بسیج نیرو برای رسیدن به یک هدف
یکی از مهمترین مسائلی که در هر جامعه در کنار اقتصاد و سیاست نقش مهمی ایفا می کند فرهنگ آن جامعه است . چشم انداز جمهوري اسلامي ايران درافق 1404 هجري شمسي، کشوری پیشرو در همه زمینه های اقتصادی سیاسی و فرهنگی در منطقه را ترسیم نموده که قابلیت تاثیر گذاری مثبت بر سیاست ، اقتصاد و فرهنگ جوامع منطقه را داشته باشد.
اگرچه رسیدن به این سند راهبردی بسیار سخت به نظر می رسد اما دور از انتظار نیست . رسیدن به این اهداف تعیین شده علاوه بر بسیج تمامی نیروهای مادی و معنوی کشور نیاز به تغییر اساسی در فرهنگ جامعه را می طلبد که این تغییرات را می توان در چند دسته تقسیم بندی نمود که در این مقاله به دو بخش مهم آن یعنی لزوم تغییر در فرهنگ آموزش و فرهنگ گفتمان در سطح جامعه اشاره می کنیم:
1- تغییر در فرهنگ آموزش:
یکی از نقاط ضعف در کشور ما نظام آموزشی و نوع فرهنگ آموزشی جاافتاده در ساختار آموزش و پرورش و دانشگاههای ماست. این نوع ساختار به خصوص در مقطع آموزش و پرورش برگرفته از ساختارهای آموزشی مختص کشورهای غربی است که در زمان پهلوی به عنوان الگو کپی برداری شد و سپس به علت عدم همخوانی با ساختار سنتی و فرهنگی جامعه ایرانی تاکنون چندین بار مورد بازنگری قرار گرفته است لکن کماکان بر اساس نظر بسیاری از کارشناسان آموزشی همچنان پاسخگوی نیاز جامعه ما نیست.
اگرچه یکی از علل بروز این مشکل را می توان در انتقال یک روش از کشورهای بیگانه به کشورمان و جایگزینی با روشهای سنتی، بدون بومی سازی کارشناسی دانست اما مهمترین عامل در بروز عدم همخوانی این ساختار با جامعه ما نبود آیتم (پرورش روحی و روانی ) و یا به عنوان دیگر آموزش فرهنگی است. در این ساختار افراد از دوران کودکی تا دوره جوانی همواره با مجموعه ای از آموزه های آکادمیک از علوم مواجهند که بالاجبار و جهت گذراندن دوره های آموزشی خود می بایست به هر نحو ممکن این دروس را مطالعه و نمره لازم را کسب نمایند.
وجود نداشتن آموزه های علوم انسانی و فرهنگی در کنار این تحصیلات و ارائه نشدن الگوهایی مشخص از تاثیر دانش کسب شده در رشد فرهنگی جوامع و عدم همخوانی این ساختار با نوع تفکر و منش خانواده و جامعه موجب می گردد تا تنها هدف اشخاص، گذراندن دروس بدون توجه به محتوای کاربردی آنها و تلفیق آنها با فرهنگ اجتماعی شود و شخص علی رغم بدست آوردن دانشهای فوق فاقد قدرت تاثیر گذاری در جامعه گردد زیرا در این محیط و طی این 12 سال مفاهیمی همچون کار گروهی، همکاری، ازخودگذشتگی، ایثار، انتخاب، مسوولیت پذیری و دهها مورد از این قبیل، که گسترش هر کدام به تنهایی میتواند تاثیر مستقیم و مثبتی بر آینده یک جامعه داشته باشد، ارائه نگردیده و فاقد ارزش در سیستم آموزشی بوده است.
بنابراین ایجاد یک تحول بنیادین در سیستم آموزشی منطبق بر نیازهای روحی ، روانی و فرهنگی جامعه به شدت مورد نیاز می باشد و این امر خود می تواند پایه گذار یکی از مهمترین ارکان دستیابی به چشم انداز 20 ساله نظام گردد.
2- تغییر در فرهنگ گفتمان:
ملت ایران در طول قدمت تاریخی خود همواره به عنوان ملتی دارای منش اجتماعی و اهل گفتگو شناخته شده است در صده های بسیاری دانشمندان کشور ما به عنوان الگو در علوم مناظره و گفتمان در بین علما بلاد اسلامی مطرح بودند و این دستاورد با تاثیر گذاری در سطح جامعه موجب تاثیر پذیری مردم عادی از این حسن شده و بنابراین در دوره های تاریخی مختلف شاهد شناخت جامعه ایرانی به عنوان جامعه دارای مردم بافرهنگ و ادب بوده ایم.
متاسفانه از زمان قاجار به بعد به علت تغییر ساختار بزرگان کشور از دانشمندان و ادیبان به رجال سیاسی و دربار (که اکثر آنها نیز فاقد منش و ادب اجتماعی بودند) موجب گشت تا طی چند دوره نوع گفتمان در سطح جامعه تغییر نماید . اگرچه موارد متعددی از جمله تغییرات متناوب وضع اقتصادی ، جنگ های پی در پی و نفوذ استعمارگران در کشور نیز بر این امر تاثیر گذار بود.
در این بین قشر علمای دینی و گروهی از روشنفکران آزاد اندیش که سعی در تاثیر گذاری مثبت بر این موضوع داشتند علی رغم تلاش فراوان نتوانستند مانع از بروز این دگرگونی فرهنگی شوند.
با ورود و گسترش وسائل ارتباط جمعی و گسترش نفوذ علما و روشنفکران تا حدی این تغییر نوع گفتمان کنترل گردید اما اثرات مخرب این اتفاق در جامعه ما از دوره قاجاریه تاکنون در دوره های مختلف مثال زدنی است. در هر کجا که افراد به جای گفتگو در رفع مشکلات خود به نیروی بدنی و درگیری های فیزیکی روی میاوردند و یا به جای صحبت های سازنده به هجو و هزل یکدیگر می پرداختند آثار این اتفاق نمایان می گشت.
اگرچه بعد از پیروزی و تثبیت انقلاب به روشهای مختلف از جمله صدا و سیما سعی در بالا بردن ضریب تحمل مردم و آموزش نوع گفتمانهای سازنده شده است اما حذف فرهنگ های ناسالم گفتاری و تغییر نوع اندیشه در مورد منتقد و مخالف از عوامل مهم در حرکت سازنده جامعه برای رسیدن به اهداف چشم انداز می باشد زیرا جامعه ای می تواند بر سایرین تاثیر گذار باشد که فرهنگ آن از سطح بالایی از آداب و تحمل و گفتار سالم برخوردار شود. و این امرنیاز به تغییر جدی در فرهنگ گفتمان جاری جامعه دارد.
