کلیات
نفت خام یا پترولیوم مایعی غلیظ و قابل اشتعال بهرنگ قهوهای سیر یا سبز تیره یا سیاه است که در لایههای بالایی بخشهایی از پوسته کره زمین یافت میشود. نفت شامل آمیزه پیچیدهای از هیدروکربنهایی گوناگون است. بیشتر این هیدروکربنها از زنجیره آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید ظاهر، ترکیب یا خلوص تفاوتهای زیادی داشته باشند. نفت را طلای سیاه مینامند. نفت جز سوختهای فسیلی به حساب میآید و تجدید ناپذیر است.
کلمه نفت در زبان انگلیسی پترولیوم نامیده میشود که از دو کلمه پترا معادل یونانی واژه سنگ و کلمه اولئوم معادل واژه روغن تشکیل شدهاست.
نفت مایعی است که عمدتاً از دو عنصر آلی هیدروژن و کربن تشکیل شده و دارای مقادیر کمتری از عناصر سنگین مانند نیتروژن، اکسیژن و گوگرد میباشد و بهصورت طبیعی در زیر زمین و بهصورت استثنایی در روی زمین بصورت چشمه یافت میشود.
تاریخچه
اقوام متمدن دوران باستان، بهویژه سومریها، آشوریها و بابلیها، در حدود چهارهزار و پانصد سال پیش در سرزمین بینالنهرین (عراق امروزی) با برخی از مواد نفتی که از دریاچه قیر بهدست میآمد، آشنایی داشتند. آنان از خود قیر بهعنوان مادهٔ غیرقابل نفوذ برای عایقکاری کشتیها استفاده میکردند. در قرون وسطی دانشمندان مسلمان با تولید نفت سفید و نفت ضروری از آن برای چراغها استفاده کردند و خیابانها و حمامهای شهر بغداد به وسیله قیر و ماسه پوشانده میشد. اولین میدان نفتی دنیا در باکو در قرن نهم ساخته شد که به گفته مارکو پولو که در قرن سیزده به آنجا سفر کرده محصولات آن با صدها کشتی حمل میشد. در داستانها آمدهاست که نوح نیز کشتی خود را با قیر پوشاند تا آب به درون آن نفوذ نکند.
اولین چاه اکتشافی مدرن نفت در سال ۱۷۴۵ در فرانسه و اولین چاه استخراج نفت توسط کلنل دریک در سال ۱۸۵۹ در پنسیلوانیا حفاری شد. با توسعه و پیشرفت تکنولوژی حفاری در اواسط قرن نوزدهم و تکنولوژی تقطیر و پالایش نفت در اواخر قرن نوزدهم و استفاده از آن در موارد غیر سوختی، جهش حیرتآوری بوجود آمد. بطوریکه امروزه صنایع پتروشیمی نفش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد.
بیشتر دانشمندان منشأ تشکیل نفت را گیاهان و موجودات آلی موجود در اقیانوسهای اولیه میدانند. به دلیل وجود یک سلسله خواص خاص که تنها مولکولهای آلی، مشمول آنها میشوند. باقیمانده جانوران و گیاهانی (اعم از جلبکها و مرجانها) که میلیونها سال قبل (قبل از پدید آمدن دایناسورها در محیط دریا (آب) زندگی میکردهاند، طی میلیونها سال توسط لپههای گل و رسوبات مدفون شدهاند و تحت فشار و دمای بالا، نبود اکسیژن و مدت زمان طولانی تبدیل به نفت و گاز گردیده و در صورت وجود این شرایط همراه با سنگ مخزن مناسب و پوش سنگ، طی مدت زمان بسیار طولانی نفت مهاجرت نموده و به مقدار زیاد در حوضچه نفتی جمع میشود.
نفت خام حالت روغنی دارد و به شکلهای جامد (قیرهای نفتی) و مایع دیده میشود. برخی اوقات به تمام اشکال نفت هیدروکربن نیز گفته میشود. اگر نفت در لایهای رسوبی جمع گردد بهآن محل «حوضچه نفتی» میگویند. از مجموع چندین حوضچه نفتی، یک «میدان نفتی» حاصل میشود. به سنگ متخلخل دربرگیرنده نفت که قابلیت تولید نفت را داشته باشد، «سنگ مخزن» میگویند.
