نگاهي به تعطيلات رسمي ‌کشور از منظري ديگر

تاکنون کساني درباره غيرمتعارف و مضر بودن تعطيلات رسمي‌کشور ـ که در برخي سال‌ها با احتساب روزهای پنجشنبه و جمعه، حدود يک‌سوم از کل ايام سال را تشکيل مي‌دهد ـ قلم زده يا اظهارنظر کرده‌اند. مجالس شوراي اسلامي‌دست کم در دو دوره به اين موضوع پرداخته و در راستاي کاهش تعطيلات رسمي، در صدد تنظيم لايحه و تصويب آن بوده که به علت ابراز مخالفت‌ها، کار را نيمه تمام و بدون نتيجه رها ساخته‌اند.

از آن ميان، کميسيون فرهنگي مجلس هفتم در سال دوم کار خود، بجدّ موضوع تعديل تعطيلات مربوط به مناسبت‌هاي مذهبي و ايام نوروز را در دستور کار قرار داده و در پي طرح آن در صحن مجلس بود، اما به محض روبه‌رو شدن با مخالفت‌هايي از درون مجلس و بيرون آن، به ویژه در سطح علماي قم و در رأس آنها مرجع تقليد آيت‌الله مکارم شيرازي، موضوع را درز گرفته و برای همین، در همان کميسيون آن را از دستور کار خارج ساختند.

راستي، چرا پرداختن به موضوع تعطيلات در راستاي کاهش آنها و خاصه حذف برخي تعطيلات مذهبي به يک تابو تبديل شده، به گونه‌اي که کميسيون مربوطه در مجلس شوراي اسلامي، وادار به خفه کردن مطلب در نطفه مي‌‌شود؟ اگر نمايندگان مردم در مرکز قانونگذاري کشور و در جايي که به تعبير امام راحل در رأس امور کشور است، مجاز به طرح موضوع و بحث پيرامون آن نباشند، پس چه مقام يا نهادي صالح به آن خواهد بود؟ چرا نبايد فرد يا نهادي جرأت کند درباره حذف تعطيلي برخي ايام ولادت و رحلت اولياي دين به اظهارنظر و تصميم‌گیری بپردازد؟
تاکنون در بررسي تعطيلات و وفور آنها، به ضرر و زيان‌هاي تحميل شده بر کشور از جهات گوناگون پرداخته شده، اما نگارنده بر آن است تا به فوايد مترتب بر تعطيلات پياپي اشاره‌اي بنمايد. واقعاً چه کساني از تعطيل شدن ايام موصوف بهره‌مند مي‌شوند؟ دولت يا ملت؟ پاسخ روشن است: هم دولت و هم ملت! زيرا وزرا و مديران عالي دولتي هم به استراحت پرداخته و هم چند روزي از فراخوانده شدن به مجلس براي پاسخگويي و همچنين قرار گرفتن در معرض پرسش‌ها، کنجکاوي‌ها و انتقاد‌های اصحاب مطبوعات به دور و در امان مي‌مانند.

شاغلان و حقوق‌بگيران دولتي (به استثناي عده‌اي) نيز در خانه به تن‌آسايي پرداخته يا اگر پولي در بساط داشته باشند، به سفر رفته يا به تفريح و وقت گذراني مشغول مي‌شوند، اما ملت، کدام قشر از مردم از تعطيلي اين روزها و به ویژه چند روز تعطيل پيوسته‌اي که با افزودن بين‌التعطيلين به مذاق خوش مي‌آيد خشنود شده و بهره مي‌برند؟ اقشار فرودست و متعلق به دهک‌هاي پايين جامعه را ـ که فاقد تمکن مالي بوده و با مشکلات فراوان و تنگناهاي اقتصادي و معيشتي درگيرند ـ که با تفريح و رفتن به مسافرت‌هاي آنچناني کاري نيست، پس مي‌ماند قشر مرفهين بي‌درد که از فرا رسيدن چنين روزهایی، ‌ذوق زده شده و با تمهيدات قبلي يا به خارج سفر کرده يا با خودروهاي گران قيمت خود (که اين روزها به برکت تشديد فاصله طبقاتي و تکاثر ثروت آخرين مدل‌هاي آن از انواع بنز، بي.ام.و، تويوتا و .... خيابان‌هاي پايتخت را درمي‌نوردند) به سفرهاي داخلي در خطّه شمال کشور و سواحل درياي خزر رفته تا تعطيلات را خوش بدارند.
آن دسته از آنان نيز که به هر علت به سفر نمي‌روند با حضور شبانه در رستوران‌ها و ترياها دلي از عزا درآورده و اوقات فراغتشان را به شادي مي‌گذرانند. به جز مرفهين بي درد، قشر ديگري از ملت، صاحبان آژانس‌هاي مسافرتي و وسایل نقليه جاده‌اي هستند که با راه‌اندازي بازار سياه و گران کردن کرايه‌ها به چند برابر نرخ معمول هم کيسه‌هاي خود را پر کرده و هم تعطيلات را پاس مي‌دارند. پس حال که هم دولت از تعطيلات بهره مي‌برد و هم ملت (اقشار مرفه بي‌درد) از آن خشنود است، پس چرا چنين تعطيلاتي بد و مضّر باشد؟! نتيجه اينکه تعطيلي چند روز متصل به هم را خوش است تا هم دولت بياسايد و هم ملت خوش باشد.

