کلیات
نفت خام یا پترولیوم مایعی غلیظ و قابل اشتعال بهرنگ قهوهای سیر یا سبز تیره یا سیاه است که در لایههای بالایی بخشهایی از پوسته کره زمین یافت میشود. نفت شامل آمیزه پیچیدهای از هیدروکربنهایی گوناگون است. بیشتر این هیدروکربنها از زنجیره آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید ظاهر، ترکیب یا خلوص تفاوتهای زیادی داشته باشند. نفت را طلای سیاه مینامند. نفت جز سوختهای فسیلی به حساب میآید و تجدید ناپذیر است.
کلمه نفت در زبان انگلیسی پترولیوم نامیده میشود که از دو کلمه پترا معادل یونانی واژه سنگ و کلمه اولئوم معادل واژه روغن تشکیل شدهاست.
نفت مایعی است که عمدتاً از دو عنصر آلی هیدروژن و کربن تشکیل شده و دارای مقادیر کمتری از عناصر سنگین مانند نیتروژن، اکسیژن و گوگرد میباشد و بهصورت طبیعی در زیر زمین و بهصورت استثنایی در روی زمین بصورت چشمه یافت میشود.
تاریخچه
اقوام متمدن دوران باستان، بهویژه سومریها، آشوریها و بابلیها، در حدود چهارهزار و پانصد سال پیش در سرزمین بینالنهرین (عراق امروزی) با برخی از مواد نفتی که از دریاچه قیر بهدست میآمد، آشنایی داشتند. آنان از خود قیر بهعنوان مادهٔ غیرقابل نفوذ برای عایقکاری کشتیها استفاده میکردند. در قرون وسطی دانشمندان مسلمان با تولید نفت سفید و نفت ضروری از آن برای چراغها استفاده کردند و خیابانها و حمامهای شهر بغداد به وسیله قیر و ماسه پوشانده میشد. اولین میدان نفتی دنیا در باکو در قرن نهم ساخته شد که به گفته مارکو پولو که در قرن سیزده به آنجا سفر کرده محصولات آن با صدها کشتی حمل میشد. در داستانها آمدهاست که نوح نیز کشتی خود را با قیر پوشاند تا آب به درون آن نفوذ نکند.
اولین چاه اکتشافی مدرن نفت در سال ۱۷۴۵ در فرانسه و اولین چاه استخراج نفت توسط کلنل دریک در سال ۱۸۵۹ در پنسیلوانیا حفاری شد. با توسعه و پیشرفت تکنولوژی حفاری در اواسط قرن نوزدهم و تکنولوژی تقطیر و پالایش نفت در اواخر قرن نوزدهم و استفاده از آن در موارد غیر سوختی، جهش حیرتآوری بوجود آمد. بطوریکه امروزه صنایع پتروشیمی نفش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد.
بیشتر دانشمندان منشأ تشکیل نفت را گیاهان و موجودات آلی موجود در اقیانوسهای اولیه میدانند. به دلیل وجود یک سلسله خواص خاص که تنها مولکولهای آلی، مشمول آنها میشوند. باقیمانده جانوران و گیاهانی (اعم از جلبکها و مرجانها) که میلیونها سال قبل (قبل از پدید آمدن دایناسورها در محیط دریا (آب) زندگی میکردهاند، طی میلیونها سال توسط لپههای گل و رسوبات مدفون شدهاند و تحت فشار و دمای بالا، نبود اکسیژن و مدت زمان طولانی تبدیل به نفت و گاز گردیده و در صورت وجود این شرایط همراه با سنگ مخزن مناسب و پوش سنگ، طی مدت زمان بسیار طولانی نفت مهاجرت نموده و به مقدار زیاد در حوضچه نفتی جمع میشود.
نفت خام حالت روغنی دارد و به شکلهای جامد (قیرهای نفتی) و مایع دیده میشود. برخی اوقات به تمام اشکال نفت هیدروکربن نیز گفته میشود. اگر نفت در لایهای رسوبی جمع گردد بهآن محل «حوضچه نفتی» میگویند. از مجموع چندین حوضچه نفتی، یک «میدان نفتی» حاصل میشود. به سنگ متخلخل دربرگیرنده نفت که قابلیت تولید نفت را داشته باشد، «سنگ مخزن» میگویند.