تا قبل از حفر نخستین چاه نفتی به کمک وسایل جدید حفاری، این ماده مهم فقط از چشمههای سطحی نفت، یا چاههای کم عمق که به وسیله دست حفر میشد، استخراج میگردید و موارد استفاده از نفت خام نیز محدود بود. از زمان پیدایش نفت تا امروز فعالیتهای اکتشافی برای کشف ذخایر جدید نفت و گاز و تأمین تقاضای بازارهای نفت و همچنین جایگزینی حجمهای تولید شده، بصورت مستمر در جریان است. امروز با پیشرفت تکنیکهای اکتشافی جدید، دقت فعالیتهای اکتشافی بیشتر شده و شانس بیشتری برای موفقیت وجود دارد، اما با وجود این پیشرفتها، اکتشاف هنوز بصورت یک فعالیت با ریسک بالا باقی ماندهاست، زیرا قدیمیترین نظریه برای اکتشاف نفت، نظریه طاقدیس (Anticline Theory) است.
کاربرد این نظریه برای یافتن نفت در قله طاقدیسها ابزار موفقی بود. این نظریه به عنوان نظریه اصلی برای اکتشافات مهم نفتی در بسیاری از نقاط دنیا از جمله مسجد سلیمان ایران مورد استفاده قرار گرفت. نفت در سال ۱۸۸۰ در رسوبات دریایی پنسیلوانیا کشف شد که ارتباطی با ساختارهای طاقدیسی نداشت و تجمع نفت و ایجاد نفتگیر صرفاً ناشی از تغییر رخساره رسوبات بود؛ بنابراین مشخص شد که ذخایر نفتی میتوانند در حوزههای غیر چین خورده هم وجود داشته باشند. در نتیجه مفهوم نفتگیرهای چینهای (Stratigraphic Traps) با این کشف وارد عرصه مفاهیم نفت شد. تا اواسط دهه ۱۹۲۰، تهیه و استفاده از نقشههای سطحی و طاقدیسها ابزار اصلی اکتشافات نفتی بود و یافتن نفتگیرهای چینهای به صورت تصادفی رخ میداد. یک منطقهٔ انتخاب شده را با مطالعهٔ نمونههای سنگی و لرزهنگاری مشخص میکنند. اندازهگیریها انجام میشود و اگر مکان از نظر میزان ذخیره نفت موجود و ملاحظات اقتصادی، موفقیتآمیز باشد، حفاری آغاز میشود. بالای چاه ساختاری به نام «دکل حفاری» برای جادادن وسایل و لولههای مورد استفاده در چاه ساخته میشود. زمانی که حفاری تمام میشود، پس از تکمیل چاه حفرشده، یک جریان ثابتی از نفت را به سطح زمین خواهد آورد. به سنگهایی که غالباً از سنگهای رستی (شیل) یا انیدریت تشکیلشده و خاصیت پلاستیک دارند و قسمت بالایی مخزن نفت همانند پوششی قرار میگیرند، «سنگ پوششی» گفته میشود.
ارزش نفت خام
نفت بهصورت خام نمیتواند مورد استفاده قرار گیرد و باید در پالایشگاه نفت در برج تقطیر (مخصوص نفت) مورد جداسازی بر اساس اختلاف چگالی قرار گیرد.
ارزش نفت خام معمولاً بر اساس دو معیار وزن مخصوص و میزان گوگرد تقسیمبندی میشود. نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی پایینتری دارندنفت سبک و نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی بالاتری دارند نفت سنگین نامیده میشوند. نفتهایی که گوگرد آنها کمتر است نیز نفت شیرین و نفتهای دارای گوگرد بیشتر نفت ترش نامیده میشوند که معمولاً نفتهای میادین جوان، به دلیل پختگی اندک، سنگینتر هستند و میزان گوگردشان بالاست. استخراج، جابجایی و پالایش نفتهای سبک و شیرین سادهتر و کمهزینهتر است و میزان بیشتری از محصولاتی، چون بنزین، نفتا، نفت سفید و سوختهای جت برگرفته از نفت سفید، و گازوئیلهای مرغوب را میتوان از آنها به دست آورد، به همین دلیل این نوع نفتها بیشتر مورد علاقه پالایشگاهها بوده و قیمت بالاتری دارند. شاخصهای بینالمللی تعیین قیمت نفت یعنی وست تگزاس اینترمیدیت و برنت از نوع نفت سبک و شیرین هستند. اما میزان نفتهای ترش و سنگین در ذخایر نفتی دنیا بسیار بیشتر است.
