۱۰۰۰ کارشناس آمریکایی برای رقیق سازی اورانیوم باید به ایران بروند/ مذاکرات فنی چالش برانگیزتر از تفاهم اولیه است
مذاکرات فنی ممکن است بسیار چالشبرانگیزتر از خود توافق سیاسی باشد و در نهایت ممکن است بیشتر از بازه ۶۰ روزه تعیینشده در توافق موقت طول بکشد.
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، الحزیره در مقالهای نوشته است: «قطر و پاکستان، به عنوان میانجی، اعلام کردهاند که ایالات متحده و ایران بر سر «نقشهراهی برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز» به توافق رسیدهاند. این بیانیه پس از آن منتشر شد که دو طرف در اولین روز از گفتوگوهای سطح بالا در سوئیس، «پیشرفت امیدوارکنندهای» داشتند.
این مذاکرات به دنبال امضای یک یادداشت تفاهم ۱۴ مادهای در تاریخ ۱۷ ژوئن انجام شد که چارچوبی برای کاهش تنش بین واشنگتن و تهران ایجاد و زمینه را برای مذاکرات بیشتر فراهم کرد.
پیشرفت حاصل شده پس از یک جلسه ۱۸ ساعته و فشرده در دریاچه لوسرن (سوئیس) برگزار شد که مقامات ارشد هر دو کشور در آن حضور داشتند.
بیانیه مشترک همچنین از ایجاد یک «کانال کاهش تعارض» با هدف پایان دادن به عملیات نظامی اسرائیل در لبنان، همراه با یک کمیته عالی و کانالهای ارتباطی مستقیم برای پشتیبانی از مذاکرات بعدی خبر داد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، به همراه جرد کوشنر (داماد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا) و استیو ویتکاف (فرستاده ویژه) ریاست هیئت آمریکایی را بر عهده داشتند. هیئت ایرانی نیز به رهبری محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و با حضور عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، تشکیل شده بود.
ونس روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: «دیروز روز بسیار بسیار خوبی بود. پیشرفت خوبی حاصل کردیم. دقیقاً به همان چیزی که میخواستیم رسیدیم.»
نکات اصلی مذاکرات چیست؟
کمیته عالی و کانالهای ارتباطی
بر اساس بیانیه مشترک قطر و پاکستان که میانجیگری مذاکرات را بر عهده داشتند، یک کمیته عالی برای «ارائه نظارت سیاسی بر روند میانجیگری» تشکیل شده است. در این بیانیه آمده است که این کمیته بر سر «نقشهراهی برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز» به توافق رسیده و انتظار میرود مذاکرات فنی بیشتری در دو ماه آینده ادامه یابد.
در این بیانیه افزوده شده است: «مذاکرهکنندگان ارشد به طور منظم به کمیته عالی گزارش خواهند داد و بر گروههای کاری متمرکز بر هستهای، تحریمها، و نظارت و حل و فصل اختلافات برای اطمینان از اجرای مؤثر یادداشت تفاهم و سایر امور، رهبری خواهند کرد.»
توماس واریک، همکار ارشد غیرمقیم در شورای آتلانتیک، به الجزیره گفت که مرحله بعدی مذاکرات فنی ممکن است بسیار چالشبرانگیزتر از خود توافق سیاسی باشد و در نهایت ممکن است بیشتر از بازه ۶۰ روزه تعیینشده در توافق موقت طول بکشد.
این توافق در حالی حاصل میشود که سؤالهای مهمی همچنان بیپاسخ مانده است، از جمله اینکه آیا به ایران اجازه داده میشود که به غنیسازی اورانیوم ادامه دهد، سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالای آن، دامنه بازرسیهای بینالمللی و جدول زمانی لغو تحریمها.
واریک در مورد موضوع هستهای گفت: «بزرگترین مشکل این است که حذف یا کاهش غنای اورانیوم به چند هزار نفر، احتمالاً ۱۰۰۰ آمریکایی، نیاز دارد که به برخی از حساسترین تأسیسات هستهای ایران بروند» و به درخواست واشنگتن برای نقش داشتن در رقیقسازی ذخایر اورانیوم غنیشده ایران اشاره کرد. او افزود: «نمیتوانم تصور کنم ایران از این ایده چندان استقبال کند.»
