كوچولوهای نارس

يكي از عوامل مهم در تشخيص سلامت‌ نوزاد، تولد و وزن بهنگام اوست؛ به طوري كه وزن كم و تولد زودتر از موعد مي‌تواند دردسرساز شود و نوزاد را با مشكلاتي جدي مواجه سازد. به همين دليل بهترين روش اين است كه با شناخت عوارض، تا حد امكان از بروز اين مشكل پيش‌گيري كنيد و با آگاهي از عوامل خطر، آنها را به حداقل برسانيد.

دكتر نسترن خسروي، فوق تخصص نوزادان و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران در گفت‌وگو با جام‌جم، درباره نوزادان كم‌وزن توضيح مي‌دهد: اين نوزادان هنگام تولد با وزني كمتر از 2500 گرم متولد مي‌شوند و در نتيجه مشكلات‌شان بيشتر از نوزاداني است كه وزن طبيعي دارند.

وي مي‌افزايد: نوزاداني كه با وزن كم (كمتر از 2500 گرم) متولد مي‌شوند يا هنگام تولد نارس هستند يعني قبل از به پايان رسيدن هفته سي و هفتم بارداري به دنيا مي‌آيند، ممكن است در دوران نوزادي با مشكلاتي خاص و عوارضي جدي روبه‌رو شوند.

چه مشكلاتي در انتظار اين نوزادان است؟

نوزاد نارس يا كم‌وزن ممكن است با مشكلات قلبي، ريوي، كمبود كلسيم، كم خوني و عفونت روبه‌رو شود.

به گفته دكتر خسروي چون ريه اين نوزادان تكامل پيدا نكرده و تنفس خود به خودي آنها كم است، با مشكلات تنفسي روبه‌رو ‌هستند؛ گاهي استفاده از دستگاه تنفس مصنوعي براي اين كودكان لازم است و در نتيجه دچار عوارض نارس بودن ريه و استفاده از دستگاه مي‌شوند. همچنين به دليل اين‌كه سيستم ايمني اين نوزادان ضعيف است، مستعد بروز عفونت نيز هستند.اين عضو هيات علمي دانشگاه توضيح مي‌دهد: چون مركز تنفس اين نوزادان تكامل پيدا نكرده است، قطع تنفس و آپنه نيز مشكلي شايع براي آنهاست. فشار خون اين بچه‌ها هم نسبت به نوزاداني كه وزن مناسبي دارند يا به موقع متولد مي‌شوند، ممكن است پايين‌تر باشد و مشكلات ديگري را براي آنها به وجود آورد.

به گفته وي، اين نوزادان ممكن است دچار كم‌خوني‌ شوند كه اين مشكل بيشتر و زودتر از ساير بچه‌ها نيز ظاهر ‌مي‌شود.

شير مادر بهترين غذاي نوزاد

دكتر خسروي با اشاره به مشكلات گوارشي اين بچه‌ها، توضيح مي‌دهد: چون هنوز دستگاه گوارش اين نوزادان تكامل نيافته است، نمي‌توانند به راحتي تغذيه معمول را تحمل كنند. در حقيقت به دليل نبود هماهنگي بلعيدن و مكيدن كه معمولا زير 34 هفتگي وجود دارد، گاه ناچار هستيم براي تغذيه آنها از لوله استفاده كنيم.

به گفته اين فوق تخصص نوزادان بهترين تغذيه براي اين بچه‌ها شيرمادر است؛ به اين ترتيب عفونت و التهاب روده در اين نوزادان بسيار كمتر مشاهده مي‌شود. همچنين چون سيستم ايمني آنها ضعيف است، اگر با شير خشك تغذيه شوند (چون شيرخشك نسبت به شير مادر غلظت بيشتري دارد) با مشكل مواجه خواهند شد. بنابراين توصيه مي‌شود تغذيه اين بچه‌ها حتماً با شير مادر و با ميزان و حجم كم باشد.

دكتر خسروي خاطرنشان مي‌كند: يكي از مهم‌ترين مسائل در رابطه با نوزاداني كه با وزن كم و نارس متولد مي‌شوند تنظيم درجه حرارت بدن است چون اين بچه‌ها مستعد افت دماي بدن هستند. به همين دليل بلافاصله بعد از تولد بايد اين نوزادان را در جايي گرم نگه داشت؛ آنها حتما بايد زير گرم‌كننده تابشي قرار بگيرند، كلاه داشته باشند و دور از سرما نگه‌داري شوند.