مراحل تصفیه نفت
عملیات تصفیه نفت عبارت است از تقطیر نفت خام به منظور تجزیه مواد مشکله آن که عمل تقطیر بطور مداوم انجام میشود. یعنی اینکه مستمر نفت خام داغ وارد قسمت پائین ستون میشود و مواد مختلف هر کدام در سطح مناسب (از بالا تا پائین) خود به خارج جریان مییابد. در این تقطیر سازی موادی سبک که به آنها ماده گاز پالایشگاهی نام دارد به صورت بخار میماند و برای سوختن در پالایشگاه به کار میرود که عبارتند از::گاز نفت مدای LGP))، گازولین (بنزین) و مهمترین آنها نفت است که در صنایع شیمیایی است، و مواد سنگینترین وجود دارد که کروسین را میتوان نام برد و گازوئیل که برای تامین گرما به عنوان سوخت دیزلی بکار میرود.
صنایع پتروشیمی علم شیمی و صنعت پتروشیمی در پرتو فعالیتها و بالندگی مغز های متفکری که عامل همه پیشرفتها و دستاوردهای جوامع بشری است. بیش از چند دهه از پیدایش صنعت پتروشیمی در جهان نمیگذرد.
تعریف کلمهای پتروشیمی
واژه پتروشیمی از دو کلمه پترون و شیمی ترکیب شد و معنی لغوی آن مواد شیمیائی حاصل از نفت است.
به طور کلی مواد پتروشیمی، آن گروه از محصولات شیمیائی است.
▪ محصولات پتروشیمی صنایع پتروشیمی را میتوان به سه دسته مشخص تقسیم کرد:
۱- محصولات اصلی مانند اتیلن، پروپلین، گوگرد، بنزین، آمونیاک و .... این محصولات پایه و اساس محصولات متعدد دیگر پتروشیمی را تشکیل میدهند.
۲- محصولات میانی که از محصولات اصلی تولید شده و مواد اولیه کارخانههای تولید کننده محصولات نهایی را تشکیل میدهند. مانند پلی کلروروینیل (پی وی سی)، ملامین و ...
۳- محصولات نهایی که برای ساختن لوازم و ابزار مورد مصرف عموم مردم به کار میروند مانند:
الیاف مصنوعی، اشیای پلاستیکی و ...
▪ لاستیک: یکی دیگر از محصولات پتروشیمی لاستیک است. کاربرد لاستیک بیشتر در زمینه تولید تایر وسایل نقلیه و... به کار میرود.
▪ الیاف پلی استر: که به نامهای داکرون و تریلن هستند و حتی از الیاف طبیعی دیگر نیز قدرت بیشتری دارند. مصرف این نوع الیاف به علت داشتن خواص گوناگون مانند چروک نشدن به سرعت زیاد شده است.
مواد پتروشیمی موارد استعمال متعدد دیگری نیز دارند. مثل حشره کش ها، مواد منفجره، مواد رنگی و ...
فراوردههای نفتی پس از ساخت فراوردههای حاصله از نفت و گاز پیچیده بعدی نحوه رساندن آنها به خریداران خواهد بود. مثل: نرخ هزینه حمل، نحوه رساندن، مقدار فراوردهها و مسافت بین مراکز توزیع و مصرف کنندگان
مصارف فرواردههای نفتی
مصارف فراوردههای نفت عبارت است از حمل و نقل، تامین گرما و روشنائی و ایجاد برق و زمینههای دیگر.
مشتریان احتیاجات خود را از مراکز و انبارهای توزیع که به آنها (پایانه) یا (انبار) نامیده میشود. دریافت میکنند.