تا قبل از حفر نخستین چاه نفتی به کمک وسایل جدید حفاری، این ماده مهم فقط از چشمههای سطحی نفت، یا چاههای کم عمق که به وسیله دست حفر میشد، استخراج میگردید و موارد استفاده از نفت خام نیز محدود بود. از زمان پیدایش نفت تا امروز فعالیتهای اکتشافی برای کشف ذخایر جدید نفت و گاز و تأمین تقاضای بازارهای نفت و همچنین جایگزینی حجمهای تولید شده، بصورت مستمر در جریان است. امروز با پیشرفت تکنیکهای اکتشافی جدید، دقت فعالیتهای اکتشافی بیشتر شده و شانس بیشتری برای موفقیت وجود دارد، اما با وجود این پیشرفتها، اکتشاف هنوز بصورت یک فعالیت با ریسک بالا باقی ماندهاست، زیرا قدیمیترین نظریه برای اکتشاف نفت، نظریه طاقدیس (Anticline Theory) است.
کاربرد این نظریه برای یافتن نفت در قله طاقدیسها ابزار موفقی بود. این نظریه به عنوان نظریه اصلی برای اکتشافات مهم نفتی در بسیاری از نقاط دنیا از جمله مسجد سلیمان ایران مورد استفاده قرار گرفت. نفت در سال ۱۸۸۰ در رسوبات دریایی پنسیلوانیا کشف شد که ارتباطی با ساختارهای طاقدیسی نداشت و تجمع نفت و ایجاد نفتگیر صرفاً ناشی از تغییر رخساره رسوبات بود؛ بنابراین مشخص شد که ذخایر نفتی میتوانند در حوزههای غیر چین خورده هم وجود داشته باشند. در نتیجه مفهوم نفتگیرهای چینهای (Stratigraphic Traps) با این کشف وارد عرصه مفاهیم نفت شد. تا اواسط دهه ۱۹۲۰، تهیه و استفاده از نقشههای سطحی و طاقدیسها ابزار اصلی اکتشافات نفتی بود و یافتن نفتگیرهای چینهای به صورت تصادفی رخ میداد. یک منطقهٔ انتخاب شده را با مطالعهٔ نمونههای سنگی و لرزهنگاری مشخص میکنند. اندازهگیریها انجام میشود و اگر مکان از نظر میزان ذخیره نفت موجود و ملاحظات اقتصادی، موفقیتآمیز باشد، حفاری آغاز میشود. بالای چاه ساختاری به نام «دکل حفاری» برای جادادن وسایل و لولههای مورد استفاده در چاه ساخته میشود. زمانی که حفاری تمام میشود، پس از تکمیل چاه حفرشده، یک جریان ثابتی از نفت را به سطح زمین خواهد آورد. به سنگهایی که غالباً از سنگهای رستی (شیل) یا انیدریت تشکیلشده و خاصیت پلاستیک دارند و قسمت بالایی مخزن نفت همانند پوششی قرار میگیرند، «سنگ پوششی» گفته میشود.
ارزش نفت خام
نفت بهصورت خام نمیتواند مورد استفاده قرار گیرد و باید در پالایشگاه نفت در برج تقطیر (مخصوص نفت) مورد جداسازی بر اساس اختلاف چگالی قرار گیرد.
