ژنرال پاکستانی که «پیمان مکه» را معماری میکند/ سپهبد محمود کیست؟
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، «ترکیه تودی» در مقالهای نوشته است: سپهبد نعمان محمود این هفته بهعنوان نخستین دبیرکل «اتحاد دفاعی مشترک مکه» (MJDA) منصوب شد؛ مجمع امنیتیای که ذیل توافق دفاعی عربستان-ترکیه-پاکستان شکل گرفته است. دوره او سه ساله است. وظیفهاش تبدیل یک تعهد سیاسی به یک واقعیت عملیاتی است.
انتظار میرود کشورهای بیشتری در روزهای آینده بپیوندند، اما کشورهای بنیانگذار میخواهند ساختار را پیش از گشودن آن به دیگرانی با درک مشابه از تهدید، تثبیت کنند.
بیشتر بخوانید:
چرا پاکستان و ترکیه در حمایت از عربستان وارد جنگ با انصارالله یمن نمیشوند؟/ عملیاتی شدن پیمان مکه زمان میبرد
آیا پاکستان وارد درگیری عربستان و انصارالله یمن میشود؟/ ماجرای هشدار پاکستان به ایران
هرچند این اتحاد جاهطلبی منطقهای ندارد و بر «بازدارندگی جمعی» بنا شده است، ممکن است در روزهای پیشرو تصمیمهای دشواری گرفته شود، بهویژه در میان گسترش منازعه آمریکا-ایران و حملات حوثیهای یمن به عربستان سعودی.
اداره ستاد فرماندهی
پس از امضای توافق سهجانبه MJDA در مکه در ۷ اوت، پاکستان برای ریاست دبیرخانه این اتحاد که در ریاض مستقر است انتخاب شد؛ جایی که همه برنامهریزیها و طرحهای دفاعی آینده از آنجا توسعه خواهند یافت.
با انتصاب سپهبد محمود، پاکستان نخستین فرصت را مییابد تا فرهنگ نهادی و رویههای کاری اتحاد را شکل دهد، چرا که محمود بهعنوان نخستین رئیس آن، جهت نهایی سازوکار نوپای MJDA را تعیین خواهد کرد.
سپهبد محمود کیست؟
سپهبد محمود که در آخرین تغییر و تحول در سال ۲۰۲۲ یکی از نامزدهای ارتقا به سمت فرماندهی ارتش بود، کارنامهای قابل توجه داشته است. پیشینه او در فرماندهی میدانی، تحلیل اطلاعاتی، امور راهبردی و آموزش نظامی، سرنخهای مهمی درباره نوع معماری راهبردیای که سه کشور میتوانند توسعه دهند، ارائه میدهد.
احمد خان، کارشناس دفاع و هوافضا مستقر در بورسا، به «ترکیه تودی» گفت که پیشینه سپهبد محمود کاملاً مرتبط است، زیرا دبیرخانه از صفر ساخته میشود و او بهعنوان نخستین دبیرکل، «اساساً معمار نهادی اتحاد» است.
خان با مشخص کردن تخصص محمود، بر این نکته تأکید کرد که «او بهعنوان مدیرکل اداره تحلیل در سازمان اطلاعات بینسرویسها (ISI)، تحولات خارجی را از منظر امنیت ملی ارزیابی میکرد و ارتباطات خارجی ISI با سازمانهای اطلاعاتی خارجی را مدیریت میکرد. این مستقیماً به هماهنگی یک نهاد امنیتی سهجانبه در ریاض قابل انتقال است.»
دوم، فرماندهی عملیاتی در یک محیط امنیتی زنده — او در جریان عملیات ضدتروریستی فرماندهی یک لشکر پیاده در وزیرستان شمالی را بر عهده داشت، سپس از دسامبر ۲۰۱۹ تا نوامبر ۲۰۲۱ فرماندهی سپاه یازدهم در پیشاور را رهبری کرد؛ مأموریتی که با خروج آمریکا از افغانستان و حصارکشی و مدیریت مرز پاکستان-افغانستان همزمان شد.
سوم، آموزش نظامی حرفهای — او سالها در کالج فرماندهی و ستاد کویته گذراند (و بهعنوان مربی ارشد ارتقا یافت) و بعداً تا بازنشستگی در آوریل ۲۰۲۳ بهعنوان سیوپنجمین رئیس دانشگاه دفاع ملی خدمت کرد. قابل توجه اینکه او در تغییر و تحول سال ۲۰۲۲ نیز بهعنوان یکی از نامزدهای فرماندهی ارتش در نظر گرفته میشد که نشاندهنده ارشدیت و اعتماد تشکیلات به این انتخاب است.
به گفته خان، محمود یک منصوب تشریفاتی نیست؛ «او ارزیابی اطلاعاتی، فرماندهی میدانی و تجربه نهادسازی را با هم ترکیب میکند — دقیقاً همان ترکیبی که برای تبدیل یک پیمان سیاسی به کمیتهها، رویهها و ماشین برنامهریزی مشترک کارآمد لازم است.»
