کمبود آب، امنیت کشور را به خطر میاندازد
مهدی مهدیزاده عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و نماینده مردم گناباد در مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو تفصیلی با نشریه قدس به تشریح وضعیت محیط زیست و منابع آب کشور پرداخته است، که در ذیل میخوانید.
در چند هفته گذشته شاهد بودیم که سازمان بهداشت جهانی شهر اهواز را بهعنوان آلودهترین شهر جهان معرفی کرد، در سالهای اخیر شاهد خشک شدن آب دریاچههای بسیاری هستیم و نیز در روزهای اخیر خبرهایی داشتیم مبنیبر از بین بردن گونههای کمیاب حیواناتی نظیر خرس قهوهای، بر این اساس فرضیهای مطرح میشود به این شرح که در ۱۰ سال اخیر دولت برنامه مدون و مشخصی برای حفاظت از منابع طبیعی و محیطزیست نداشته است، آیا شما با این فرضیه موافق هستید؟
شاید درست نباشد که بگوییم هیچ برنامهای نداشتهاند اما آن طوری که انتظار میرفت و لازم و ضروری بود، محیطزیست ما نتوانسته است، فعال باشد، شاید یکی از علتهایش این باشد که سازمان مذکور زیر نظر مستقیم ریاستجمهوری بوده و از دسترس نمایندگان برای سؤال و تذکر دور بوده است، به هرحال محیطزیست که یکی از اصلیترین لوازم مورد نیاز برای زندگی ما است، در سالهای اخیر مورد غفلت واقع شده است، خشکسالی یک موضوع صددرصد طبیعی نیست، از بین بردن جنگلها و مرتعها در این امر مؤثر است، در منطقه ما هم هماکنون نیمی از قناتها خشک شده و اگر بههمین صورت پیش برویم چیزی برای زندگی نخواهد ماند.
متأسفانه در سالهای اخیر این موارد مورد توجه قرار نگرفته و گروههای مختلف همواره با کارهایی همچون حفر چاههای غیرمجاز بهدنبال سود و منفعت خود بودهاند.
در این شرایط از مجلس شورای اسلامی چه انتظاری میتوان داشت؟
قوانین لازم در این مورد وجود دارد اما متأسفانه در اجرا مشکل داریم، سایر نمایندگان مجلس هم به اهمیت این مسئله واقف هستند، مجلس باید با سؤال و تذکر مشکلهای را پیگیری کند، اما چون این سازمان زیر نظر رئیسجمهوری قرار دارد، کمتر فرصتی پیش میآید که نمایندگان بتوانند سؤالهای خود را مطرح کنند، اما اگر این سازمان بهصورت یک وزارتخانه در بیاید، مجلس میتواند بهمراتب بهتر نظارت کند.
نمایندگان هم باید در حوزه انتخابیه خود این موارد را گوشزد کنند، البته نقش صدا و سیما در این میان بسیار تعیینکننده است، ما باید فرهنگ حفاظت از محیطزیست را ایجاد کنیم و برخی رفتارها نظیر آتشزنی بوتهها در چهارشنبه سوری و تخریب فضای سبز در روز آخر نوروز را کنار بگذاریم.
در ماههای اخیر طرح تحقیق و تفحص از سازمان حفاظت از محیطزیست در مجلس مطرح شده بود، آیا امکان دارد که این طرح اجرایی شود؟
بله! من فکر میکنم که امکان اجرای این طرح وجود دارد، من خودم مستندهایی دارم که نشان از عملکرد سوء این سازمان در برخی موارد دارد و این موارد را مشاهده کردهام، مجلس در این مورد حق دارد و وظیفه قانونی و شرعی اش این است که نسبت به مسائل حساس بوده و سؤال کند و اگر لازم بود تذکراتی بدهد.
یکی از مهمترین مؤلفههای زیستمحیطی آب است و حفظ منابع آبی بخشی از حفظ محیطزیست است، یکی از منابع آب قناتها هستند که در گذشته بیشتر مورد استفاده بودند.
جنابعالی در مورد احیای قناتهای گناباد پیگیریهای زیادی انجام ، لطفا بفرمائید که نتیجه آن پیگیریها چه شد؟
عمیقترین و قدیمیترین قناتهای دنیا در گناباد قرار دارد، یکی از قناتها که حتی افتخار تاریخ بشریت نیز هست و به گفته کارشناسان افزونبر ۲۵۰۰ سال قدمت دارد، دارای عمقی بیش از ۴۰۰ متر است، این قنات که یکی از عجایب بهشمار میآید، اگر روی زمین بود و دیده میشد، بهطور قطع افزونبر اهرام مصر و دیوار چین مورد توجه گردشگران قرار میگرفت.