ارزش نفت خام معمولاً بر اساس دو معیار وزن مخصوص و میزان گوگرد تقسیمبندی میشود. نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی پایینتری دارندنفت سبک و نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی بالاتری دارند نفت سنگین نامیده میشوند. نفتهایی که گوگرد آنها کمتر است نیز نفت شیرین و نفتهای دارای گوگرد بیشتر نفت ترش نامیده میشوند که معمولاً نفتهای میادین جوان، به دلیل پختگی اندک، سنگینتر هستند و میزان گوگردشان بالاست. استخراج، جابجایی و پالایش نفتهای سبک و شیرین سادهتر و کمهزینهتر است و میزان بیشتری از محصولاتی، چون بنزین، نفتا، نفت سفید و سوختهای جت برگرفته از نفت سفید، و گازوئیلهای مرغوب را میتوان از آنها به دست آورد، به همین دلیل این نوع نفتها بیشتر مورد علاقه پالایشگاهها بوده و قیمت بالاتری دارند. شاخصهای بینالمللی تعیین قیمت نفت یعنی وست تگزاس اینترمیدیت و برنت از نوع نفت سبک و شیرین هستند. اما میزان نفتهای ترش و سنگین در ذخایر نفتی دنیا بسیار بیشتر است.
مراحل تصفیه نفت
عملیات تصفیه نفت عبارت است از تقطیر نفت خام به منظور تجزیه مواد مشکله آن که عمل تقطیر بطور مداوم انجام میشود. یعنی اینکه مستمر نفت خام داغ وارد قسمت پائین ستون میشود و مواد مختلف هر کدام در سطح مناسب (از بالا تا پائین) خود به خارج جریان مییابد. در این تقطیر سازی موادی سبک که به آنها ماده گاز پالایشگاهی نام دارد به صورت بخار میماند و برای سوختن در پالایشگاه به کار میرود که عبارتند از::گاز نفت مدای LGP))، گازولین (بنزین) و مهمترین آنها نفت است که در صنایع شیمیایی است، و مواد سنگینترین وجود دارد که کروسین را میتوان نام برد و گازوئیل که برای تامین گرما به عنوان سوخت دیزلی بکار میرود.
صنایع پتروشیمی علم شیمی و صنعت پتروشیمی در پرتو فعالیتها و بالندگی مغز های متفکری که عامل همه پیشرفتها و دستاوردهای جوامع بشری است. بیش از چند دهه از پیدایش صنعت پتروشیمی در جهان نمیگذرد.
تعریف کلمهای پتروشیمی
واژه پتروشیمی از دو کلمه پترون و شیمی ترکیب شد و معنی لغوی آن مواد شیمیائی حاصل از نفت است.
به طور کلی مواد پتروشیمی، آن گروه از محصولات شیمیائی است.
▪ محصولات پتروشیمی صنایع پتروشیمی را میتوان به سه دسته مشخص تقسیم کرد:
۱- محصولات اصلی مانند اتیلن، پروپلین، گوگرد، بنزین، آمونیاک و .... این محصولات پایه و اساس محصولات متعدد دیگر پتروشیمی را تشکیل میدهند.
۲- محصولات میانی که از محصولات اصلی تولید شده و مواد اولیه کارخانههای تولید کننده محصولات نهایی را تشکیل میدهند. مانند پلی کلروروینیل (پی وی سی)، ملامین و ...
۳- محصولات نهایی که برای ساختن لوازم و ابزار مورد مصرف عموم مردم به کار میروند مانند:
الیاف مصنوعی، اشیای پلاستیکی و ...
▪ لاستیک: یکی دیگر از محصولات پتروشیمی لاستیک است. کاربرد لاستیک بیشتر در زمینه تولید تایر وسایل نقلیه و... به کار میرود.
▪ الیاف پلی استر: که به نامهای داکرون و تریلن هستند و حتی از الیاف طبیعی دیگر نیز قدرت بیشتری دارند. مصرف این نوع الیاف به علت داشتن خواص گوناگون مانند چروک نشدن به سرعت زیاد شده است.
مواد پتروشیمی موارد استعمال متعدد دیگری نیز دارند. مثل حشره کش ها، مواد منفجره، مواد رنگی و ...
فراوردههای نفتی پس از ساخت فراوردههای حاصله از نفت و گاز پیچیده بعدی نحوه رساندن آنها به خریداران خواهد بود. مثل: نرخ هزینه حمل، نحوه رساندن، مقدار فراوردهها و مسافت بین مراکز توزیع و مصرف کنندگان
مصارف فرواردههای نفتی
مصارف فراوردههای نفت عبارت است از حمل و نقل، تامین گرما و روشنائی و ایجاد برق و زمینههای دیگر.
