نامهنويسي به خاطرهها ميپيوندد
ساليان درازي از آن روزهايي نميگذرد كه پشت پنجره منتظرصداي موتور آشناي پستچي ميايستادي يا با شنيدن زنگ در، پلهها را يكي دوتا ميدويدي تا نامه عزيز دور از ديارت را با دست و دلي لرزان تحويل بگيري.
امروز پيشرفت علم و تكنولوژي همه چيز را آسان و مسافتهاي زياد را نامحسوس كرده است. شايد تا همين هفت، هشت سال پيش تصور اين روزها دشوار مينمود. در روزگاري نهچندان دور بيشترين و شايد تنها وسيله ارتباطي خانوادههاي از هم جدا افتاده، نامه بود. تنها از اين راه بود كه آدمها ميتوانستند در دنياي هم شريك شوند و از غم و اندوه، عشق و علاقه و اتفاقات زندگي هم سخن بگويند، اما اين روزها دلتنگي، خاصيت پيشين خود را از دست داده و آنقدر آگاه شدن از حال دوستان و فاميل دور از هم آسان شده كه با يك تماس تلفني، زدن ايميل يا چت كردن به راحتي ميتوان از لحظه به لحظه اوقاتشان خبردار شد و ديگر كسي ساعتها و روزها و گاه هفتهها را انتظار نميكشد تا پستچي در خانهاش را بزند.
در دنيايي كه ما در آن زندگي ميكنيم با فشار دكمهاي امكان فرستادن نامهاي از طريق ايميل در دقيقهاي ميسر ميشود. سرعت و سهل شدن امور از يك سو راه را براي ما هموار ميكند ولي از سوي ديگر آرام آرام گذشته و دلبستگيهايمان را به يغما ميبرد.
در گذشته خط هر انسان نشاندهنده معرف شخصيت و ميزان سواد او بود و در واقع دستخط افراد، شناسايي آنها را امكانپذير ميكرد، اما امروزه ديگر كمتر كسي براي خط و نوشتن ارزش قائل ميشود، چرا كه همه به خطي مشترك و يكسان كه از طريق كيبوردهايشان توليد ميشود، مينويسند و ديگر كسي براي نوشتن، دلش هواي كاغذ و قلم نميكند.
تاريخچه نامهنگاري
تاريخچه نامهنگاري به تاريخ خط برميگردد. انسانها زماني كه با فاصله مكاني اندكي از يكديگر زندگي ميكردند، از صدا براي رساندن پيامهايشان استفاده ميكردند و براي انتقال پيام خود نياز به شكل ديگري از زبان نداشتند، از زماني كه آنها به علتهاي گوناگون از هم دور شدند به شكل ديگري از زبان نياز پيدا كردند تا پيامهاي خود را از طريق آن به يكديگر برسانند.
راه رفع اين نياز اختراع خط بود. پس از اختراع خط، بيگمان يكي از كاربردهاي اصلي، يعني نامهنگاري مورد توجه قرار گرفت. هخامنشيان واژهها را با خط ميخي روي پوست دباغي شده جانوران مينوشتند، سپس آن پوست را به دست چاپار يا پيك ميدادند تا به مقصد برساند. بعدها يعني از سال 1800 ميلادي كه كاغذ توسط چينيها ساخته شد، نامهنگاري آسانتر شد. مسلما تاريخ نوشتار اولين نامهها در هيچ كجا ثبت نشده، اما گفته ميشود كه اولين نامهها هرگز بهمنظور بيان احساسات عاطفي افراد به يكديگر نوشته نشدهاند. در واقع در آن روزگار تلاش براي بقا و حفظ مكان زندگي بيش از هر چيز اهميت داشت و ميتوان حدس زد كه محتواي اولين نامهها بسيار رسمي، دولتي و خبري بوده است.
سالهاي اهميت نامه
سالهايي كه از هر 10 خانه يكي هم تلفن نداشت و براي خبر گرفتن از كساني كه در شهر يا كشور ديگري زندگي ميكردند بايد ساعتهاي زيادي در صف طويل تلفنهاي مخابرات منتظر ميماندي و بعد با كسي كه آن طرف خط بود و گويي صدايش از ميان امواج مهيب اقيانوس شنيده ميشد، چند كلامي صحبت ميكردي و اين ارتباط نيم بند در شرايطي برقرار ميشد كه هر لحظه احتمال ميرفت به علت مشكلات خطوط، تلفن قطع شود نامه در آن زمان تنها راه مطمئن شدن از احوال عزيزان دور از خانواده بود. حتي نياز به نامه در سالهاي جنگ بيشتر احساس ميشد. سالهايي كه شرايط دشواري را پيش روي همگان قرار ميداد. خانوادههايي كه در مناطق جنوبي كشور زندگي ميكردند، بسختي ميتوانستند ديگران را از سلامتي خود آگاه كنند. مردان و زناني كه براي دفاع از خاك وطنشان، راهي ميدانهاي جنگ ميشدند، غالبا حتي امكان تماس تلفني را نداشتند و صداي موتور پستچي مثل نوايي خوش براي آنان بود. فاطمه عزتي كه 60 ساله است درباره آن سالها ميگويد: «آن روزها وقتي كسي از تو دور ميشد و به شهر يا كشور ديگري سفر ميكرد، تقريبا هيچ امكاني براي خبر گرفتن از او وجود نداشت و تنها نامه بود كه وقتي به دست تو ميرسيد و دستخط مادر، دختر و عزيزت را ميديدي، دلت آرام ميشد».
