هنرمنداني که رجل سياسي شدند

سرویس فرهنگ و هنر ـ اغلب پروژه‌هاي سينمايي و برنامه‌هاي هنري اين روزها يا در محاق توقف هستند و يا با کند شدن روند توليدي خود، از نفس افتاده‌اند و اين در حالي است که هنرمندان و نويسندگان در نامه‌ها و بيانه‌هاي متعدد فردي و يا گروهي هشدار‌هاي خود را نسبت به آنچه که امروز در جامعه در حال وقوع است، اعلام مي‌دارند. به عبارتي ديگر اين روزها هنرمندان ايراني بيش از هر زمان ديگر و شايد بر خلاف ميل باطني خود سياسي شده‌اند.

بعد از نامه اعتراض‌آميز 12 کارگردان برجسته سينما به نمايندگان مجلس و اقدام جمعي کارتونيست‌هاي مشهور براي عدم شرکت در دوسالانه گرافيک در اعتراض به مسائل اخير، 8 نمايشنامه نويس کشور که در رديف پرکارترين و بهترين نمايشنامه‌نويسان ايراني هستند، در بيانيه‌اي اعلام کرده‌اند که راوي صادق روزگار خود خواهند بود.

 آنها از ديگر نمايشنامه نويسان کشور نيز دعوت کرده‌اند که به متن جامعه و خيابان‌ها بيايند و به ثبت اتفاقاتي که بر مردم رفته است، بپردازند.

حميد امجد، نغمه ثميني، محمد چرمشير، محمد رحمانيان، محمد رضايي راد، عليرضا نادري، محمدامير ياراحمدي و محمد يعقوبي هشت نمايشنامه نويسي هستند که اين بيانيه را امضاء کرده‌اند. متن اين بيانيه به شرح زير است:

«ما نمايشنامه نويسيم. ما اندکيم. بسيار اندک. با اين همه ما هستيم؛ نشسته در اتاق‌هايي کوچک پشت ميزهايي کوچکتر. اما اتاق‌هاي کوچک ما، پنجره‌هاي بزرگي دارد که رو به خيابان‌ها باز مي‌شود. ما نمايشنامه نويسيم و اين روزها به جاي تالار رودکي و مولوي، خيابان رودکي و چهارراه مولوي را رصد مي‌کنيم و در چهارسوي شهر و ايرانشهر اميد را انتظار مي‌کشيم.

 ما نمايشنامه نويسان خلوت گزيده را اين روزها حاجت تماشا از کوي دوست به صحرا کشانده است، از مهتابي به کوچه، از تنگناي صحنه‌هاي کوچک به بزرگراه قهرمانان بي‌نشان. حالا ما هم در کنار نام‌هاي مفخمي چون آنتيگونه و هملت و سياوش، نام قهرمانان حماسه‌هاي خيابان را مي‌نشانيم.

ما نمايشنامه نويسان نيت کرده‌ايم از جمعي بزرگ بنويسيم؛ از آدم‌هايي که نقش‌هايي بزرگ را بر ذمه گرفته‌اند. نيت کرده‌ايم از آدم‌هاي کوچک کوچه بنويسيم که در دگرديسي نقش به هيأت پرسوناژهايي فناناپذير قامت بسته‌اند. اينک اين ما هستيم که مخاطب مردميم. هر چند اندکيم، هر چند خرد و ناچيزيم.

 دوستان کتمان نمي‌توان کرد که اکنون فضاي افسرده‌اي است و افسردگي بيش از آنکه وضعيتي روحي باشد، وضعيتي سياسي است. براي رهايي از اين وضعيت افسرده، محتاج اميدي نجات بخش هستيم؛ اميدي که از درون اين وضعيت جوانه مي‌زند. کنشگري براي ما نمايشنامه نويسان هيچ نيست جز ثبت دقيق و صادقانه رخدادها، همچون شهادتي از اين دوران براي آيندگان. پس همه دوستان نمايشنامه نويس خود را دعوت مي‌کنيم در اين اميد رهايي بخش با ما همراه شوند و در نمايشنامه هايشان، راوي صادق روزگار خود باشند.»

گفتني است از اين نمايشنامه نويسان در طول سال آثار متعددي به روي صحنه مي‌رود و گرايش برخي از آنها مثل محمد يعقوبي و عليرضا نادري به مسائل اجتماعي بسيار زياد است. اين افراد کمابيش با تلويزيون نيز همکاري داشته‌اند به عنوان مثال عليرضا نادري نويسنده ديالوگ‌هاي سريال‌هايي مثل «ميوه ممنوعه» و «اشک‌ها و لبخندها» است و بايد منتظر بود و ديد که آيا صدا و سيما اين افراد را هم حذف خواهد کرد يا خير.