این قنات هماکنون با وجود این که لایهروبی نشده و ۱۳ سال خشکسالی در منطقه را نیز پشتسر گذاشته، همچنان ۷۰ لیتر در ثانیه آب با کیفیت دارد که در واقع ۲۵۰۰خانوار هم اکنون از آب آن استفاده کشاورزی و آشامیدنی میکنند، حال باید از مسئولین پرسید که برای حفظ این قنات چه کاری کردهاند و چه کاری میکنند، سازمان میراث فرهنگی آمده و تنها گفته این اثر میراث فرهنگی است و یک تابلویی هم آنجا نصب کرده و هیچکار دیگری برای این قنات انجام نداده است.
وزارت نیرو و کارشناسان آنکه بههیچ وجه قنات را قبول ندارند، این را من که ۲۰ سال است نماینده مجلس هستم خوب میدانم، به شکر خدا طرح هدفمندی یارانهها هم به اجرا درآمده و امروز شاید این افراد بهتر متوجه شوند که این آب که بدون هرگونه هزینهای و با نیروی طبیعی بالا میآید چه ارزشی برای ما دارد، مشکل اساسی این قناتها این است که وزارتخانههای نیرو و جهاد کشاورزی و نیز سازمان میراث فرهنگی هرکدام به نوعی خود را متولی آن میدانند، به عبارتی این قناتها دچار چند مادری شدهاند، من معتقدم باید اداره کل قناتها ایجاد شود، ما تا به امروز نگذاشتیم قناتها از بین بروند چون زندگی مردم به آن وابسته است، اما هیچ کمکی در این راستا به ما نشده است، آب قنات در همه سالجاری است و در زمستان که استفادهای از این آب نمیشود به هدر میرود، بنابراین ابتدا باید این آب در زمستان ذخیره شود.
بهنظر میرسد پرداختن به کشاورزی به روش سنتی و عدمنوآوری در این صنعت موجب شده است که آب زیادی نیز به بهانه کشاورزی به هر برود، چرا در اینباره کاری انجام نگرفته است؟
به بخش کشاورزی ما آنطور که باید و شاید توجه نشده در حالیکه سرمایهگذاری در این بخش در قیاس با بخشهای دیگر بازدهی بسیار بالاتری دارد، اگر ما بخشی از صنعتمان را در کشاورزی به کار بگیریم شاهد بازدهی چند برابر خواهیم بود، بهویژه راهاندازی سامانههای جدید آبیاری مورد غفلت واقع شده البته بخشهای تحقیقاتی در وزارت کشاورزی اعتبارهای فراوانی در اختیار داشته اما آنطوری که باید و شاید فعال نبوده است، ما تا وقتی نیاز پیدا نکنیم به فکر ابتکار عمل نیستیم، بهعنوان مثال فرمانداری گناباد با ایجاد شرایطی در محوطه فرمانداری آب باران را در مخزنی جمع میکند و در طول هفته و روزها از آن برای آبیاری فضای سبز خود استفاده میکند.
قرار بود ایران آب مورد نیاز خود را از تاجیکستان وارد کند، آیا در این وضعیت کمبود آب در آینده به مشکلهای امنیتی هم تبدیل خواهد شد؟
موضوع انتقال آب از تاجیکستان به ایران مطرح بود اما شاید یک زمانی مجبور شویم این طرح را اجرا کنیم، هرچند که اینکار در شرایط حاضر امکانپذیر نخواهد بود، بهطور قطع در اثر بیآبی مشکلها و تهدیدات امنیتی نیز پدید خواهد آمد.
آیا گمان میکنید هماکنون ما در رودخانههای مرزی خود نظیر هیرمند و هریررود و اترک مشکلی نداریم، با وجود اینکه سازمان ملل میزان ۲۶متر مکعب آب در ثانیه از محل رود هیرمند برای ما در نظر گرفته است، ما نمیتوانیم این مقدار را از افغانها بگیریم، ما در غرب کشور وقتی روی رودخانه خودمان سد میزنیم، عراقیها شاکی میشوند، حتی در روستای کلات نادر افرادی از کشور مجاور به کشاورزان داخل مرز ایران بهعلت آبیاری مزرعه خرده میگیرند، درحالی که هم آب و هم مزرعه در داخل ایران قرار دارد، با این شرایط بهطور قطع در آینده مشکلهای امنیتی خواهیم داشت چون جنگ آینده جنگ بر سر آب خواهد بود.