مشتریان احتیاجات خود را از مراکز و انبارهای توزیع که به آنها (پایانه) یا (انبار) نامیده میشود. دریافت میکنند.
نــفــت عــمــدتــا بــه عــنــوان مــاده خــام صــنــایــع پــتــروشــیــمــی مــورد اســتــفــاده قــرار مــیــگــیــرد.
نفت در چند کشور الجزایر و هلند به عنوان سوخت اتومبیل و درژاپن بیشتر درتاکسیها مصرف میشود.
گازوئیل در موتورهای دیزلی، اتوبوسها، وانتها و ... مصرف میشود. صنعت پتروشیمی با صنعت نفت بستگی نزدیک دارند.
در مورد نفت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
قیمت نفت برنت دریای شمال در پانزدهمین روز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران از مرز ۱۰۳ دلار گذشت.
کد خبر: ۱۳۶۲۷۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۳
رئیس جمهور آمریکا از حمله هوایی این رژیم به مراکز نظامی خارک خبر داد.
کد خبر: ۱۳۶۲۷۶۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۳
نبض خبر
گزارش فاکس نیوز از حمله آمریکا به جزیره خارک که ترامپ در پیامی از آن پرده برداشت و همچنین انتقال ناو آبی خاکی یو اس اس تریپولی از ژاپن به خاورمیانه را زیرنویس اختصاصی تابناک میبینید.
کد خبر: ۱۳۶۲۷۶۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۳
شبکه MSNBC آمریکا: ترامپ فهمیده که نمیتوان همزمان هم جنگید و هم قیمتها را پایین آورد
کد خبر: ۱۳۶۲۶۵۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۲
کد خبر: ۱۳۶۲۶۵۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۲
قیمت آتی نفت برنت برای تحویل در ماه مه با ۱۰ سنت معادل ۰.۱ درصد افزایش، به ۱۰۰ دلار و ۵۶ سنت در هر بشکه رسید.
کد خبر: ۱۳۶۲۶۳۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۲
رویترز گزارش داد که ایالات متحده معافیت ۳۰ روزهای از تحریمها صادر کرده است که به کشورها اجازه میدهد نفت و فرآوردههای نفتی روسیه را که هماکنون در دریا سرگردان هستند خریداری کنند.
کد خبر: ۱۳۶۲۶۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۲
وضعیت بورس آمریکا در روز نفت ۱۰۰ دلاری خونین بود. این بازار امروز ۱۰۰۰ میلیارد دلار سقوط کرد.
کد خبر: ۱۳۶۲۶۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۲
نبض خبر
جرد اگون مدیر اجرایی شورای سلطه انرژی ملی آمریکا در گفتوگو با شبکه فاکس بیزنس با اشاره به اهداف بلندمدت واشنگتن در قبال منابع انرژی ایران مدعی شد: «این یک منفعت بلندمدت است، زیرا آنچه ما میخواهیم انجام دهیم این است که چنین ذخایر عظیم نفتی در ایران را از دست تروریستها (تعبیر خنده دار برای مسئولین ایران) خارج کنیم.» او در ادامه گفت: «بنابراین آنچه در کوتاهمدت تجربه خواهیم کرد، در برابر منفعت بلندمدت بهطور قابل توجهی ناچیز است، زیرا در نهایت دیگر لازم نخواهد بود نگران این مسائل در تنگه هرمز باشیم، چون همه نفت را از دست تروریستها خارج خواهیم کرد.» شورای سلطه انرژی ملی، نهادی فدرال در ایالات متحده است که با فرمان اجرایی دونالد ترامپ در ۱۴ فوریه ۲۰۲۵ تأسیس شد. هدف اصلی این شورا هماهنگسازی سیاستهای دولت آمریکا برای افزایش تولید و صادرات انرژی داخلی است. این نهاد میان سازمانهای مختلف دولتی مرتبط با حوزه انرژی هماهنگی ایجاد میکند. از وظایف آن تسریع صدور مجوز پروژههای انرژی، کاهش موانع مقرراتی و توسعه زیرساختهای انرژی است. به طور کلی این شورا با هدف تقویت جایگاه آمریکا در بازار جهانی انرژی و افزایش نفوذ ژئوپولیتیکی آن ایجاد شده است. اظهارات مدیر اجرایی این نهاد درباره نفت ایران و تنگه هرمز را با زیرنویس اختصاصی تابناک میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۳۶۲۴۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۱
جنگ منطقهای آمریکا و اسرائیل علیه ایران در غرب آسیا موجب افزایش قیمت بنزین در سراسر جهان شده است.