از ذکر طنزآلود فوايد تعطيلات که بگذريم، دو پرسش جدي فرا روي مسئولان کشور و علماي دين قرار گرفته و از آنان پاسخ مي‌طلبد. پرسش نخست اين‌که هدف از تعطيل کردن ايام ولادت و رحلت اولياي دين چيست؟ آيا تعطيل بودن اين ايام، نشانه احترام کردن و تکريم آنان است؟ به عبارت ديگر، آيا نفس تعطيلي و دست از کار کشيدن موجب بزرگداشت آنان بوده يا اينکه فراهم کردن فرصتي براي شادماني يا عزاداري موجب تعطيلي مي‌‌شود؟

نه دست کشيدن از کار و فعاليت و اعلام تعطيلي بدان مناسبت نشانه احترام کردن است (زيرا نه تنها منطقاً هيچ ملازمه‌اي ميان تعطيل بودن و بزرگ داشته شدن وجود ندارد، بلکه آنگونه که مشاهده مي‌شود، تعطيلي به معني به سر بردن در خواب و استراحت و تفريح، خود وهن مناسبت سوگواري است) و نه تعطيلي لزوماً موجبات انجام مراسم شادي و عزا (به استثناي روز عاشورا) را فراهم مي‌سازد، زيرا معمولاً مراسم شادماني و عزاداري به صورت پراکنده برگزار شده و برای همین، تعطيل کردن ادارات دولتي، مدارس و دانشگاه‌ها هيچ اثر تعيين کننده‌اي در برگزاري مراسم نداشته و آنچه از صدا و سيما پخش مي‌شود نيز ربطي به تعطيل بودن يا نبودن ايام ندارد.
پس اگر هدف فراهم آوردن فرصت براي حضور مثلاً شاغلان ارگان‌هاي دولتي و خصوصي در مراسم باشد که اتفاقاً با تعطيل کردن اين روزها، اين خواسته تحقق نيافته بلکه دواير دولتي و غيردولتي در روزهاي كاري معمولاً مراسم خاصي در نمازخانه‌ها و سالن‌هاي اجتماعات برگزار مي‌کنند که آن به مقصود نزديکتر است.

پرسش دوم آن است که آيا تعطيل کردن مناسبت ولادت و رحلت اولياي دين، باعث رضايت خاطر و شادي ارواح بزرگ آنان خواهد شد يا بالعکس؟ اگر تعطيل کردن ايام مناسبت عمدتاً مرادف است با دست از کار کشيدن و توقف توليد و گردش کارها و به طور کلي تعطيلي امور کشور در همه ارکان از يک سو و تن آسايي و بطالت كثيري و تفريح و خوشگذراني قليلي از اقشار مردم از سوي ديگر، چگونه مي‌توان پذيرفت اولياي دين چنين وضع ناخوشايندي را پذيرا بوده و به آن رضايت دهند؟

