آیا دولت با مفهوم بودجه خصومت دارد؟

سرویس اقتصادی ـ چند روزی به پانزدهم دی ماه نمانده، حال آنکه مهلت تحویل بودجه بنا بر مصوبه مجلس پانزدهم آذر است. در همین راستا، ابوترابی فرد، نایب رییس مجلس مسئول پیگیری تحویل بودجه 90 به مجلس شد.

به گزارش «تابناک»، دیرکردهای همه ساله دولت در ارایه لایحه بودجه که سال گذشته رکود 75 روز را نیز زد و سبب شد تا بودجه سال 1390 در اردیبهشت همین سال به تصویب مجلس برسد، امسال نیز در حال تکرار است، ولی تنها مشکل دولت نهم و دهم در زمینه بودجه تأخیر نیست، بلکه بودجه کشور در هفت ساله گذشته، تحولاتی به خود دیده که در تاریخ بودجه نویسی ایران پیش و پس از انقلاب بی‌نظیر است، به گونه‌ای که می‌توان از تعبیر طنز وجود خصومت بین مسئولین این دو دولت با مفهوم بودجه بهره برد.

نخست: دیرکرد

 بودجه سال‌هاي 85، 86 و 87 به ترتيب با 40، 45 و 32 روز دیرکرد به مجلس هفتم ارايه شد و در مقابل، بودجه سال‌هاي 88، 89 و 90 با 53، 49 و 75 روز تاخير به دست مجلس هشتم رسيد. هم اکنون خان هفتم بودجه است که در انتظار مشخص شدن رکورد دیرکرد خود است.



دوم: کاهش حجم بودجه برای افزایش شفافیت!

به امید روزی که لایحه بودجه در جیب هر ایرانی جا شود؛ این سخنان شعارگونه رییس‌جمهور در آغاز دولت نهم، تنها در مرحله شعار نماند و کاملا به اجرا درآمد.

دولت هر سال از حجم بودجه ارایه شده به مجلس کاسته و آن را خلاصه می‌کند. هر سال خلاصه‌تر از پارسال؛ بودجه هر سال به نت‌برداري‌هاي دانشجويان متخصص در خلاصه‌نويسي شبيه‌تر مي‌شد تا لايحه‌اي مدون كه مو‌به‌موي آن توضيح دارد و بندبندش شرح و بسط. بايد لايحه بودجه و حتي سندهاي بالادستي مانند برنامه پنجم، چنان باشد كه در جيب هر ايراني جا شود.

رییس جمهور دلیل خود را چنین عنوان می‌کند که اصولا بودجه چند هزار صفحه ای توسط مردم، قابل خواندن و تحلیل نیست و آنها سردرنمی‌آورند که با سرمایه‌های بیت‌المال توسط دولت و مسئولین چه کارهایی می‌‌شود. باید بودجه را عامه فهم و خلاصه کرد، به گونه‌ای که هر ایرانی بتواند نسخه‌ای از آن را در جیب خود داشته باشد. تا به این طریق از چرخش مالی کل کشور خود آگاه باشد و بتواند به نهاد‌های ذیربط انتقاد یا اعتراض کند و هر ایرانی، ناظری باشد بر فرآیند هزینه شدن بودجه در کشور.

هرچند این مسأله با تهیه نسخه خلاصه‌ای از بودجه و انتشار عمومی آن نیز ممکن بود، دولت به صورت جدی دست به کار شد و از این پس در ارایه لایحه بودجه به مجلس نیز به این خلاصه نویسی عمدی و از پیش اعلام شده روی آورد، به گونه‌ای که نه تنها بودجه به جیب هر ایرانی راه نیافت و همه ایرانیان از جزییات لایحه بودجه با خبر نشدند، بلکه همان نمایندگان ملت نیز که همه ساله با مطالعه بودجه تفصیلی از ریز هزینه‌های دولت آگاه می‌شدند و به آن رأی می‌دادند، نیز دیگر نتوانستند از آن سر در بیاورند!

سوم: تعطیلی بزرگترین متولی بودجه و برنامه در کشور

سال 1383 محمود احمدی‌نژاد که مشغول سخنرانی‌های انتخاباتی در نقاط گوناگون بود، در جمع دانشجویان و جوانان، بارها تأکید کرد که در سازمان «مدیریت و برنامه‌ریزی» کل کشور، نه مدیریت هست و نه برنامه‌ریزی و رواست که این سازمان را تنها سازمان «و» بنامیم.

وی در سخنرانی‌های رسمی پیش از انتخابات نیز بارها از این سازمان انتقاداتی مطرح کرد تا پس از ریاست جمهوری، نشان ددهد که این سخنان نیز شعار‌های توخالی نبوده است.

سومین سازمان برنامه تاریخ آسیا، در خرداد ماه 1386 به دستور مستقیم ریاست جمهوری و بدون اخذ مصوبه مجلس تعطیل و به عنوان جایگزین آن معاونت مدیریت و برنامه‌ریزی ریاست جمهوری در دفتر رییس‌جمهور تشکیل شد.

ممبینی از آن روز تا کنون مسئولیت این معاونت کلیدی را که جایگزین سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کل کشور شده است، بر عهده دارد و در کنار همکارانش در معاونت بودجه ریاست جمهوری، همه ساله بودجه کشور را نوشته و برای ارایه به مجلس تحویل دولت می‌دهند.


چهارم و پایانی: عدم شفافیت عملکرد پس از این همه تغییر

شاید آخرین و عجیب ترین مشکل بوجود آمده در دولت با مساله بودجه اعتراض نمایندگان به عدم شفافیت و گزارشات تفریغ بودجه  همه ساله دیوان محاسبات است که همه از عمل نشدن دقیق بند های بودجه و جابجایی های کلان در دریف های بودجه ای دولت است.

شاید آخرین و شگفت‌آورترین مشکل پدید آمده در دولت با مسأله بودجه اعتراض نمایندگان به عدم شفافیت و گزارش‌های تفریغ بودجه همه ساله دیوان محاسبات است که همه از عمل نشدن دقیق بند‌های بودجه و جابجایی‌های کلان در دریف‌های بودجه‌ای دولت است.

در واقع پس از این که دولت در مورد خود بودجه، سازمان متولی، تألیف آن و زمان ارائه آن به مجلس هر گونه که خواسته برخورد کرده و تغییر داده، انتظار می‌رفت ماحصل کار، نهایتا بیش از همه باب میل دولت بوده باشد و دیگر انتظار فاصله‌های بزرگ میان عملکرد دولت و مفاد بودجه‌ای نمی‌رفت؛ اما در عمل دقیقا عکس آن دیده می‌شود.

قطعا می‌توان دولت نهم و دهم را رکورددار تغییر و تحولات بودجه‌ای در کشور دانست.