نــفــت عــمــدتــا بــه عــنــوان مــاده خــام صــنــایــع پــتــروشــیــمــی مــورد اســتــفــاده قــرار مــیــگــیــرد.
نفت در چند کشور الجزایر و هلند به عنوان سوخت اتومبیل و درژاپن بیشتر درتاکسیها مصرف میشود.
گازوئیل در موتورهای دیزلی، اتوبوسها، وانتها و ... مصرف میشود. صنعت پتروشیمی با صنعت نفت بستگی نزدیک دارند.
در مورد نفت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
مکزیک در نظر دارد صادرات نفت خود به کوبا را متوقف کند.
کد خبر: ۱۳۵۵۵۷۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۵
«دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا روز دوشنبه اعلام کرد که «نارندرا مودی» نخستوزیر هند با توقف خرید نفت از روسیه موافقت کرده است.
کد خبر: ۱۳۵۵۳۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۳
بازارهای جهانی نفت با افتی ۵ درصدی، به سیگنالهای مثبت دیپلماتیک میان واشنگتن و تهران واکنش نشان دادند. همزمان، غولهای نفتی اروپا برای در امان ماندن از «طوفان کاهش قیمتها»، کمربندها را محکم کرده و آماده کاهش پرداخت سود سهام میشوند. در آمریکای لاتین نیز، ونزوئلا با اصلاح قوانین نفتی و چراغ سبز آمریکا، در حال باز کردن دروازههای خود به روی شرکتهای خارجی است.
کد خبر: ۱۳۵۵۲۵۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۳
در بازار فلزات گرانبها نیز شرایط مشابهی حاکم است. طلا با ریزشی حدود 5 درصدی تا آستانه 4650 دلار عقبنشینی کرده و نقره با افتی سنگینتر، حدود 11 درصد کاهش قیمت را تجربه کرده و به محدوده 78 دلار رسیده است. این در حالی است که روی (زینک) نیز از موج نزولی در امان نمانده و با کاهش حدود 2 درصدی مواجه شده است.
کد خبر: ۱۳۵۵۱۶۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۳
اقتصاد عربستان با «موتور نفت» اوج گرفت؛
جدیدترین آمارهای رسمی نشان میدهد که سیاستهای نفتی جدید ریاض جواب داده است. اقتصاد عربستان سعودی با ثبت رشد ۴.۵ درصدی، سریعترین آهنگ توسعه خود در سه سال اخیر را تجربه کرد تا ثابت شود «طلای سیاه» همچنان پیشران اصلی توسعه در این کشور است. در سوی دیگر بازار، دونالد ترامپ از توافق استراتژیک با دهلینو برای جایگزینی نفت ونزوئلا با نفت ایران و روسیه پرده برداشت.
کد خبر: ۱۳۵۵۰۴۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۲
وزیر نفت در واکنش به نگرانیها درباره معامله نفت ایران گفت: ما به حوزه کاری خود اشراف داریم و نباید نگران این بخشها باشید.
کد خبر: ۱۳۵۴۷۲۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۱
اکتشافات سالانه منابع متعارف نفت از بیش از ۲۰ میلیارد بشکه نفت در اوایل دهه ۲۰۱۰، به حدود هشت میلیارد بشکه نفت از سال ۲۰۲۰ کاهش یافته است.
کد خبر: ۱۳۵۴۵۷۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۰
وزیر امور خارجه روسیه سرگئی لاوروف روز پنجشنبه با اشاره به نقش مسکو در دستیابی به توافق هستهای با ایران گفت که این کشور آماده میانجیگری دوباره جهت کاهش تنشها است.
کد خبر: ۱۳۵۴۵۴۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۹
تیم هاجسون، وزیر انرژی کانادا، روز سهشنبه گفت که کانادا به دنبال افزایش صادرات انرژی به هند است تا مشتریان خود را متنوع کند و وابستگی به عرضه به آمریکا را کاهش دهد.
کد خبر: ۱۳۵۴۱۸۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۸
طوفان سهمگین زمستانی در آمریکا، تولید و پالایش نفت این کشور را مختل کرد و قیمت نفت WTI را به حدود ۶۲ دلار در هر بشکه و قیمت نفت برنت را به بالای ۶۷ دلار در هر بشکه رساند.