آيا قابل قبول است ديني که سراسر تبليغ و تشويق کار و تلاش و توليد و خدمت به هم نوع است، اوليای گرانقدرش به ضد آن رهنمون ساخته و به آن دعوت نمايند؟ امام حسين (ع) که در گرماگرم نبرد ظهر عاشورا به اقامه نماز جماعت و پيش از آن سخن گفتن با ياران و نصيحت آنان مبادرت نمود، جز آن است که مي‌خواست به پيروانش و همه آحاد بشر در تاريخ پس از آن واقعه جانسوز بياموزد که مبادا پرداختن به کاري هر چند واجب آنان را از پرداختن به امور مهم و واجب ديگر باز دارد.
آيا واقعاً نمي‌شود بدون تعطيل کردن مناسبت‌هاي ياد شده هم به اولياي دين احترام کرد، هم پيروان و محبّان آنها را در فضاي شادماني يا عزاي آنان قرار داد و هم باعث تعطيلي امور کشور و توقف چرخ کار و توليد نگشت؟ مگر چنين نيست که بهانه‌اي به دست دولت‌ها و ملل ديگر افتاده تا بگويند ايراني‌ها به هر بهانه‌اي با اعلام تعطيلي دست از کار کشيده و به جاي کار و تلاش و توليد تن‌آسايي کرده و حتي پا را فراتر نهاده و بگويند ايرانيها ملتي ذاتاً تنبل و راحت طلبند؟
يقيناً ساحت قدسي رسول اکرم (ص) و اهل‌بيتش (ع) به دور است، از آنکه بپذيرند و بپسندند امت پيرو آنان در سرزميني که در روزگار کنوني نظام سياسي‌اش مسما به نام دين اطهر است، به مناسبت ايام ولادت با سعادتشان يا رحلت جانسوزشان دست از کار و تلاش بکشند و به استراحت و تفريح مشغول کردند.

دو نمونه بسيار بارز از تعطيلات طولاني مدت از نوع مورد بحث که اشاره به وجوهي از آن ضروري است، همين تعطيلات آخر ماه صفر و تعطيلات پنج روزه چهاردهم تا هجدهم خرداد ماه سال جاري است. در اين تعطيلات طولاني مدت در ايران چه اتفاقاتي رخ داد؟
1ـ عده‌اي از مرفهين بي درد به سفرهاي خارجي رفتند تا مثل هميشه خوش بگذرانند.
2ـ عده‌اي ديگر از همين قشر مرفه پا در رکاب خودروهاي گران قيمت به نقاط خوش آب و هواي داخل کشور از جمله شهرهاي شمالي و کنار دريا رفتند تا غم روزگار فراموش کنند.

3ـ برخي از اقشار نيمه مرفه يا غير مرفه با درد (مانند دانشجويان) براي ديدار خانواده و فاميل در نقاط ديگر با اغتنام فرصت مجبور به پرداخت مبالغ هنگفتي بابت کرايه به ميزان چند برابر شده و خستگي سفر و خطرات آن را به جان خريدند.

4ـ شدت و کثرت علاقه‌مندي اقشار مرفه، نيمه مرفه و غير مرفه بي درد و با درد در این ايام به اندازه‌ای بود که علاوه بر ايجاد ترافيک فوق سنگين و بي سابقه در جاده‌هاي شمالي کشور و سرگرداني هزاران مسافر، فرمانده پليس راه کشور را به اعتراف واداشت تا اعلام نمايد: «حجم ترافيک در اين چند روز نسبت به تعطيلات نوروز هم بيشتر بود(!)» و سرانجام به علت همين شور و شوق زايدالوصف براي زيارت جنگلها و درياي شمال در ايام سوگواري بود که متأسفانه در اثر تصادفات جاده‌اي 74 تن کشته و 631 نفر مجروح شدند تا بازماندگان و هم‌وطنانشان تعطيلات موصوف را به گونه‌اي ديگر درک و تجربه کنند. (نقل خبر از روز نامه ايران مورخ 19/3/87)

5ـ بسیاري از دانش‌آموزان دبيرستاني و دانشجويان کشور از برنامه‌هاي درسي و امتحانات خود عقب افتاده، کثيري از کارمندان و کارگران شاغل در بخش‌هاي دولتي و خصوصي از کار باز ماندند و کثيري از آحاد مردم نيز از شدت بي کاري و بي برنامگي در اين روزهاي طولاني اوقات خود را به خواب و استراحت و بطالت بگذرانند.
6ـ چرخ توليد و خدمات و به طور کلي همه امور اجرايي و اداري کشور روزها متوقف مانده و اقتصاد کشور متحمل ميلياردها تومان خسارت و عدم النفع شد. البته اين، واقعه‌اي است که ظاهراً از نگاه مسئولان کشور چندان مهم نبوده و به امري عادي و تکراري تبديل شده که ديگر حساسيتي برنمي‌انگيزد.

در پایان، از همه مراجع عظام تقليد، روحانيون برجسته، حوزه‌هاي علميه، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي‌ و مسئولان دولتي مصرانه درخواست مي‌شود مسئولانه و شجاعانه به حذف عددي از تعطيلات مذهبي مربوط به ولادت و رحلت معصومين (ع) اقدام کرده تا هم روح بلند آنان را شاد و هم از وارد آمدن صدمات و زيا‌هاي عديده به کشور و مردم جلوگیری کنند. به اميد آن روز.