واکنش هنرمندان اين روزها به نمايشنامه نويسان خلاصه نمي‌شود چندي پيش 97 نفر از کارتونيست‌هاي ايران با انتشار بيانيه‌اي اعتراضي در مورد وقايع پس از انتخابات رياست جمهوري ايران، اعلام کردند که در نهمين دو سالانه بين‌المللي کاريکاتور شرکت نمي‌کنند.

در اين بيانيه به حضور هميشگي هنرمندان کارتونيست در کنار مردم ايران که هم اکنون با بي‌مهري روبه‌رو شده‌اند، اشاره شده و آمده است:

«در اين شرايط، نهمين دوسالانه بين‌المللي کاريکاتور تهران نيز از راه مي‌رسد. از آن جا که نشاط فرهنگي در جامعه پس از رخدادهاي اخير از ميان رفته است، ما لزوم برگزاري چنين دوسالانه‌اي را به مصلحت ندانسته، خنديدن و خنداندن در فضاي کنوني را به دور از احساس مسئوليت مي‌دانيم.»

هنرمندان سينما که در اين روزها بيش از ديگر هنرمندان کشور به سياست ورود پيدا کرده‌اند، در بيانيه‌ها و نامه‌هاي گوناگوني اعتراض خود را در پي رخدادهاي اخير اعلام کردند. در يکي از اين نامه‌ها که با امضاي بيش از 300 تن از سرشناس‌ترين هنرمندان سينما منتشر شد، آمده بود:

 «متاسفانه در هنگامه تجلي اين اراده ملي، جريان‌هاي شناخته شده‌اي با سوءاستفاده از امکانات ملي و دولتي به کارگرداني آرا و مديريت آن پرداختند و در يک اقدام ويرانگر تاريخي، ضربه مهلکي به حقوق مدني مردم وارد کردند و عملا بخش گسترده‌اي از جامعه ايران را در آستانه خروج از دايره اعتماد به نظام قرار دادند. جامعه هنري و فرهنگي ايران همگام با خواست و اراده عمومي ملت از تمامي مراجع قانوني و مذهبي درخواست مي‌کند نقش پناه مردم را در اين شرايط خطير ايفا کنند.»

چند روز پس از انتشار اين بيانيه 12 تن از کارگردانان سرشناس سينماي ايران در نامه‌اي به نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، با اعتراض به رخدادهاي پس از دهمين دوره انتخابات رياست جمهوري، خواستار پاسخگويي و موضع‌گيري نمايندگان مجلس در قبال اين رويدادها شدند.

رخشان‌بني اعتماد، محمدرضا اصلاني، کامبوزيا پرتوي، کيومرث پوراحمد، کمال تبريزي، احمدرضا درويش، خسرو سينايي، کامران‌شيردل، رسول صدرعاملي، کيانوش عياري، اصغر فرهادي و مجيد مجيدي در نامه خود با تاکيد بر نگراني‌شان، خطاب به نمايندگان مجلس نوشته‌اند:

«اکنون همه آنها که بر کرسي خانه ملت تکيه زده‌اند، در پيشگاه تاريخ و وجدان‌هاي آگاه ملت ايران پاسخ دهند که ميان مضمون آن سوگند به خداوند و کتاب الهي با مصائبي که امروز بر مردم توفان‌زده کشورمان مي‌رود چه نسبتي وجود دارد؟»

در اين نامه گفته شده:

 «ما نگرانيم! ما تصويرگران آمال مردم ايران از کساني که با سوگندشان پايبندي به اصول قانون اساسي را ميثاق خود قرار داده‌اند، سوال مي‌‌کنيم که اصول مندرج در قانون اساسي با شرايط کنوني کشورمان ايران چه نسبتي دارد؟»

نويسندگان ايران هم در نامه‌ها و بيانه‌هاي متعددي نسبت به آنچه که در کشور گذشت و مي‌گذرد هشدار داده‌اند.

البته ورود هنرمندان به سياست براي آنها عواقبي را به همراه داشته است و طي اين مدت برخوردهايي که به واکنش‌هاي اعتراض آميز آنها صورت گرفته در رديف برخوردهايي است که با رجل سياسي مي‌شود. پروژه حذف آنها از صدا و سيما و متوقف کردن کارهايشان از اين نمونه است.

 شنيده مي‌شود که عبدالحسين برزيده که کارگرداني يکي از بخش‌هاي مجموعه «راه شيري» را در تلويزيون بر عهده دارد، براي ادامه همکاري خود با مشکلاتي مواجه شده است. کيومرث پوراحمد و کمال تبريزي نيز که در حال ساخت 2 مجموعه «پرانتز باز» و «روزگار کهن» هستند، پس از پايان اين 2 کار از ادامه همکاري با صدا و سيما منع مي‌شوند.