خان در بحث درباره نقش پاکستان گفت که این انتصاب تأیید میکند پاکستان در این چارچوب یک شریک درجهدو نیست، بلکه نخستین لنگر نهادی آن است.
او گفت که جهت احتمالی MJDA «اول نهادسازی، بعد ادغام رزمی» خواهد بود و نخستین وظیفه ساختن ماشین سازمانی است، نه استقرارهای عملیاتی.
به گفته او، گام بعدی تأکید بر آموزش مشترک، همکاری صنایع دفاعی و فناوری خواهد بود؛ و در نهایت، گسترش مدیریتشده، و «محمود دروازهبان با استانداردها خواهد بود.» خان در خلاصه گفت که «پاکستان یکی از باتجربهترین ژنرالهای خود را از نظر نهادی معرفی کرده است.»
با این حال، جنید جاوید، کارشناس امنیت و مدیریت ریسک، به «ترکیه تودی» گفت که هرچند انتصاب محمود فرصت مهمی برای کمک به توسعه اولیه اتحاد است، اما «پاکستان را فرمانده یا تنها تصمیمگیرنده نمیکند، زیرا اقتدار راهبردی همچنان بهطور جمعی در اختیار سه کشور عضو است.»
چالش فوری پیمان مکه
از دید جاوید، چالش فوری «تبدیل تعهدات سیاسی توافق به سازوکارهای سهجانبه کارآمد» خواهد بود.
بنابراین، «سه سال اول کمتر درباره ادغام نظامی چشمگیر و بیشتر درباره ایجاد پایههای نهادی بلندمدت خواهد بود.»
هنوز یک سازمان نظامی نیست
همچنین، اتحاد MJDA هنوز یک سازمان نظامی کاملاً یکپارچه نیست.
هرچند تعهد دفاع جمعی را با خود دارد، اجرای عملی این پیمان میتواند در لایهها و اشکال مختلف باشد.
در نهایت، همهچیز بستگی به این دارد که این پیمان چگونه بر اساس شرایط، به رویههای نظامی عملی، سازوکارهای مشورتی و سازوکارهای تبادل اطلاعات ترجمه شود.
درجات مشارکت ذیل MJDA میتواند متنوع یا نامنظم باشد، چنانکه اخیراً دیده شد آنکارا پیشنهاد ارائه پشتیبانی نظامی و فنی به ریاض را در پاسخ به حملات حوثیها داد، در حالی که اسلامآباد بیشتر ذیل پیمان دوجانبه خود با ریاض، یعنی «توافق دفاع متقابل راهبردی» (SMDA) عمل کرده که از آوریل امسال فعال شده است.
همچنین پاکستان معماری اولیه اتحاد را میسازد، زیرا تجربه گستردهای در ضدتروریسم و امنیت مرزی و روابط دفاعی دیرینه با این پادشاهی دارد.
در حالی که اسلامآباد تجربه عملیاتی فراهم میکند، ریاض مکان و منابع را تأمین میکند و آنکارا صنایع دفاعی را.
اکنون فقط باید دید که آیا «اتحاد دفاعی مکه» به یک چارچوب سیاسی-امنیتی متمرکز بر دیپلماسی تبدیل میشود یا به یک سازوکار دفاعی عملیاتیتر.
زیشان شاه، ناظر سیاسی مستقر در واشنگتن، به «ترکیه تودی» گفت که یک پاکستانی بهعنوان نخستین دبیرکل «اتحاد دفاعی مکه» منصوب شد، زیرا «قابلیت همکاری و هماهنگی آموزشی زیادی میان ترکیه و عربستان سعودی در زمینه ارتشهایشان وجود ندارد.»
بنابراین، به گفته شاه، نقش پاکستان در ابتدا «پلی میان ارتشهای عربستان و ترکیه» خواهد بود تا کمک کند اتحاد به سمتی هدایت شود که در صورت نیاز اقدام محکمتری انجام دهد.
در همین حال، سبحان جاوید، ناظر ژئوپلیتیک، از این واقعیت قدردانی کرد که هر سه کشور «محکم و استوار ایستادهاند، زیرا فرماندهان ارشدشان میدانند که این یک توافق راهبردی بلندمدت است، نه یک نبرد تاکتیکی کوتاهمدت برای معماری امنیت منطقهای.»
به نظر او، نخستین گامهایی که محمود میتواند بردارد، ایجاد «یک نیروی ویژه مشترک واکنش سریع (RD-JTF)» و برقراری «قابلیت همکاری سه نیروی مسلح برای استقرار سریع از جنوب آسیا تا مدیترانه» است تا به ویژگی تعیینکننده گذار از «اتحاد سهگانه» به یک رابطه سهجانبه آهنین میان سه کشور تبدیل شود.
