بازار تبريز قطعاً جهاني مي‌شود

بازار تبريز اين روزها شاهد دغدغه‌ها و رفت و آمدهايي بيش از حد معمول است تا شايد بار ديگر علاوه بر آن كه به عنوان بزرگ‌ترين بازار مسقف دنيا بر خود بنازد؛ به عنوان يازدهمين اثر تاريخي ايران در فهرست ميراث جهاني به ثبت برسد.

اين روزها هر مسئول و مدير كه سفري هرچند كوتاه به تبريز داشته باشد قطعا بازديد از بازار تبريز را در برنامه خود قرار مي‌دهد و حتي به همسفران و افرادي كه در راه تبريز نيز هستند پيشنهاد مي‌كند كه بازديد از طولاني‌ترين بازار مسقف جهان را از دست ندهند.

اين بازار چون گوهري است كه در دل آذربايجان مي‌درخشد و نقش آن در عرصه تبادلات اقتصادي و حتي سياسي و اجتماعي در طول تاريخ اين شهر انكارناپذير است.

اين روزها نگاه همه مسوولان ميراث فرهنگي، دوستداران اين حوزه و حتي نمايندگان مجلس به اين بازار خيره ‌شده و تلاش‌هاي گسترده‌اي براي مرمت و احياي قسمت‌هاي مختلف بازار و تكميل پرونده اين اثر به منظور ثبت جهاني آن صورت مي‌گيرد. اما در اين ميان آتش‌سوزي 13 آبان ماه بسياري از ميراث‌دوستان را نگران ثبت جهاني اين بازار كرده است. با اين حال رئيس سازمان ميراث فرهنگي آذربايجان‌شرقي معتقد است كه اين آتش‌سوزي از ديد كارشناسان يونسكو يك حادثه طبيعي تلقي شده است.

با تراب محمدي به منظور روشن شدن اقدامات صورت گرفته براي ساماندهي بازار تبريز گفتگويي انجام داده‌ايم كه مي‌خوانيد.

بسياري معتقدند كه آتش‌سوزي 13 آبان‌ماه در سراي ايكي قاپيلار يا همان سراي دو دري مانعي براي ثبت جهاني بازار تبريز است. آيا با توجه به قوانين يونسكو تاكنون اقدام خاصي براي احياي اين بازار صورت گرفته است؟

تمامي نظراتي كه حاكي از ثبت نشدن بازار تبريز در فهرست آثار جهاني است، كاملا غيركارشناسي بوده و هيچ مشكلي در روند ثبت جهاني اين اثر پس از آتش‌سوزي به وجود نيامده است. مسوولان و كارشناسان يونسكو طي نامه‌نگاري‌هايي از وضعيت بازار كاملا آگاه بوده و حتي آن را جزئي از حوادث طبيعي عنوان كرده‌اند.

آيا نمايندگان يونسكو بازديدي از بازار تبريز داشته‌اند؟

پيش از آتش‌سوزي سراي دو دري كارشناسان يونسكو از بازار تبريز و مراحل ساماندهي آن بازديد كرده و نظرات خود را نيز در اين زمينه مثبت ارزيابي كردند و پس از آن كه به آنها اعلام شد بخش كوچكي از بازار تبريز آتش گرفته، آنها سوالاتي از ما كرده و جواب‌هاي ارائه شده آنها را قانع كرده است. من فكر مي‌كنم وجود چنين نظراتي به دليل تبليغات منفي برخي از رسانه‌هاست، چرا كه در همان زمان آتش‌سوزي نيز اعلام كردند كه 200 مغازه بازار تبريز در آتش سوخت، اين در حالي است كه تنها 110 مغازه در آتش سوخته و سراي دو دري تنها 550 مترمربع از 30 هكتار بازار تبريز را تشكيل مي‌دهد، بنابراين جاي هيچ‌گونه نگراني با توجه به فعاليت مستمر ستاد ساماندهي براي روند ثبت جهاني وجود ندارد.

