کلیات
نفت خام یا پترولیوم مایعی غلیظ و قابل اشتعال بهرنگ قهوهای سیر یا سبز تیره یا سیاه است که در لایههای بالایی بخشهایی از پوسته کره زمین یافت میشود. نفت شامل آمیزه پیچیدهای از هیدروکربنهایی گوناگون است. بیشتر این هیدروکربنها از زنجیره آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید ظاهر، ترکیب یا خلوص تفاوتهای زیادی داشته باشند. نفت را طلای سیاه مینامند. نفت جز سوختهای فسیلی به حساب میآید و تجدید ناپذیر است.
کلمه نفت در زبان انگلیسی پترولیوم نامیده میشود که از دو کلمه پترا معادل یونانی واژه سنگ و کلمه اولئوم معادل واژه روغن تشکیل شدهاست.
نفت مایعی است که عمدتاً از دو عنصر آلی هیدروژن و کربن تشکیل شده و دارای مقادیر کمتری از عناصر سنگین مانند نیتروژن، اکسیژن و گوگرد میباشد و بهصورت طبیعی در زیر زمین و بهصورت استثنایی در روی زمین بصورت چشمه یافت میشود.
تاریخچه
اقوام متمدن دوران باستان، بهویژه سومریها، آشوریها و بابلیها، در حدود چهارهزار و پانصد سال پیش در سرزمین بینالنهرین (عراق امروزی) با برخی از مواد نفتی که از دریاچه قیر بهدست میآمد، آشنایی داشتند. آنان از خود قیر بهعنوان مادهٔ غیرقابل نفوذ برای عایقکاری کشتیها استفاده میکردند. در قرون وسطی دانشمندان مسلمان با تولید نفت سفید و نفت ضروری از آن برای چراغها استفاده کردند و خیابانها و حمامهای شهر بغداد به وسیله قیر و ماسه پوشانده میشد. اولین میدان نفتی دنیا در باکو در قرن نهم ساخته شد که به گفته مارکو پولو که در قرن سیزده به آنجا سفر کرده محصولات آن با صدها کشتی حمل میشد. در داستانها آمدهاست که نوح نیز کشتی خود را با قیر پوشاند تا آب به درون آن نفوذ نکند.
اولین چاه اکتشافی مدرن نفت در سال ۱۷۴۵ در فرانسه و اولین چاه استخراج نفت توسط کلنل دریک در سال ۱۸۵۹ در پنسیلوانیا حفاری شد. با توسعه و پیشرفت تکنولوژی حفاری در اواسط قرن نوزدهم و تکنولوژی تقطیر و پالایش نفت در اواخر قرن نوزدهم و استفاده از آن در موارد غیر سوختی، جهش حیرتآوری بوجود آمد. بطوریکه امروزه صنایع پتروشیمی نفش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد.
بیشتر دانشمندان منشأ تشکیل نفت را گیاهان و موجودات آلی موجود در اقیانوسهای اولیه میدانند. به دلیل وجود یک سلسله خواص خاص که تنها مولکولهای آلی، مشمول آنها میشوند. باقیمانده جانوران و گیاهانی (اعم از جلبکها و مرجانها) که میلیونها سال قبل (قبل از پدید آمدن دایناسورها در محیط دریا (آب) زندگی میکردهاند، طی میلیونها سال توسط لپههای گل و رسوبات مدفون شدهاند و تحت فشار و دمای بالا، نبود اکسیژن و مدت زمان طولانی تبدیل به نفت و گاز گردیده و در صورت وجود این شرایط همراه با سنگ مخزن مناسب و پوش سنگ، طی مدت زمان بسیار طولانی نفت مهاجرت نموده و به مقدار زیاد در حوضچه نفتی جمع میشود.
نفت خام حالت روغنی دارد و به شکلهای جامد (قیرهای نفتی) و مایع دیده میشود. برخی اوقات به تمام اشکال نفت هیدروکربن نیز گفته میشود. اگر نفت در لایهای رسوبی جمع گردد بهآن محل «حوضچه نفتی» میگویند. از مجموع چندین حوضچه نفتی، یک «میدان نفتی» حاصل میشود. به سنگ متخلخل دربرگیرنده نفت که قابلیت تولید نفت را داشته باشد، «سنگ مخزن» میگویند.
