کنفرانس عدم تعهد تهران: روایتی کهنه یا قرائتی نو؟

کنفرانس عدم تعهد در تاریخ پنجم تا یازدهم شهریور ماه ۱۳۹۱ در تهران برگزار می‌‏شود که البته این رویداد در اوضاع کنونی، فرصت بی‌نظیری را در اختیار دستگاه دیپلماسی و سیاست خارجی کشور می‌گذارد.

اما آنچه می‌تواند کنفرانس شانزدهم عدم تعهد تهران را از دیگر کنفرانس‌های گذشته متفاوت‌تر کند، ارائه پیشنهاد‌ها و نشان دادن ترجیحات و توانمند‏‌ی‌های اعضای شرکت کننده درباره پرونده‌‏های داغ منطقه‌‏ای و بین‎‏المللی است. در این میا‌ن، بحران منطقه‌‏ای سوریه و نیز مأموریت اخضر ابراهیمی، می‌‏تواند در بالاترین اولویت‌های اجلاس شانزدهم قرار گیرد.

ناگفته نماند که این اجلاس، می‌تواند وزنه و جایگاه جهانی این نهاد جهان سومی را در قبال بلوک کشورهای شمال در خصوص بحران سوریه و برون رفت این کشور از جنگ داخلی نشان دهد؛ به عبارتی، اجلاس شانزدهم تهران، میدان زورآزمایی با دولت‌های قدرتمند غربی راجع به بحران‌‏های منطقه‌‏ای در خود جهان سوم است؛ تهران، محک قدرت جدید و نوظهور بلوک جنوب در صحنه روابط بین‌‏الملل خواهد بود.

در این باره باید گفت، سوریه با توجه به جایگاه منحصر بفرد خود در امنیت منطقه‌‏ای ایران، خواهد توانست شکل‏‌بندی جدیدی را در سیاست خارجی ایران با بهره از ظرفیت سیاسی و بین‏المللی عدم تعهد، ایجاد کند؛ افزون بر این، رد و انکار گفتمان غربی درباره تحریم و مجازات‌ بین‏المللی و ارائه پیشنهادهایی درباره راهکارهای جدید کشورهای جهان سوم در برابر سیاست‏های تنگ‏نظرانه کشورهای غربی، راهبرد مناسبی را ـ به صورت اعلامی ـ در اختیار این اجلاس ـ به صورت عام و کشور به صورت اخص‌ ـ می‌گذارد.

مسأله مهم و پرمناقشه دیگر، موضوع فلسطین است. شاید بهترین مکان برای دادن پیشنهادها درباره صلح فلسطینی ـ فلسطینی و محکومیت اقدامات اسرائیل علیه مردم فلسطین، همین اجلاس شانزدهم غیرمتعهد‌ها باشد!

همچنین تعریف نقض حقوق بشر و حقوق بشردوستانه با استفاده از رویکرد جهان سومی و جهان‏نگرش جنوب، با مورد عینی فلسطین، می‌‏تواند از زوایای دیگر این اجلاس باشد.

شرکت سران کشورهای بیداری اسلامی، نیز فرصتی نو و منحصر بفردی را برای مهار سیاست‌های سلبی عربی ـ غربی در اختیار دستگاه دیپلماسی کشور گذارده است.

ذکر این مهم لازم است که سیاست خارجی کشور، با این روند جاری ضمن حمایت و به رسیمت شناختن روند مردم‌سالاری بومی منطقه‌‏ای، رویکرد مهم را در پیش خواهد گرفت؛ بنابراین، تلاش‌‏های مستمر برخی کشور‌ها درباره سیاست تبلیغ «استاندارهای دوگانه ایرانی» در قبال انقلاب‏‌های عربی را خنثی می‌‏کند.

در مجموع، سیاست خارجی کشور، باید از این فرصت نو و منحصر بفرد، بیشترین بهره را برده و با «سیاست‏گذاری تاکتیکی» در طول اجلاس شانزدهم، قرائتی نو را در راستای منافع ملی و حل معضلات پدید آمده در قاموس منطقه‌‏ای و محیط امنیتی ایران طرح‏ریزی کند. این فرصت‌ها، به نوعی «سرمایه اجتماعی بین‌‏المللی»، برای هر کشور به شمار می‌رود که اهتمام جدی به آن ضروری به نظر می‌‏رسد؛ بنابراین، صیانت و حفظ این سرمایه بین‌‏المللی، وابسته به برنامه‌‏ریزی دقیق و منسجمی است که دستگاه سیاست خارجی مسئول آن است. شاید جلوگیری از روند موازی کاری از نکات برجسته و ظریف برگزاری این اجلاس باشد!

امید است، این اجلاس را مغتنم شمرده و دستاورد‌ها و یافته‏‌های آن، نقطه عطفی در تعربف و بازسازی نظم‌‏های جدید و قرائت‏‌های نو در نظام بین‌‏الملل جدید به شمار آید. اجلاس تهران پس از روند بیداری اسلامی و حضور این کشور‌ها در آن، بستر مناسبی برای گسترش روابط ایران با جغرافیای سیاسی بیداری اسلامی را پدید آورده است.

* عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی