در صنایع وابسته به کشاورزی دوگانگی وجود دارد

در کشور‌های کم درآمد و به ویژه کشورهایی که دچار تحریم هستند، بحث تهیه مواد غدایی و توسعه تولید داخلی، یکی از مهم‌ترین بحث‌ها به شمار می‌رود. صنعت کشاورزی به دلیل وابستگی کم به واردات و همچنین استفاده از نیروی کار داخلی می‌تواند راهگشای بسیاری از این کاستی‌ها باشد.

در این گونه موارد، کشاورزی به دلیل گستردگی و پیوند‌های قوی با دیگر بخش‌های اقتصادی، به عنوان موتور و محرک اولیه رشد اقتصادی عمل می‌کند. کشاورزی در این کشور‌ها بیشترین سهم نیروی کار را از آن خود کرده و با ۶۸ درصد اشتغال و ۲۴ درصد تولید ناخالص داخلی جایگاه ویژه‌ای دارد. اغلب جمعیت فقیر ‌مستقیم به این بخش‌ وابسته بوده و از راه کشاورزی گذران زندگی می‌کنند؛ بنابراین، افزایش میزان بهره‌وری در بخش کشاورزی باعث ارزان‌تر شدن مواد غذایی شده و کمک چشمگیری به اقتصاد خانوارهای فقیر می‌کند. همچنین کشاورزی نوین با اشتغال بیشتر در واحدهای فرآوری همراه شده و عرضهٔ خدمات و نهاده‌های بیشتری را در بازار به دنبال دارد. این روند‌ غیر مستقیم به ایجاد اشتغال در مزارع منجر خواهد شد.

به این ترتیب، بخش کشاورزی ‌مستقیم از راه تولید بیشتر و صادرات و به صورت غیر مستقیم از طریق افزایش تقاضا برای خدمات و کالاهای صنعتی در جوامع روستایی، به رشد اقتصادی کمک کرده و در نتیجه موجب خلق فرصت‌های شغلی جدید می‌شود.

اما متأسفانه در سال‌های گذشته با این که این نیاز در کشور احساس می‌شد، کمترین توجه به این بخش صورت پذیرفت، با روی کار آمدن دولت جدید، انتظار می‌رفت که توجه به این بخش افزایش یابد، ولی گویا اراده کمی برای این کار وجود دارد.

عباس رجایی، رئیس کمیسیون کشاورزی درباره مشکلات و وضعیت کشاورزی گفت: کشاورزی به لحاظ این که با طبیعت و موجود زنده سر و کار دارد، از حساسیت خاصی برخوردار است. در عین حال کشاورزی در ‌خانواده‌ها اثر دارد و خانوار‌ها و همه آحاد کشور از آن متأثر می‌شوند؛ از کودک گرفته تا بزرگسال و سالخوردگان؛ بنابراین، غذا و کشاورزی از مقوله‌های اساسی هر کشور است و باید مورد توجه باشد. ما نمی‌توانیم به موجود زنده بگوییم که غذا نخورد و به آن آب ندهیم.

وی افزود: مدل نگاه ما به کشاورزی در تولید با مدل نگاه ما به صنعت کاملا متفاوت است و حساسیت‌های آن هم متفاوت است. به همین دلیل در تمام کشور‌ها، کشاورزی ‌حمایت می‌شود و حتی در صنعتی‌ترین کشور‌ها حمایت‌های دولتی را داریم و نمی‌توان گفت این حمایت‌ها نباشد.

متأسفانه در کشور ما نخستین جایی که حمایت‌ها کم می‌شود و آسیب می‌بیند، بخش کشاورزی است. وقتی می‌خواهند هزینه‌ها را کم کنند، اولین جایی که سراغ آن می‌روند بخش کشاورزی است و این به سود کشور نیست. امروز در بخش کشاورزی در معرض آسیب جدی قرار داریم. اول خشکسالی و دوم ‌اجرا نشدن برنامه‌های وزارت نیرو که به موقع انجام نشده و از نظر آب ‌بحران جدی داریم که باید به جدیت به آن پرداخت. می‌توانستیم از سال‌های گذشته در آبیاری نوین کار کنیم و امروز صرفه جویی داشته باشیم تا بتوانیم کشاورزی را به خوبی اداره کنیم اما کار‌ها را به درستی انجام نداده‌ایم و کشاورزی در معرض آسیب قرار گرفته است.

این نماینده اظهار داشت: یارانه‌های بخش کشاورزی بسیار پایین است و قابل مقایسه با سایر کشور‌ها نیست. نحوه پرداخت یارانه‌ها اشکال دارد. یارانه‌ها به نهاده‌های تولید داده می‌شود، در صورتی که باید به خود تولید داده شود. کیفیت بخشی در حمایت‌ها معنا ندارد. امروز اگر می‌خواهیم گندم را خرید تضمینی کنیم، در کیفیت گندم بحثی نمی‌کنیم؛ تا انواع گندم قیمت متفاوتی بگیرد.

‌سوم آن که شیوه‌های تولید مناسب نیست و همچنان داریم کشاورزی خرد را دنبال می‌کنیم، در صورتی که باید کشاورزی کلان را دنبال کنیم.

چهارم دخالت دولت در جاهایی است که نباید دخالت کند و ‌دخالت نکردن دولت در جایی که باید دخالت کند. همچنین ‌اجرا نشدن قوانین را در بخش کشاورزی شاهد هستیم و هنوز قوانین مهم و مترقی اجرا نمی‌شود. بی‌ثباتی ارز نیز از عوامل جدی‌‌ است که آسیب‌های جدی ‌به کشاورزی وارد می‌کند. واردات نیز که جای خود ‌دارد و اشتهای واردات بسیار بالاست.

مهندس رجایی در توضیح این که کار‌شناسان با روی کار آمدن دولت جدید انتظار داشتند که تحولات اساسی در بخش کشاورزی ایجاد شود، در صورتی که عملا کار خاصی نشده و‌‌ همان روال گذشته ادامه دارد، گفت: الان نمی‌توان ارزیابی شفافی ارائه دهیم. به این دلیل که دولت جدید می‌گوید ‌تازه شروع کرده ‌ت و زمانی باید داده شود و ما نیز امیدواریم روندی که انتخاب می‌کنند، روند رو به بهبودی باشد. البته قول‌هایی که در حوزه غذا‌ی مردم داده‌اند، عملیاتی نشده است؛ بنابراین، یا وعده ندهند یا اگر وعده می‌دهند، عمل کنند.

نماینده مردم اراک در مورد لزوم توسعه صنایع وابسته به بخش کشاورزی گفت: در صنایع وابسته به کشاورزی دوگانگی وجود دارد؛ بخش‌هایی را وزارت کشاورزی دنبال می‌کند و بخش‌هایی را وزارت صنایع و معادن و همه هم سردرگم هستند و مشخص نیست اقدامات به کجا خواهد انجامید. در مجلس قانون تمرکز بخش کشاورزی در حوزه وزارت جهاد کشاورزی را دنبال کردیم. این قانون توسط دولت فعلا مسکوت گذاشته شده و اجرایی نشده است. باید هر چه زودتر قانون را عملیاتی کرد تا سر و سامانی به بخش کشاورزی و صنایع تبدیلی داده شود. اعتبارات آن هم در صندوق توسعه ملی دیده شده است؛ البته صنایع تبدیلی باید نوسازی شود و به اندازه کافی در سطح کشور گسترش یابد.

عضو کمیسیون کشاورزی در مورد خودکفایی در محصولات کشاورزی و آسیب‌هایی که شیوه کشاورزی کنونی به منابع آب و خاک وارد می‌کنند، گفت: اگر در مورد زیرساخت‌ها درست عمل نکرده و ساختار نظام بهره‌برداری را اصلاح نکنیم، بد‌تر از این هم خواهد شد. ما باید با عدالت با محیط زیست ‌رفتار کرده و تولید را نیز اداره کنیم. نمی‌شود ‌فشار دوچندانی وارد آورد و نتیجه کمی گرفت. در پیرامون دریاچه ارومیه و حوزه‌های دیگر می‌شود کشاورزی مدرن کرد، بدون این که آسیبی به منابع طبیعی وارد شود. زمانی که سیستم‌های آبیاری درست نیست، تجهیز و نوسازی نکرده‌ایم و نوع کشت تعریف نشده، طبیعی است ‌به منابع طبیعی آسیب می‌رسد. این از وظایف حاکمیت است که به این مسائل بپردازد. پخش کود و سم و این که روی نهاده‌ها کار شود، وظیفه بخش خصوصی است. بخش دولتی باید نظامات را بررسی کند و اگر این کار را دنبال کرده و سرمایه گذاری کنیم، هم می‌توانیم محیط زیست را حفظ کنیم و هم تولید بالایی داشته باشیم.