کد خبر: ۱۳۶۲۴۱۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۰
سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیا خطاب به آمریکا تصریح کرد: یک بار هم که شده صادق باشید قهرمان نمایی نکنید و به شکست خود در طول تاریخ آمریکا و از زمان بسته شدن نطفه نحس رژیم صهیونیستی اعتراف کنید و به زبان غلط کردن خود را تلفظ کنید.
کد خبر: ۱۳۶۲۴۰۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۰
یک موسسه مشاوره ای اعلام کرد که به خاطر تبعات درگیری در خاورمیانه، ظرفیت پالایش ۲ میلیون بشکه نفت در روز در کشورهای حوزه خلیج فارس از مدار خارج شده است.
کد خبر: ۱۳۶۲۴۰۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۰
یک ناظر صنعتی از غیرعملیاتی شدن روزانه نزدیک به یک میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه از ظرفیت پالایش نفت در کشورهای حاشیه خلیج فارس بهدلیل تنشها در خاورمیانه خبر داد.
کد خبر: ۱۳۶۲۳۶۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۰
روزنامه وال استریت ژورنال با استناد به گزارش شرکت ردیابی نفتکش «کپلر» نوشت: صادرات نفت ایران از تنگه هرمز به سطحی پیش از آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل علیه ایران رسیده است و نشان میدهد تهران کنترل این آبراهه راهبردی را در دست دارد.
کد خبر: ۱۳۶۲۳۶۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۰
قیمت نفت در معاملات روز چهارشنبه بازار آسیا تحت تاثیر گزارشهایی از پیشنهاد آژانس بینالمللی انرژی برای بزرگترین آزادسازی ذخایر نفتی در تاریخ به دلیل اختلالات احتمالی عرضه ناشی از حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، کاهش یافت.
کد خبر: ۱۳۶۲۳۳۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۰
وزیر امور خارجه گفت: انتشار اخبار جعلی مردم امریکا را از سونامی اقتصادی نجات نخواهد داد
کد خبر: ۱۳۶۲۲۸۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۹
میادین گاز لویاتان و کاریش در سرزمینهای اشغالی که تا دیروز نماد خودکفایی انرژی رژیم صهیونیستی بودند، امروز در تیررس موشکهای ایرانی تعطیل شدند.
کد خبر: ۱۳۶۲۱۷۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۹
با اختلال ترافیکی در تنگه هرمز
بلومبرگ به نقل از منابع تجاری ناشناس گزارش داد که عربستان سعودی در اقدامی غیرمعمول که ناشی از توقف تقریبا کامل ترافیک نفتکشها در تنگه هرمز است، نفت خام را در بازار معاملات نقدی عرضه میکند.
کد خبر: ۱۳۶۲۰۴۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۸
شرکت دولتی نفت بحرین (باپکو انرژی) برای عملیات در پالایشگاه خود وضع اضطراری اعلام کرد.
کد خبر: ۱۳۶۲۰۳۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۸
نماینده مجلس ژاپن خبر داد
نماینده مجلس ژاپن از آمادگی توکیو برای آزادسازی ذخیرهسازیهای ملی نفت این کشور در بحبوحه تنشهای خاورمیانه خبر داد.
کد خبر: ۱۳۶۲۰۰۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۸