ما آنچه شرط بلاغ بود با شما گفتیم، حال تو ...

نقد «تابناک» به نحوه استفاده از واژه خلیج فارس در انتشار یک خبر توسط واحد مرکزی خبر به جای پاسخ دقیق و منطقی با واکنش چندباره در راستای خطای صورت گرفته همراه شد.

به گزارش «تابناک»، روز گذشته در پی درج خبری از سوی واحد مرکزی خبر که در آن با استفاده از واژه جعلی خلیج ع ر ب ی و قرار دادن واژه فارس در پرانتز به عنوان توضیح، خطای آشکاری در راستای دامن زدن به ادعای بی اساس برخی خبرگزاری‌ها و رسانه‌های عربی مدعی نام جعلی برای خلیج فارس رخ داده بود، «تابناک» با تأکید بر خطا بودن این کار با لحنی دوستانه؛ خواهان توجه به این موضوع و دقت نظر در جلوگیری از تکرار این اشتباه شد.

اصل خبر واحد مرکزی خبر که البته اکنون به هر دلیلی قابل دسترسی نیست در لینک زیر منعکس شده بود:

http://www.iribnews.ir/NewsRoom.aspx?ID=29682704

«تابناک» خبر زیر را در راستای یادآوری موضوع مغفول واقع شده در خبر واحد مرکزی خبر منتشر کرد:

عکس: جعل نام خلیج فارس در واحد مرکزی خبر!

«واحد مرکزی خبر که انتظار یک خبرگزاری حرفه ای از آن می‌رود؛ در اقدامی ناشیانه و تأمل برانگیز، به جای نام خلیج فارس از واژه جعلی خلیج ع ر ب ی استفاده کرده است.

به گزارش خبرنگار «تابناک»، این پایگاه خبری که ارگان رسمی سازمان صدا و سیماست با درج یک خبر به جای استفاده از لغت خلیج فارس از واژه جعلی بهره برده و پرانتز واژه فارس را استفاده کرده است که این به معنای پذیرش رسمی بودن نام جعلی و استفاده از واژه داخل پرانتز از سوی واحد مرکزی خبر است.

هرچند ممکن است برخی خرده گرفته و این را امری کوچک و گذرا بپندارند، اما زمانی که این واژه جعلی در موارد متعدد به کار گرفته شود، در آینده‌ای نه چندان دور، مدعیان نام جعلی برای خلیج فارس با کنار هم قرار دادن همین مستندات، مدعی پذیرش این موضوع توسط کشورمان خواهند شد.

به همین سبب، انتظار می‌رود، ارگان‌های رسمی کشورمان که از نظر پشتیبانی و تأمین نیرو نیز دارای محدودیت نیستند در چنین مواردی دقت نظر بیشتری به خرج دهند.»

اما ساعاتی بعد، واحد مرکزی خبر که انتظار می‌رفت اشتباه خود را پذیرفته و به اصلاح خبر بپردازد، در اقدامی تأمل برانگیز و در پاسخ به خبر «تابناک»، خبر زیر را منتشر نمود:

جعل نام خلیج فارس یا جعل خبر

«واحد مرکزی خبر: سایت تابناک دیروز مطلبی منتشر کرد که تیتر آن این بود؛ عکس: جعل نام خلیج فارس در واحد مرکزی خبر!

نکته قابل توجه و تأمل اینکه همانگونه که در اصل خبر هم آشکار است، واحد مرکزی خبردر ترجمه خبری از شبکه الجزیره، به نقل از این شبکه عربی از کلمه خلیج عربی استفاده کرده، اما بلافاصله بعد از این کلمه در اقدامی حرفه ای در پرانتز از کلمه فارس استفاده کرده است؛ اما تابناک که ظاهراً اصول بدیهی خبری را فراموش کرده این کار را جعل نام خلیج فارس در واحد مرکزی خبر نامیده است.

یک سوال: همکاران خبری ما در تابناک آیا قبول دارند که بر اساس اصول کار اطلاع رسانی ، هنگام ترجمه خبر، اصل بر امانت است.