تا قبل از حفر نخستین چاه نفتی به کمک وسایل جدید حفاری، این ماده مهم فقط از چشمههای سطحی نفت، یا چاههای کم عمق که به وسیله دست حفر میشد، استخراج میگردید و موارد استفاده از نفت خام نیز محدود بود. از زمان پیدایش نفت تا امروز فعالیتهای اکتشافی برای کشف ذخایر جدید نفت و گاز و تأمین تقاضای بازارهای نفت و همچنین جایگزینی حجمهای تولید شده، بصورت مستمر در جریان است. امروز با پیشرفت تکنیکهای اکتشافی جدید، دقت فعالیتهای اکتشافی بیشتر شده و شانس بیشتری برای موفقیت وجود دارد، اما با وجود این پیشرفتها، اکتشاف هنوز بصورت یک فعالیت با ریسک بالا باقی ماندهاست، زیرا قدیمیترین نظریه برای اکتشاف نفت، نظریه طاقدیس (Anticline Theory) است.
کاربرد این نظریه برای یافتن نفت در قله طاقدیسها ابزار موفقی بود. این نظریه به عنوان نظریه اصلی برای اکتشافات مهم نفتی در بسیاری از نقاط دنیا از جمله مسجد سلیمان ایران مورد استفاده قرار گرفت. نفت در سال ۱۸۸۰ در رسوبات دریایی پنسیلوانیا کشف شد که ارتباطی با ساختارهای طاقدیسی نداشت و تجمع نفت و ایجاد نفتگیر صرفاً ناشی از تغییر رخساره رسوبات بود؛ بنابراین مشخص شد که ذخایر نفتی میتوانند در حوزههای غیر چین خورده هم وجود داشته باشند. در نتیجه مفهوم نفتگیرهای چینهای (Stratigraphic Traps) با این کشف وارد عرصه مفاهیم نفت شد. تا اواسط دهه ۱۹۲۰، تهیه و استفاده از نقشههای سطحی و طاقدیسها ابزار اصلی اکتشافات نفتی بود و یافتن نفتگیرهای چینهای به صورت تصادفی رخ میداد. یک منطقهٔ انتخاب شده را با مطالعهٔ نمونههای سنگی و لرزهنگاری مشخص میکنند. اندازهگیریها انجام میشود و اگر مکان از نظر میزان ذخیره نفت موجود و ملاحظات اقتصادی، موفقیتآمیز باشد، حفاری آغاز میشود. بالای چاه ساختاری به نام «دکل حفاری» برای جادادن وسایل و لولههای مورد استفاده در چاه ساخته میشود. زمانی که حفاری تمام میشود، پس از تکمیل چاه حفرشده، یک جریان ثابتی از نفت را به سطح زمین خواهد آورد. به سنگهایی که غالباً از سنگهای رستی (شیل) یا انیدریت تشکیلشده و خاصیت پلاستیک دارند و قسمت بالایی مخزن نفت همانند پوششی قرار میگیرند، «سنگ پوششی» گفته میشود.
ارزش نفت خام
نفت بهصورت خام نمیتواند مورد استفاده قرار گیرد و باید در پالایشگاه نفت در برج تقطیر (مخصوص نفت) مورد جداسازی بر اساس اختلاف چگالی قرار گیرد.
ارزش نفت خام معمولاً بر اساس دو معیار وزن مخصوص و میزان گوگرد تقسیمبندی میشود. نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی پایینتری دارندنفت سبک و نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی بالاتری دارند نفت سنگین نامیده میشوند. نفتهایی که گوگرد آنها کمتر است نیز نفت شیرین و نفتهای دارای گوگرد بیشتر نفت ترش نامیده میشوند که معمولاً نفتهای میادین جوان، به دلیل پختگی اندک، سنگینتر هستند و میزان گوگردشان بالاست. استخراج، جابجایی و پالایش نفتهای سبک و شیرین سادهتر و کمهزینهتر است و میزان بیشتری از محصولاتی، چون بنزین، نفتا، نفت سفید و سوختهای جت برگرفته از نفت سفید، و گازوئیلهای مرغوب را میتوان از آنها به دست آورد، به همین دلیل این نوع نفتها بیشتر مورد علاقه پالایشگاهها بوده و قیمت بالاتری دارند. شاخصهای بینالمللی تعیین قیمت نفت یعنی وست تگزاس اینترمیدیت و برنت از نوع نفت سبک و شیرین هستند. اما میزان نفتهای ترش و سنگین در ذخایر نفتی دنیا بسیار بیشتر است.
مراحل تصفیه نفت
عملیات تصفیه نفت عبارت است از تقطیر نفت خام به منظور تجزیه مواد مشکله آن که عمل تقطیر بطور مداوم انجام میشود. یعنی اینکه مستمر نفت خام داغ وارد قسمت پائین ستون میشود و مواد مختلف هر کدام در سطح مناسب (از بالا تا پائین) خود به خارج جریان مییابد. در این تقطیر سازی موادی سبک که به آنها ماده گاز پالایشگاهی نام دارد به صورت بخار میماند و برای سوختن در پالایشگاه به کار میرود که عبارتند از::گاز نفت مدای LGP))، گازولین (بنزین) و مهمترین آنها نفت است که در صنایع شیمیایی است، و مواد سنگینترین وجود دارد که کروسین را میتوان نام برد و گازوئیل که برای تامین گرما به عنوان سوخت دیزلی بکار میرود.