وي مي افزايد: « من هنوز هم نامههاي آن سالها را نگه داشتهام. البته در سالهاي جنگ نامه اهميت زيادي پيدا كرد، چون شرايط سخت بود و همه خواستند هر چه زودتر از سلامتي هم باخبر شوند. هر نامه حداقل 7 تا 8 روز طول ميكشيد تا به دست گيرنده برسد و به خاطر شرايط خاص آن روزها امكان داشت گاهي نامهها در راه مفقود شوند. من هنوز هم نامههاي قديمي را كه برگههاي آن زرد شده دارم. نامههايي كه خبر زنده بودن عزيزانمان را در آن سالها ميداد، حيف بود كه دور ريخته شود.» سالها با سرعت فراوان ميگذشتند و زمان چون سواري مانده از راهوار به اتفاقاتي كه هر لحظه دنياي تكنولوژي را دگرگون ميكرد، نميرسيد.
كمكم تلفن كه كيميا بود به تمام خانهها سرك كشيد، با اين همه چون در آن زمان هنوز برقراري ارتباط با شهرها و كشورهاي ديگر دشوار بود و هزينههاي ارتباط تلفني خيلي گران تمام ميشد. هنوز نامه اهميت فراوان داشت، تا آن كه غول اينترنت، نامه را در دادگاه روزگار، محكوم به فراموشي كرد. امروز كافي است كه بخواهيد از حال كسي خبردار شويد، براحتي ميتوانيد از نامههاي اينترنتي يا همان ايميل استفاده كنيد كه در دقيقهاي به دست گيرنده خود در آن سوي دنيا ميرسد و انتظار رسيدن نامه را به خاطرهها ميپيوندد.
كاهش نامه هاي خانوادگي
قنبر موحدي كه بيش از 35 سال عمر را خود را صرف رساندن نامههاي مردم به يكديگر كرده است، ميگويد: «تا همين 15 سال پيش هنوز مردم به هم نامه مينوشتند و به خاطر دارم كه وقتي من زنگ خانهشان را ميزدم چطور با هيجان در را باز ميكردند. اين اتفاق در زمان جنگ و در مورد خانوادههاي رزمندهها بيشتر بود، اما در حال حاضر آنقدر برقراري ارتباط از طريق تلفن و اينترنت آسان شده كه كمتر اتفاق ميافتد نامهاي غيراداري را به مقصد برسانم. در واقع اكثر نامهها اداري، تشريفاتي، دعوتنامه و تبليغاتياند.» وي ميافزايد: «به علت عدم نياز عمومي مردم از هفت، هشت سال پيش بر تعداد صندوقهاي پستي افزوده نشده است، گاهي حتي پيش آمده صندوقي راكه باز كردهايم، خالي بوده با اين همه اين مساله باعث نشده از تعداد نيروهاي پست كاسته شوند چرا كه هنوز بستههاي پستي را نميتوان با اينترنت پست كرد و هر روز تعداد نامههاي اداري و تبليغاتي افزايش مييابد.»
همچنين حسن باقري كه 17 سال سابقه در بخش امور پستي دارد ميگويد:«نامههاي خانوادگي به نسبت گذشته كم شده، اما هنوز هم هستند كساني در شهرستانها و روستاها به دليل عدمدسترسي به تلفن يا اينترنت از نامه استفاده ميكنند، بعضي ديگر هم از سر علاقه و يادآوري حس خوب گذشته، بهم نامه مينويسند اما بيش از 80 درصد نامههايي كه توزيع ميشود نامههاي تبليغاتي و ادارياند، به همين دليل صندوقهاي پست همچنان دركوچه و خيابانهاي اصلي به چشم ميخورد. در منطقه 15 بيش از 202 صندوق پستي وجود دارد، شايد به اين دليل توجه مردم را جلب نميكند كه ديگرعموم مردم براي ارتباط با يكديگر به آنها نياز ندارند.»
نامه كمكم از بين ميرود. دستخط آدمها شبيه به هم ميشود. پاكت نامه تبديل ميشود به تصوير ثابت صفحه ايميل. شايد بزرگترين رهآورد تكنولوژي، فراموشي خاطرات است. امروز وقتي به نامههاي قديمي نگاه ميكني ميتواني با خواندن آنها زمان و تاريخ وقوع اتفاقات مهم را به ياد بياوريد. در حالي كه صفحه بيروح و خالي از لطف ايميل نه خط آشنايي دارد و نه رد اشكي از دلتنگي به جوهر پخش شده كاغذ بر جاي ميگذارد.