پس آیا باید در ترجمه خبر شبکه الجزیره به جای کلمه عربی کلمه فارس بکار برده می شد یا باید عین ترجمه بکار گرفته می شد و در پرانتز اصلاح می شد؟ آیا این نکته بدیهی وجاری در ترجمه های خبری برای دوستان ما در تابناک قابل درک نبوده است یا اینکه ...»

و «تابناک» با انتشار خبر منتشره از سوی واحد مرکزی خبر، توضیح زیر را برای روشنتر شدن بحث اضافه کرد:

توضیح تابناک: «انتظار می رفت واحد مرکزی خبر به جای آنکه در مقام توجیه برآید خطای صورت گرفته را بپذیرد.

نخست این که عموما رسانه‌های عربی در تمامی خبرهای خود به جای واژه اصیل و درست خلیج فارس از واژه جعلی خلیج ع ر ب ی استفاده می‌کنند، پس با این توجیه واحد مرکزی خبر، صداوسیما باید در تمام اخبار مکتوب و همچنین صوتی و تصویری خود برای رعایت امانت خبری از این واژه جعلی استفاده کرده و سپس بیان نام فارس را به آن اضافه کند، پرسش ما از مدیران واحد مرکزی خبر این است که آیا اکنون در تمام بخش‌های صداوسیما این اتفاق روی می‌دهد؟

دوم آنکه در رسانه‌های کشورمان به درستی هر وقت می‌خواهند رعایت امانت خبری کنند واژه مجعول یادشده را هیچگاه کامل قید نمی‌کنند؛ بلکه به شکل منقطع (ع ر ب ی) به کار می‌برند که به درستی این کار انجام می‌پذیرد، زیرا با رعایت امانت خبری آن را به رسمیت نشناخته و با این روش بی‌اعتباری واژه مورد نظر را به استفاده کنندگان از آن یادآوری می‌کنند.

برای پی بردن به این موضوع، کافی است دوستان به خود زحمت داده و در رسانه‌های کشورمان جستجو کنند تا واقعیت موضوع آشکار شود که حتی رسانه‌های غیر دولتی کشورمان عموما از این روش استفاده کرده و جز در موارد نادری مانند این اقدام واحد مرکزی خبر، همه رسانه‌ها از روشی که «تابناک» مدعی است، استفاده می‌کنند؛ پس با این اوصاف به نظر می‌رسد واحد مرکزی خبر، تنها رسانه حرفه‌ای این کشور بوده و دیگران حتی صداوسیما غیر حرفه ای عمل می‌کنند.

سوم؛ آیا وقتی رسانه‌های خارجی، شخصیت‌ها و مقامات سیاسی و کشوری ایران را با اصطلاحات نامناسب خطاب می‌کنند، باز هم واحد مرکزی خبر، بر خود واجب می‌داند برای حفظ رعایت امانت خبری، عین آن اصطلاحات و واژه‌ها به کار برد یا اینکه آنها را تغییر داده و در بسیاری موارد به درستی حذف می‌کند؟

چهارم؛ مدیران واحد مرکزی خبر، باید توجه داشته باشند که وقتی بحث منافع ملی و موضوعات حیثیتی مملکتی پیش می‌آید، عقل و منطق ایجاب می‌کند که منافع ملی بر هر فعالیت حرفه ای اولویت داشته باشد و به عبارت دیگر، به بهانه اقدام حرفه‌ای و رعایت امانت خبری، نباید منافع ملی را زیر پا گذاشت.

در پایان، فارغ از برداشت‌های مدیران واحد مرکزی خبر، سوابق «تابناک»، نشان می‌دهد که به عنوان یک رسانه، دیده‌بانی درباره حفظ منافع ملی را از مأموریت‌‌های خود دانسته و ایشان اطمینان داشته باشند، در صورت تکرار چنین خطایی باز هم تذکر لازم را خواهیم داد.»

