وقتی رسانه‌های داخلی تحریف می‌کنند و رسانه‌های خارجی تکذیب!

به راستی وقتی سخنان رئیس‌جمهور کشورمان ـ حالا چه منتخب باشد و بر سر کار مستقر نشده و چه مستقر باشد و سالها بر زمام امور سوار ـ به همین سادگی در رسانه‌های داخلی تحریف می‌شود، چگونه می‌توان به درستی اخبار نقل شده در این رسانه‌ها از آن سوی جهان‌ باور داشت؟

به گزارش «تابناک»، روز گذشته و با پایان یافتن سخنان دکتر حسن روحانی، رئیس جمهور منتخب در جمع راهپیمایان روز جهانی قدس، تحریف سخنان وی‌ به سرعت واکنش‌های جهانی را به همراه داشته و حتی باب اظهار‌نظر نادرست توسط برخی مقامات خارجی را گشود، در حالی که این تحریف نه کار عوامل بیگانه و دشمنان، که در اثر اشتباه عجیب چند رسانه داخلی صورت گرفت.

ماجرا از این قرار بود که رئیس جمهور منتخب در بخشی از سخنان خود، روز قدس را یکی از یادگارهای حضرت امام(ره) خواند و افزود: «در منطقه ما، در سایه اشغال سرزمین فلسطین و قدس عزیز، زخمی بر بدن دنیای اسلام نشسته و این یادآور آن است که مردم مسلمان این حق تاریخی خود را فراموش نخواهند کرد و در برابر ظلم و تجاوز ایستادگی خواهند کرد»؛ اما آنچه چند خبرگزاری رسمی کشور از این سخنان استنباط(!) و مخابره کردند، سخنانی آمیخته با تخیل بود که ماحصل آن، تحریفی با این مضمون به دست داد: «اسرائیل زخمی کهنه بر بدن جهان اسلام است که باید از میان برود»!

نقل این جملات ـ که پیشتر ‌مشابه از زبان یکی از مقامات بیان شده بود ـ از جانب دکتر روحانی از این روی شگفتی‌آور بود که وی مشی خود را اعتدال نامیده و با منطق سازگار نیست که چنین فردی پیش از آغاز به کار رسمی، بر نمط خود خط بطلان کشیده و به گونه‌ای کاملا متفاوت سخن بگوید.

اکنون کافی است به بازخورد سریع این خبر تحریف شده در رسانه‌های خارجی دقیق‌تر شویم و بدانیم که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل به سرعت نسبت به آن واکنش نشان داده و در اظهاراتی تحریک آمیز‌ گفته بود: «او [رئیس جمهور منتخب ایران] به سرعت چهره واقعی خود را نشان داده است» و حتی به این اندازه بسنده نکرده و افزوده بود: «مقامات ایرانی به سرعت سخنان روحانی را تکذیب می‌کنند؛ اما چنین چیزی را نباید باور کرد»!

اما بشنوید از این که به رغم پدید آمدن چنین مشکل خود‌ساخته‌ای، برخی رسانه‌های بیگانه مانند بی‌بی سی، در اخبار خطی خود خبر دادند که رئیس جمهور منتخب چنین سخنانی را نگفته و پیرو این خبر، برخی دیگر از رسانه‌های خارجی به اصلاح خبر خود پرداختند تا کار به جایی برسد که «توماس اردبرینک»، مقاله‌نویس روزنامه نیویورک تایمز بنویسد: «روحانی نسبت به دیگران فردی بسیار میانه‌روست؛ رسانه‌های داخلی ایران زمانی که سخنان مقاماتشان را نقل قول می‌کنند، باید ‌دقت بیشتری داشته باشند».

اینجا بود که ماجرای به ظاهر ساده اشتباه یک یا چند خبرنگار، مایه تأسف جمعی از اهالی خبر شد، زیرا در پوشش خبری که منفعت نظام را به همراه داشت، سهل‌انگاری ـ‌اگر ‌«سهل‌انگاری» نام مناسبی برای خطایی در این سطح باشد ـ چند خبرنگار به همراه تأیید خطای ایشان توسط دبیر مافوقشان، منجر به انتشار خبری به غایت عجیب و دور از منش رئیس جمهور منتخب شد تا جایی که رسانه‌های داخلی، مجبور شوند برای رد هرگونه سوء تفاهمی، فیلم سخنرانی دکتر روحانی را منتشر کنند.


در این میان، وب‌سایت رسمی دکتر روحانی‌ حتی یک گام جلو‌تر گذاشته و نه تنها متن اصلی و فیلم سخنرانی این مقام را منتشر کرد، بلکه ترجمه انگلیسی سخنان وی را به روی خروجی خود گدارد تا شایعه منتشره به نقل از رئیس جمهور منتخب در سراسر جهان به سرعت متوقف شده و آب رفته به جوی بازگردد.