صنایع پتروشیمی علم شیمی و صنعت پتروشیمی در پرتو فعالیتها و بالندگی مغز های متفکری که عامل همه پیشرفتها و دستاوردهای جوامع بشری است. بیش از چند دهه از پیدایش صنعت پتروشیمی در جهان نمیگذرد.
تعریف کلمهای پتروشیمی
واژه پتروشیمی از دو کلمه پترون و شیمی ترکیب شد و معنی لغوی آن مواد شیمیائی حاصل از نفت است.
به طور کلی مواد پتروشیمی، آن گروه از محصولات شیمیائی است.
▪ محصولات پتروشیمی صنایع پتروشیمی را میتوان به سه دسته مشخص تقسیم کرد:
۱- محصولات اصلی مانند اتیلن، پروپلین، گوگرد، بنزین، آمونیاک و .... این محصولات پایه و اساس محصولات متعدد دیگر پتروشیمی را تشکیل میدهند.
۲- محصولات میانی که از محصولات اصلی تولید شده و مواد اولیه کارخانههای تولید کننده محصولات نهایی را تشکیل میدهند. مانند پلی کلروروینیل (پی وی سی)، ملامین و ...
۳- محصولات نهایی که برای ساختن لوازم و ابزار مورد مصرف عموم مردم به کار میروند مانند:
الیاف مصنوعی، اشیای پلاستیکی و ...
▪ لاستیک: یکی دیگر از محصولات پتروشیمی لاستیک است. کاربرد لاستیک بیشتر در زمینه تولید تایر وسایل نقلیه و... به کار میرود.
▪ الیاف پلی استر: که به نامهای داکرون و تریلن هستند و حتی از الیاف طبیعی دیگر نیز قدرت بیشتری دارند. مصرف این نوع الیاف به علت داشتن خواص گوناگون مانند چروک نشدن به سرعت زیاد شده است.
مواد پتروشیمی موارد استعمال متعدد دیگری نیز دارند. مثل حشره کش ها، مواد منفجره، مواد رنگی و ...
فراوردههای نفتی پس از ساخت فراوردههای حاصله از نفت و گاز پیچیده بعدی نحوه رساندن آنها به خریداران خواهد بود. مثل: نرخ هزینه حمل، نحوه رساندن، مقدار فراوردهها و مسافت بین مراکز توزیع و مصرف کنندگان
مصارف فرواردههای نفتی
مصارف فراوردههای نفت عبارت است از حمل و نقل، تامین گرما و روشنائی و ایجاد برق و زمینههای دیگر.
مشتریان احتیاجات خود را از مراکز و انبارهای توزیع که به آنها (پایانه) یا (انبار) نامیده میشود. دریافت میکنند.
نــفــت عــمــدتــا بــه عــنــوان مــاده خــام صــنــایــع پــتــروشــیــمــی مــورد اســتــفــاده قــرار مــیــگــیــرد.
نفت در چند کشور الجزایر و هلند به عنوان سوخت اتومبیل و درژاپن بیشتر درتاکسیها مصرف میشود.
گازوئیل در موتورهای دیزلی، اتوبوسها، وانتها و ... مصرف میشود. صنعت پتروشیمی با صنعت نفت بستگی نزدیک دارند.
در مورد نفت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
قیمت نفت در معاملات روز جمعه بازار آسیا برای اولین بار در شش روز گذشته کاهش یافت، اما در پی اختلالات عرضه ناشی از تجاوز هوایی آمریکا و اسرائیل و پاسخ ایران، در مسیر ثبت افزایش قیمت هفتگی قرار دارد.
کد خبر: ۱۳۶۱۵۰۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۵
با تشدید تنشها در خلیج فارس قیمت نفت برنت از ۸۵ دلار عبور کرد و جیپی مورگان نسبت به جهش آن تا ۱۲۰ دلار هشدار داد.
کد خبر: ۱۳۶۱۴۶۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۵
عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات بینالمللی انرژی گفت: تنشهای ژئوپلیتیک در خلیج فارس، ضمن ایجاد ریسک جدی برای قیمت جهانی نفت در کوتاهمدت، در بلندمدت کشورهای مصرفکننده را به سمت استقلال انرژی از طریق توسعه ذخایر غیرمتعارف و منابع تجدیدپذیر سوق میدهد.