اما گویی مدیران واحد مرکزی خبر، اقرار به اشتباه را امر دشواری بر خود دانسته و به تقلای خود برای توجیه آنچه اشتباهی آشکار بود ادامه داد، واحد مرکزی خبر با تکرار برخی واژه‌هایی که سعی در به رخ کشیدن حرفه‌ای بودن خود و آماتور و بی اطلاع بودن «تابناک» درباره اصول نگارش و مدیریت خبر داشت، در پاسخ به توضیح «تابناک» نوشت:

باز هم با تابناک :

«توضیحات مفصل دوستان تابناکی با همه شرح و تفصیلش بر یک نکته متمرکز بود و آن اینکه اگر منطق واحد مرکزی خبر ( یا به ترجمه و تحلیل تابناک توجیه واحد مرکزی خبر ) را بپذیریم پس باید صدا و سیما در تمام اخبار مکتوب و صوتی تصویری خود برای رعایت امانت خبری از این واژه جعلی استفاده کرده و سپس نام خلیج فارس را به آن اضافه کند و ...


پاسخ اینکه دوستان تابناکی این بار هم کم‌دقتی کرده‌اند، چرا که بحث «ترجمه» را با بحث «پخش خبر» (که عموماً سیاست گذاری می‌شود) عامداً یا سهواً اشتباه گرفته‌اند.

بدیهی است که صدا و سیما در بخش‌های خبری خود (همچون همه خبرهایی که رسانه های کشور «منتشر» می‌کنند نه «ترجمه» از واژه اصیل و پرافتخار خلیج فارس استفاده می کند، اما آیا در ترجمه هم باید سیاست‌گذاری‌های داخلی را رعایت کرد یا در حاشیه و پرانتز مشکلات احتمالی خبر را اصلاح کرد؟

ضمن اینکه در این حالت، مخاطب به طور ضمنی با سیاست گذاری‌های شبکه های خارجی نیز آشنا می شود و تفاوت‌ها را بهتر درک می‌کند.

ضمناً به نظر می رسد استفاده از حروف منقطع (ع ر ب ی) در اینگونه مواقع تنها تغییر شکل است (که البته مشکلی نیز ندارد) اما در محتوا باز هم همان کلمه عربی تکرار شده است.

نکته دیگر اینکه واحد مرکزی خبر، برای تأمین نیازهای خبری روزنامه‌ها و دیگر رسانه‌ها (به خصوص در بخش خبرهای خارجی) همه خبرهای ترجمه شده را در گوشه ای ازسایت ( کل خبرها )خود قرار می دهد و بدیهی است که هر روزنامه یا رسانه دیگر هنگام استفاده از این خبرهای عمدتا خام ، سیاست های خود را اعمال خواهد کرد ( همانند خود رسانه ملی که هیچگاه این گونه خبرها را به این شکل و بدون سیاست گذاری پخش نمی‌کند).

امیدواریم با این توضیحات، دوستان تابناکی «ترجمه» را با «پخش خبر»، عامداً یا سهواً اشتباه نگیرند. البته اگر ماجرا واقعا همان مسأله ای باشد که نوشته شده نه مسائل دیگر... ضمنا از اینکه دوستان تابناکی آنگونه که خود می‌گویند، به عنوان «دیده‌بانان حفظ منافع ملی وحافظان موضوعات حیثیتی مملکت»، به دنبال خطاهای احتمالی واحد مرکزی خبر و دیگر رسانه ها می‌گردند، خرسندیم. خدا قبول کند انشاالله»

و اما

آخرین توضیح «تابناک»:

از آغاز طرح این موضوع، «تابناک»، تنها هدفش آگاه ساختن عزیزان در واحد مرکزی خبر برای پیشگیری از تکرار خطایی هرچند به ظاهر کوچک؛ اما راهبردی بود. نحوه و لحن خبر منتشره تابناک، این موضوع را به خوبی نشان می‌دهد؛ البته شاید بهتر بود، «تابناک» در تماس با این عزیزان، موضوع را یادآور می‌شد که به هر تقدیر، این اتفاق نیفتاد و ما می‌پذیریم که این روش نیکوتر بود؛ اما واکنش و پافشاری واحد مرکزی خبر، اثبات می‌کند این موضوع اشتباه سهوی نبوده، بلکه رویه و اعتقاد آنهاست.