با توجه به آن كه در تيرماه سال آينده قرار است پرونده بازار تبريز در يونسكو براي ثبت جهاني مورد بررسي قرار گيرد، تاكنون چند درصد سراي آتش‌گرفته ساماندهي و مرمت شده است؟

در ابتدا بايد اين توضيح را بدهم كه سراي دو دري‌هاي بازار تبريز ازجمله سراهاي بازار تاريخي تبريز است كه معماري آن چندان تطابقي با معماري ساير بخش‌هاي سراها و تيمچه‌هاي طولاني بازار جهان نداشت. كارشناسان يونسكو در بازديدي كه شهريور ماه از اين بازار داشتند، نسبت به معماري اين سرا واكنش نشان داده و اعلام كرده بودند كه معماري اين بنا براي ثبت جهاني بايد مطابق با ساير بخش‌هاي بازار باشد.

در حقيقت آتش‌سوزي اين سرا اندكي كار مرمتگران ستاد را راحت كرد، چرا كه براساس صحبت‌هاي انجام شده ميان كارشناسان ما و كارشناسان يونسكو قرار بود طاق دالان‌هاي سرا به شكل گنبدي بازسازي شود و هم‌اكنون با توجه به آن كه اين سرا كاملا در آتش سوخته است مرمتگران كار خود را راحت‌تر انجام خواهند داد و اكنون مي‌توان معماري سرا را كاملا مطابق با معماري ساير سراها و طاق‌ها مرمت كرد. 25 مغازه اين سرا به صورت غيرمجاز ساخته شده بود كه اكنون اين 25 مغازه براساس اصول معماري بازار ساماندهي و مرمت شده است.

اما درباره پيشرفت كار بايد بگويم مرمت دالان‌ها تمام شده و از 110 مغازه آتش‌گرفته مرمت 70 مغازه به اتمام رسيده و تنها 30 درصد قسمت جنوبي سراي دو دري باقي مانده است كه به اميد خدا تا آخر خرداد نيز اين بخش‌ها به اتمام خواهد رسيد.

در حال حاضر ستاد ساماندهي تنها فعاليت خود را روي مرمت سراي دو دري متمركز كرده است؟

خير، احياي سراي دو دري تنها بخشي از فعاليت ستاد ساماندهي و مرمت اين بازار است كه از يك سال پيش كار خود را شروع كرده است. هم‌اكنون نيز كف‌سازي سراها و تيمچه‌ها شروع شده و اميدواريم كه تا 6 ماه آينده، كف‌سازي 7 سراي ديگر بازار به اتمام برسد.

همچنين با هماهنگي اداره برق شهرستان نسبت به تقويت برق بازار نيز در تمامي سراها و تيمچه‌ها اقدامات موثري صورت گرفته است و تمامي سيم‌هاي برقي كه در بازار آويزان بود و مانع از ورود ماشين‌هاي آتش‌نشاني مي‌شد، جمع‌آوري شده است.

با توجه به هماهنگي صورت گرفته با مخابرات استان قرار شده در ابتداي سال آينده تمامي قسمت‌هاي بازار به سيستم وايرلس مجهز شوند.
برخي از ورودي‌هاي بازار نيز ساماندهي شده و طرح احياي ورودي‌هاي ديگر نيز در دست مطالعه است و با اتمام كارهاي مطالعاتي ساماندهي را به فوريت اجرا مي‌كنيم.

ضمن آن كه در داخل بازار 23 مسجد و 3 مدرسه علميه وجود دارد كه مرمت و احياي آنها نيز همزمان در حال اجراست و اميدواريم در تيرماه 1389 طولاني‌ترين بازار مسقف دنيا به ثبت جهاني برسد.

آيا براي معرفي بيشتر بازار تبريز در ايام نوروز نيز برنامه خاصي صورت گرفت؟

بله، بروشور و نقشه قسمت‌هاي مختلف بازار تهيه و در ايام نوروز ميان مسافران نوروزي توزيع شد. همچنين تيزرها و تبليغات گسترده‌اي نيز براي اين بازار از شبكه‌هاي سراسري مختلف صدا و سيما پخش شد تا همه مردم ايران با طولاني‌ترين بازار دنيا بيشتر آشنا شوند. ضمن آن كه تدابيري انديشيده شد تا در ايام نوروز بخش‌هاي اعظم بازار تبريز براي بازديد از اين اثر منحصر به فرد و همچنين خريد باز باشد.