کد خبر: ۱۳۶۱۴۶۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۵
قیمت نفت در معاملات روز جمعه بازار آسیا برای اولین بار در شش روز گذشته کاهش یافت، اما در پی اختلالات عرضه ناشی از تجاوز هوایی آمریکا و اسرائیل و پاسخ ایران، در مسیر ثبت افزایش قیمت هفتگی قرار دارد.
کد خبر: ۱۳۶۱۴۵۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۵
شرکت بازاریابی نفت عمان از توقف عملیات در تأسیسات ذخیرهسازی خبر داد.
کد خبر: ۱۳۶۱۴۴۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۵
شرکت بازاریابی نفت عمان از توقف عملیات در تأسیسات ذخیرهسازی خبر داد.
کد خبر: ۱۳۶۱۳۱۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۴
هند که تحت فشار واشنگتن، خرید نفت از روسیه را کاهش داده بود در پی حملات تجاوزکارانه آمریکا و اسرائیل به ایران و مسدود شدن تنگه هرمز، محمولههای جدیدی از روسیه دریافت خواهد کرد.
کد خبر: ۱۳۶۱۲۵۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۴
قیمت نفت در پی تشدید درگیریهای نظامی در منطقه خاورمیانه و بهدنبال آن اختلال در عرضه نفت از سوی تولیدکنندگان بزرگ در این منطقه سه درصد افزایش یافت.
کد خبر: ۱۳۶۱۱۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۳
معامله گران نفتی برای سود و مهار قیمت به خرید آتی نفت روی آوردند و از سوی دیگر کشورهایی مانند کویت و عراق که نفت آنها به سرعت به فروش می رفت و فضای ذخیره سازی ندارند، ناچار تولید را کاهش دادند.
کد خبر: ۱۳۶۱۱۱۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۳
ترامپ که به تازگی ناوهایش را از آبهای خلیج فارس و دریای عمان فراری داده تا غرق نشوند در یک گندهگویی گفته: امنیت کشتیرانی در خلیج فارس را به هر قیمتی برقرار میکند و اگه لازم باشد کشتیها را اسکورت میکنند!
کد خبر: ۱۳۶۱۰۳۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۳
قیمت گاز به شدت جهش کرد و شاخصهای بازارهای سهام جهانی همزمان با تشدید درگیریها در خاورمیانه و افزایش نگرانیها درباره طولانی شدن این نبرد، سقوط کردند.
کد خبر: ۱۳۶۱۰۲۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۳
یک کارشناس بازار انرژی گفت: بازار نفت تحت تأثیر حمله آمریکا و اسرائیل به ایران قرار گرفته و اکنون تمام نگاهها به خلیج فارس دوخته شده است، جایی که روزانه ۲۱ میلیون بشکه نفت و یکپنجم الپیجی مصرفی جهان از تنگه هرمز عبور میکند.
کد خبر: ۱۳۶۰۹۳۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۲
یک منبع اعلام کرد: آمریکا تاکنون درباره آزادسازی نفت از ذخیرهسازیهای راهبردی خود اظهار نظری نکرده است.
کد خبر: ۱۳۶۰۹۰۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۲
نفت برنت شمال لحظاتی قبل از 80 دلار عبور کرد.
کد خبر: ۱۳۶۰۸۳۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۲
گروه هکری حنظله از هک شدن شرکت ملی نفت شارجه خبر داد.
کد خبر: ۱۳۶۰۸۲۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۲
قیمت نفت خام برنت به بالاترین میزان در یک سال اخیر رسید
کد خبر: ۱۳۶۰۸۰۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۲
منابع تجاری از توقف حمل نفت خام، سوخت و گاز طبیعی مایعشده از سوی مالکان نفتکشها، شرکتهای بزرگ نفتی و معاملهگران خبر دادند.
کد خبر: ۱۳۶۰۷۰۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۱
نگاه بازار نفت به اوضاع گذرگاه راهبردی تنگه هرمز
تحلیلگران با رصد جریان نفت از تنگه هرمز پیشبینی میکنند که قیمت نفت طی چند روز آینده در سطوح بالایی باقی بماند.
کد خبر: ۱۳۶۰۶۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۱
درپی حمله تجاوزکارانه آمریکا وسرائیل به ایران، قیمت جهانی نفت و طلا رشد کم سابقه ای داشته است.
کد خبر: ۱۳۶۰۶۰۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۱
در شرایطی که مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در ژنو وارد مرحله سوم میشود، واشنگتن ساعاتی پیش از آغاز گفتوگوها با اعلام بسته جدیدی از تحریمها علیه بیش از سی هدف شامل دوازده نفتکش ناوگان سایه، عملاً کارتهای خود را روی میز گذاشت.
کد خبر: ۱۳۵۹۹۶۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۷