کد خبر: ۱۳۵۴۱۶۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۷
دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت ونزوئلا اعلام کرد کشورش انتظار دارد امسال حدود ۱.۴ میلیارد دلار سرمایهگذاری نفتی جدید انجام دهد که نسبت به ۹۰۰ میلیون دلار سال گذشته افزایش خواهد داشت.
کد خبر: ۱۳۵۴۰۶۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۷
نفت در تحریم ناجی اقتصاد شد
آمارهای بانک مرکزی از رشد ۱.۱ درصدی تولید و صادرات نفت در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ حکایت دارد؛ رشدی که در شرایط رکود اقتصادی و همزمان با کاهش ۰.۶ درصدی تولید ناخالص داخلی کشور محقق شده است.
کد خبر: ۱۳۵۴۰۶۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۷
یک مقام آمریکایی اعلام کرد که واشینگتن به چین اجازه میدهد نفت ونزوئلا را با قیمتهای منصفانه بازار بخرد.
کد خبر: ۱۳۵۳۷۷۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۵
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرد
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرد که بازار جهانی نفت در سه ماه نخست سال ۲۰۲۶ میلادی با مازاد عرضه قابلتوجهی روبهرو میشود.
کد خبر: ۱۳۵۳۶۸۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۵
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، بار دیگر با ادبیاتی تهاجمی که یادآور روزهای اوج تنش است، از اعزام یک آرمادا (ناوگان دریایی عظیم) به سوی ایران خبر داد. این اظهارات که روز پنجشنبه در هواپیمای «ایر فورس وان» بیان شد، نگرانیها از احتمال درگیری نظامی مستقیم در خاورمیانه را تشدید کرده و بازار نفت را که در هفتههای اخیر با معضل مازاد عرضه دستوپنج نرم میکرد، بار دیگر در وضعیت آمادهباش قرمز قرار داده است.
کد خبر: ۱۳۵۳۶۲۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۵
نبض خبر
فعال رسانهای آمریکایی در اعتراض به ماجراجوییهای ترامپ پیرامون ایران گفت: «دولتی که قرار بود دوباره شکوه را به آمریکا برگرداند و روی گیر و گرفتاریها و نیازها و خواستههای مردم آمریکا تمرکز کند، دوباره سر همان خانه اول برگشته و میخواهد پلیس جهان باشد... ما با ایران چه کار داریم؟! مردم سالاری فقط روپوش داستان است، میخواهیم نظام ایران را تغییر دهیم فقط برای نفت. تمام جنگهایی که در خاورمیانه راه میاندازیم برای اسرائیل است... هدف برگرداندن شکوه به اسرائیل است، همه کارهایی که میکنیم در این راستاست...» اظهارات این کارشناس آمریکایی را میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۳۵۳۵۹۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۵
مدیر شرکت نفت خراسان شمالی گفت: 80 هزار لیتر نفت سفید در خراسان شمالی توزیع شد.
کد خبر: ۱۳۵۳۵۰۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۴
قیمت نفت روز جمعه پس از آنکه رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، تهدیدات خود علیه تولیدکننده بزرگ خاورمیانهای، ایران، را تجدید کرد، افزایش یافت و نگرانیها درباره اقدام نظامی که ممکن است عرضه نفت را مختل کند، افزایش یافت.
کد خبر: ۱۳۵۳۳۴۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۳
قیمت نفت در معاملات روز پنجشنبه بازار آسیا، پس از عقبنشینی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا از تهدید تعرفهای بر سر گرینلند، افزایش یافت و اختلالات عرضه دو میدان بزرگ در قزاقستان و چشمانداز بهتر تقاضا برای سال ۲۰۲۶، از این افزایش حمایت کرد.
کد خبر: ۱۳۵۳۱۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۲
بررسی لایحه بودجه 1405 نشان میدهد، درآمد داخلی نفت و گاز صرف «هدفمندی یارانهها» میشود.
کد خبر: ۱۳۵۲۹۵۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۱