آداب و سنن نوروز درهندوستان

به هر نقطه کشور پهناور هند سفر کنید، لمس خواهید کرد در میان کشورهای دنیا هیچ کشوری به اندازه ایران نفوذ فرهنگی در شبه قاره ندارد.

به گزارش ایرنا بیش از 800 سال تاریخ و فرهنگ هند با زبان فارسی فارسی آمیخته است و رفت و آمدها فراوان بین دو ملت به خصوص اندیشمندان و علمای دو کشور اشتراکات فرهنگی و هنری فراوانی را از خود بر جای گذاشته که همچنان زنده و پویا است.

برای رسیدن به آداب و رسوم نوروز نیاز به کنکاش عمیق در این سرزمین کهن نیست، بلکه در میان گفته ها و سخنان مردم و اشعار شاعران بزرگ هندی از جمله پارسی گویان بهار و نوروز در کنار یکدیگر دیده و بیان می شود.

شاعر معروف و پارسی گوی هند «امیر خسرو دهلوی» در دیوان خود می گوید:

باغ در ایام بهاران خوش است

موسم گل با رخ یاران خوشست

چون گل نوروز کند نافه باز

نرگس سرمست در آید به ناز

دهلوی که با سعدی شیرازی هم دوران بوده گنجینه هایی از ذوق، هنر و شور و احساس از خود بر جای گذاشته که در جای جای آن عمق روابط فرهنگی ایران و هند دیده می شود.

جشن باستانی نوروز نه در ایران بلکه در خیلی از کشورهای جهان از جمله برخی نقاط هند ماند ایالت اوتارپرادش و کشمیر برگزار می شود.

جامعه زرتشتیان هند که اکنون بیشتر در ایالت ماهاراشترا در جنوب غرب دیده می شوند، نیز نخستین روز از نخستین ماه تقویم خود را با شور و هیجان تمام به عنوان ˈنوروز جمشیدیˈ جشن می گیرد.

زرتشتیان هند چندین روز قبل از فرا رسیدن نوروز خود را برای برگزاری هر چه باشکوه تر این جشن از طریق خانه تکانی، رنگ آمیزی و آذین بندی آماده کرده و نوروز را با انجام رسوم خاص جشن می گیرند و در این روزها لباس های فاخر و نو می پوشند.

زرتشتیان در این روز از مهمانان خود با پاشیدن عطر گل به طرف آنان استقبال می کنند و بعد از صرف صبحانه ویژه این روز به آتشکده رفته و عبادت به جای می آورند. آنان همچنین نوروز را به یکدیگر از طریق تبادل هدایا تبریک می گویند. زرتشتیان غذاهای خاصی را نیز برای نهار و شام نوروز تهیه و همه روز را با دیدار از دوستان و خویشاوندان و تبادل تبریک سپری می کنند.

عدد هفت از نظر زرتشتیان نشانگر هفت عنصر زندگی یعنی آتش، خاک، آب، هوا، گیاهان، حیوانات و انسان ها است و به همین جهت آنان این عدد را معجزه آمیز و مهم تلقی می کنند، به طوری که سفره نوروزی آنان شامل هفت قلم است که اسم آنها با کلمه «سین» شروع می شود.

سفره هفت سین زرتشتیان نشانگر زندگی، سلامتی، ثروت، فراوانی، عشق، شکیبایی و خلوص است.

وقتی در آستانه نوروز 93 در خیابان باراخان بارود در دهلی نو که محل سفارت جمهوری اسلامی ایران است به دیدار «غلامرضا انصاری» سفیر کشورمان رفتیم تا در مورد نوروز در هند سخن بگوید، او بلافاصله جمله ای از جواهر لعل نهرو رهبر بزرگ هندوستان بیان کرد.

نقل می شود که نهرو اعتقاد داشته «ایران و هند مانند دو برادری هستند که در کوچکی از هم جدا افتاده و سال ها از یکدیگر دور بوده اند، اما وقتی بزرگتر شدند یکدیگر را پیدا کرده اند». این پیدا کردن از راه ندایی بوده که در ذهن هر دو کشور آشنا بوده است.

سفیر کشورمان افزود: ایران وهند اکنون دوباره همدیگر را پیدا کرده اند و این برادری باید با اجرایی شدن هدف های دو ملت بزرگ ایران و هند از جمله در حوزه های فرهنگی دنبال شود.

وی با اشاره به اینکه ارتباطات فرهنگی ایران و هند بحث مفصل و طولانی است، گفت: نوروز یکی از محورهای فرهنگی که باید مورد توجه قرار گیرد. نوروز در منطقه کشمیر که در هند به عنوان «ایران کوچک» شناخته می شود هر سال گرامی داشته می شود و هر کس در این منطقه حضور فرهنگ ایرانی را حتی در آداب و رسوم مردم و کلام آنان می بیند.

انصاری با اشاره به اینکه معتقد است آداب و رسوم ایران از جمله نوروز در هند قابل اجرا و احیا است، گفت: بخش های زیادی از ایرانیان مهاجر در هند به عنوان زرتشتیان ایرانی الاصل زندگی می کنند که نوروز و آداب و رسوم آن را پاس می دارند.

سفیر ایران افزود: زرتشتیان که قشری بسیار موفق در هند هستند در حفظ این میراث فرهنگی نقش دارند و این یکی از زمینه های مشترک بین ملت های ایران و هند است.

«یونس جعفری» ایران شناس و استاد زبان و ادبیات فارسی در هندوستان با اشاره به سابقه دیرینه جشن نوروز در هند می گوید : هنوز هم مردمان زیادی در شهرهای مختلف هندوستان آیین نوروز را برگزار می کنند.

وی در گفت وگو با خبرنگار ایرنا در خصوص قدمت آیین نوروز در هندوستان گفت: تا جایی که من اطلاع دارم دستکم از زمان حکومت همایون دومین پادشاه «گورکانیان» آیین جشن نوروز در دربار و شهرهای مختلف هند برگزار می شد و مردم این سرزمین چون ایرانیان آیین های مخصوص سال نو شمسی و آغاز بهار را به جا می آوردند.

وی در باره نحوه انتقال آیین های نوروز به هندوستان گفت: گفته می شود مسلمانانی که به هند سفر کرده بودند، آیین نوروز را نیز به عنوان سوغات به این سرزمین منتقل کردند و هنوز نوروز به عنوان سنتی پسندیده و دوست داشتنی در میان بسیاری از مردم هند رواج دارد.

ایران شناس هندی به برخی از رسوم نوروز در هند اشاره کرد و گفت: جشن چهارشنبه سوری، خرید شب عید، پوشیدن جامه نو، خرید شیرینی و تنقلات، بازدید از اقوام و آشنایان، چیدن سفره هفت سین، خواندن قرآن مجید و دعا هنگام تحویل سال از جمله مراسمی است که به مناسبت نوروز در بسیاری از خانواده های هندی به ویژه مسلمانان برگزار می شود.

وی به برگزاری مراسم و آیین هایی مشابه نوروز در میان دیگر اقوام هندی و هندوها اشاره کرد و گفت: در هندوستان اقوام و آیین های مختلف از جمله هندوها همزمان با آغاز فصل بهار و نوروز، آیین های ویژه ای برگزار می کنند که شباهت هایی با جشن نوروز دارد که از آن جمله می توان به جشن های هولی و دیوالی اشاره کرد.

در جشن هولی یا جشن رنگ ها مردم هند در خیابان ها به شادی می پردازند و به نشانه آغاز فصل بهار و شگفتن گل های رنگارنگ به یکدیگر رنگ می پاشند.