وي به مشكلات سيستم عصبي مركزي اين نوزادان نيز اشاره مي‌كند و مي‌گويد: خونريزي‌هاي داخل بطني در اين نوزادان شايع است و به همين دليل ممكن است دچار تشنج و عوارض خونريزي مغزي هم بشوند.

به گفته دكتر خسروي مشكلات بينايي و شنوايي از ديگر عوارضي است كه مي‌تواند اين نوزادان را با مشكل مواجه سازد. به همين دليل حتماً بايد تحت معاينات چشمي و شنوايي قرار بگيرند.

علل تولد نوزادان نارس و كم‌وزن

با توجه به عوارض و مشكلاتي كه براي نوزادان نارس و كم‌وزن ايجاد مي‌شود، بهتر است علل ايجاد اين مشكل را بدانيد تا در حد امكان بتوانيد از بروز اين وضعيت پيش‌گيري كنيد.دكتر خسروي اين علل را به 3 دسته مربوط به مادر، جنين و جفت تقسيم مي‌كند و مي‌افزايد: از جمله عوامل خطر مربوط به مادر كه موجب تولد نوزاد نارس يا كم‌وزن مي‌شود، سن مادر است و فرزند مادراني كه قبل از 17 سالگي يا بعد از 35 سالگي باردار مي‌شوند بيشتر با اين مشكل روبه‌رو خواهند شد.

به گفته اين فوق تخصص نوزادان، نامناسب بودن وضعيت اقتصادي و اجتماعي، سيگاري بودن مادر و تغذيه نادرست او نيز از ديگر عواملي است كه مي‌تواند احتمال تولد نوزاد كم وزن يا نارس را افزايش دهد.

وي ادامه مي‌دهد: مراقبت‌هاي نادرست و ناقص دوران بارداري و كار سخت و شديد مادر در اين دوران به‌خصوص بين هفته‌هاي 25 تا 29 بارداري نيز مي‌تواند موجب تولد نوزاد نارس يا كم‌وزن شود. مادراني كه مشكلات و ناهنجاري‌هاي رحمي دارند هم در معرض اين خطر قرار دارند.به گفته اين پزشك متخصص، فشار خون، ديابت و خونريزي در دوران بارداري و بارداري‌هاي چند قلويي نيز از ديگر عوامل خطر است.

اين عضو هيات علمي دانشگاه درباره مشكلات جنيني توضيح مي‌دهد: ناهنجاري‌هاي مادرزادي و اختلالات كروموزومي نيز مي‌تواند از علل بروز اين مشكل باشد.

همچنان كه گفته شد مشكلات مربوط به جفت نيز مي‌تواند سبب بروز مشكل شود. دكتر خسروي در اين زمينه يادآور مي‌شود: هرگونه اختلال در عروق جفت، مي‌تواند احتمال اين مشكل را افزايش دهد. دكولمان جفت و جفت سرراهي نيز از ديگر عوامل خطر است.

به گفته وي بروز هر گونه عفونت براي مادر در دوران بارداري نيز مي‌تواند عاملي براي ايجاد اين مشكل باشد.

پيگيري و پيشگيري

به يقين هيچ پدر و مادري دوست ندارد فرزندش با چنين مشكلاتي مواجه شود. بنابراين بهتر است با هم‌فكري و مشورت پزشكان بهترين تصميم را بگيرند تا نوزاد با كمترين مشكل متولد شود.به گفته دكتر خسروي، زايمان مادراني كه در معرض خطر قرار دارند بايد در بيمارستاني انجام شود كه NICUيا بخش مراقبت‌هاي ويژه نوزادان دارد. به اين ترتيب در صورت لزوم نوزاد از ابتدا به اين بخش منتقل و اقدامات لازم براي او انجام مي‌شود.

اين فوق تخصص نوزادان تاكيد مي‌كند: مادران حتماً بايد مراقبت‌هاي دوران بارداري را از ابتدا و حتي قبل از بارداري به دقت و به صورت كامل انجام دهند؛ به خصوص در مواردي كه مادر با بيماري يا مشكلي خاص رو‌ به‌ روست رعايت اين مورد اهميت بيشتري پيدامي‌كند. در كل قبل از بارداري بايد آزمايشات و معاينات مورد نياز انجام شود و در تمام مدت بارداري هم تحت نظر پزشك باشند تا نوزاد بدون مشكل متولد شود.