این رویداد ناخرسند هرچند موجب رسوایی امثال نتانیاهویی شد که به دنبال بهانه می‌گشت تا دشمنی خود را آشکار کند، ولی از جهاتی قابل تأمل بوده و می‌تواند درس‌هایی با خود ‌داشته باشد که گرانبها بوده و هرگز نباید به روش تجربی حاصل شوند:

نخست این که خبرگزاری ایرنا در این باره مدعی شده که دلیل شکل‌گیری چنین اشتباهی آن بوده که همراهان و تیم حفاظتی دکتر روحانی در مواجهه با خبرنگاران مانع دسترسی ایشان به رئیس جمهور منتخب شده‌اند تا نهایتا تنها خبرنگار خبرگزاری ایران (ایرنا) موفق شود به همراه خبرنگاران صدا‌وسیما در متن مصاحبه با وی قرار گرفته و در ادامه، سایر خبرنگاران به واسطه این خبرنگار در جریان سخنان روحانی قرار بگیرند تا در این فرایند، آنچه نباید، رقم بخورد.

اینجاست که باید تیم همراهان رئیس جمهور یازدهم به خوبی به اهمیت کار مخابره خبر درست پی برده و این رویداد نا‌خوشایند را سرلوحه دیدارهای بعدی این مقام با اصحاب رسانه کنند و البته بر خبرنگاران و اولیای رسانه هم واجب‌تر از پیش شده تا نسبت به رعایت امانت و اصالت اخبار رسیده دقت کنند، زیرا هیچ اتفاقی نمی‌تواند توجیه کننده خطای رسانه‌ها در باز‌انتشار نادرست یک رویداد باشد.

از این بعد ماجرا که بگذریم، نکته دومی که از این اتفاق عجیب رخنمون یافت، تصحیح بی‌سر و صدای خبر در خروجی خبرگزاری‌های رسمی بود که خطایی به غایت بزرگ‌تر می‌نماید، زیرا نشان می‌دهد این دوستان نه تنها هنوز به وسعت اشتباه خود پی نبرده‌اند، بلکه در‌نیافته‌اند که هزینه‌های وارد‌ه در این ماجرا به آبروی رسانه‌ای ‌کشور، تنها و تنها با پذیرفتن اشتباه و ارائه توضیحات و در ادامه، پوزش از مخاطبان محقق خواهد شد و حذف یا تصحیح اشتباه، نه اقناع خواننده را به همراه خواهد آورد و نه بازگشت اعتماد در رسانه‌های ثانویه و بعضا خارجی در استناد به اخبار ایشان را پدید خواهد آورد که رقم نخوردن هر دوی این عوامل به معنای مخاطب گریزی و مراجعه مشتاقان دریافت اخبار صحیح به رسانه‌های بیگانه خواهد شد.


این مهم هنگامی دردناک جلوه خواهد کرد که بدانیم خبرگزاری‌های داخلی ‌مستقیم یا غیر مستقیم از بیت‌المال ارتزاق کرده و تأثیر ناشایست احتمالی ناشی از اشتباه ایشان، به نوعی هدر‌رفت سرمایه‌های ملی به شمار آمده و ‌‌ناخواسته، آب ریختن به آسیاب رقبا ـ اگر نگوییم دشمنان ـ خواهد بود و این ‌بزرگ‌ترین آسیبی است که می‌تواند در این راستا به رسانه‌های داخلی وارد شود.

نکته سومی که در این رهگذر رخنمون خواهد یافت، برگرفته از همین اعتماد گریزی از رسانه‌های داخلی و اقبال به رسانه‌های خارجی خواهد بود، زیرا وقتی بدانیم خبر تحریف شده در رسانه‌های داخلی با تکذیب رسانه‌های خارجی رنگ ببازد، به آن معناست که پذیرفته‌ایم رسانه‌های خارجی به رغم محدودیت‌های بسیاری که در مخابره خبر داشته‌اند (محدودیت‌هایی بسیار فرا‌تر از ‌دسترسی نداشتن به رئیس جمهور بابت ممانعت همراهان یا تیم محافظان وی)، خبر درست‌تری مخابره کرده و یا دست‌کم به سرعت خبر خود را اصلاح کرده و با ارائه توضیحاتی در صدد اقناع مخاطبان خود بر‌آمده‌اند.

با چنین رویکردی، بسیار روشن است که شاید دم دستی‌ترین نتیجه‌ای که از ماجرا گرفته شود، رونق جو بی‌اعتمادی به سایر اخبار رسانه‌های داخلی باشد؛ اتفاقی که کم یا زیاد، متأسفانه درباره بخش خبر صدا‌وسیمای ملی رخ داده و موجبات خسران بسیاری شده که متأسفانه همه از آن خبر دارند، جز مدیران این نهاد!

شاید عذرخواهی آن دسته از خبرگزاری‌هایی که در بازنشر گسترده خبر تحریف شده کارساز بودند، رویکردی کارآمد، هرچند با دیرکرد‌ در جلوگیری از این اتفاقات نامطلوب باشد؛ به شرطی که دوستان رسانه‌ای از این باور بیرون آیند که کسی اقدام غیر حرفه‌ای و خطای بزرگ ایشان را ندیده است!