدغه‌مند هستند به خوبی می دانند که ایران نه تنها طالب جنگ نیست بلکه سال‌هاست بر تامین امنیت جمعی در منطقه غرب آسیا با استفاده از توانمندی‌های بومی تأکید دارد. بر این اساس ضرورت دارد نگاه مشترکی با توجه به تداوم تهدیدات منطقه ای آمریکا و احتمال تکرار آن در آینده، برای دفاع از امنیت خلیج فارس شکل گیرد.