فكر مي‌كنيد ثبت جهاني اين بازار از لحاظ اقتصادي چه تاثيري داشته باشد؟

قبل از پاسخ به سوال شما بايد اين نكته را يادآور شوم كه ساماندهي بازار تبريز تنها محدود به اين چند ماه نبوده و در صورتي كه اين بازار در فهرست ميراث جهاني به ثبت برسد، ساماندهي آن به طور مستمر ادامه خواهد داشت.

در مورد ثبت جهاني بازار تبريز هم بايد بگويم كه اين مساله تاثير بسيار زيادي در رونق اقتصادي كشور خواهد داشت، چرا كه پس از ثبت جهاني قره‌كليسا، ورود توريست‌هاي خارجي و بازديد از آن 20 برابر شد كه اين خود رونق اقتصادي را نيز به دنبال دارد.

اگر بازار تبريز نيز ثبت جهاني شود، قطعا نقش اقتصادي و رونق بازار كمتر از قره‌كليسا نيست و اين خود مي‌تواند موجب رونق اقتصادي استان و حتي كشور شود. از هم‌اكنون بازاريان و صاحبان مغازه‌ها خود را براي اين رونق آماده كرده و اميدوار هستند تا با گردشگران خارجي بسياري پس از ثبت مواجه شوند.

يك بازار منحصر به فرد

در شهر‌هاي مختلف ايران بازار‌هاي سرپوشيده و زيبايي وجود دارند كه از يكسو محلي براي دادوستد كالا‌ها هستند و از سوي ديگر يكي از جاذبه‌هاي گردشگري شهر‌ها به شمار مي‌روند. يكي از اين شهر‌ها تبريز است. بازار اين شهر اگرچه يك بار بر اثر زلزله ويران شده اما پس از گذشت قرن‌ها هنوز زنده است و زيبايي‌هاي خيره‌كننده‌اش را به رخ هر بازديدكننده‌اي مي‌كشد. اين بازار كه از آن به عنوان طولاني‌ترين بازار مسقف دنيا نام مي‌برند، به خاطر ويژگي‌هاي منحصر به فردش از سوي ايران به سازمان يونسكو معرفي شده تا در فهرست آثار جهاني به ثبت برسد.

بر اساس اطلاعات موجود در سايت ويكي‌پديا از تاريخ بناي اوليه مجموعه بازار تبريز اطلاعي در دست نيست ليكن اكثر مورخان و جغرافي‌نويسان و جهانگردان اسلامي و خارجي كه از قرن چهارم هجري تا عهد قاجار از تبريز ديدن نموده‌اند اسناد مهم و مدارك ارزنده‌اي را درباره بازار و وضع بازرگاني تبريز ارائه داده‌اند. از مقدسي ياقوت، ماركوپولو، ابن بطوطه، حمدالله مستوفي، كلاويخو، جان كارت رايت انگليسي، شاردن، جملي كاردي جهانگرد ايتاليايي و ده‌ها سياح و مورخ ديگر مطالب جالب توجهي به جاي مانده كه دال بر اهميت مجموعه بازار در دوره‌هاي مختلف بوده‌است. وجود مدارس و مساجد تاريخي مهم و معروفي چون مسجد جامع، مدرسه حاج صفرعلي و مدرسه صادقيه در اين بازار نيز گواه بر پيشينه تاريخي اين مجموعه بناست.

بازار كنوني تبريز مربوط به اواخر زنديه (يعني بعد از زلزله‌اي كه در سال 1193 هجري قمري روي داد) و عصر قاجار مي‌باشد. در زمان عباس ميرزا كه تبريز وليعهدنشين و دارالسلطنه گرديد سراها و تميچه‌ها و بازارهاي عالي تازه‌اي احداث شد.

بازار تبريز با طاق‌ها و گنبدهاي بلند آجري شامل بازار امير، بازار كفاشان، راسته‌بازار، بازار حلاجان، يميني‌دوز بازار، راسته كهنه، بازار حاج‌محمد حسين، بازار مشير، بازار دلاله زن بزرگ، بازارچه صفي، بازار امير ابوالحسن سراي حاج رسول، سراي حاج ميرزا علي‌نقي، تيمچه و سراي شيخ كاظم، تيمچه حاج صفرعلي، تيمچه و دالان ميرزا شفيع، تيمچه ملك و... است.

منبع: جام جم آنلاین