طرفین همچنین «یک خط ارتباطی» با تمرکز بر تنگه هرمز برای «اجتناب از حوادث و سوءتفاهم با هدف عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز» ایجاد کردهاند.
این اعلامیه در حالی صورت میگیرد که اختلال در تردد دریایی از این آبراه استراتژیک که یک پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند، ادامه دارد. تحلیل شرکت اطلاعات دریایی Windward نشان داد که روز یکشنبه ۱۲ کشتی از تنگه عبور کردهاند که نسبت به ۳۵ تردد در روز قبل کاهش داشته است.
محاصره عملی تنگه توسط ایران، یک بحران انرژی جهانی ایجاد کرد که بر اقتصادهای سراسر جهان تأثیر گذاشت.
ونس روز دوشنبه گفت که دو طرف «سازوکارهای هماهنگی» ایجاد خواهند کرد: یکی برای نظارت بر آتشبس در لبنان و دیگری برای مینروبی در تنگه هرمز.
ونس گفت که مذاکرات فنی در «هفتهها و روزهای آینده» ادامه خواهد یافت و تیمهای فنی آمریکا و ایران با «نظارت مناسب» به مذاکره بر سر شرایط صلح ادامه خواهند داد.
ونس در ادامه تشبیه کرد: «توافق نهایی، خانه است. ما شالوده را گذاشتهایم. ما خانه را نساختهایم، اما شالوده موفقی را برای رسیدن به جایگاه خوب برای مردم آمریکا بنا کردهایم» و افزود که هنوز کارهای زیادی برای انجام دادن وجود دارد.
«کانال کاهش تعارض» برای لبنان
این توافق همچنین شامل ایجاد یک «کانال کاهش تعارض» است که برای پشتیبانی از تلاشها به منظور «اطمینان از پایبندی به توقف عملیات نظامی در لبنان» در نظر گرفته شده است.
عراقچی نیز از «پیشرفت عمده» به سوی پایان دادن به جنگ در لبنان خبر داد، اما هشدار داد که اولین آزمون واقعی توافق، اثربخشی «کانال کاهش تعارض لبنان» خواهد بود.
این در حالی است که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفته است که اسرائیل تا زمانی که لازم بداند، در منطقه امنیتی جنوب لبنان باقی خواهد ماند. این منطقه حائل که توسط اسرائیل ایجاد شده، حدود ۶۰۲ کیلومتر مربع (۲۳۰ مایل مربع) یا حدود ۶ درصد از خاک لبنان را پوشش میدهد.
فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز به اسرائیل هشدار داد که جنوب لبنان را ترک کند، در غیر این صورت خطر تکرار خروج خود از این کشور در سال ۲۰۰۰ را دارد.
اسماعیل قاآنی در شبکههای اجتماعی نوشت که اگر اسرائیل به «تجاوز و اشغالگری» خود ادامه دهد، با «ذلت و شکست» مجبور به خروج خواهد شد. در همین حال، حزبالله هنوز اظهارنظر عمومی در مورد این توافق نداشته است.
نور عوده، خبرنگار الجزیره از رامالله در کرانه باختری اشغالی، گزارش داد که مفسران اسرائیلی نتیجه مذاکرات سوئیس را یک دوراهی استراتژیک برای اسرائیل توصیف کردهاند. او گفت: «آتشبس قبلی با حزبالله بین آمریکا و اسرائیل مدیریت شد و به اسرائیل آزادی عمل میداد، اما این بار پویایی متفاوت است و اسرائیل احساس میکند که مجبور به همراهی خواهد شد. در حال حاضر، تفکر، برنامهریزی و مانور در اسرائیل حول این محور است که اسرائیل چقدر میتواند مصالحه کند بدون اینکه اعتماد عمومی اسرائیل را به طور کامل از دست بدهد.»
برخی از تحلیلگران نیز در مورد تأثیر این سازوکار بر روی زمین در لبنان تردید دارند. جوی هود، دیپلمات پیشین ارشد آمریکایی، خاطرنشان کرد که لبنان و (رژیم) اسرائیل، با وجود انتظار برای اجرای هرگونه ترتیب آتشبس، به طور مستقیم در مذاکراتی که این سازوکار را ایجاد کرد، شرکت نداشتند. او گفت: «پس این به ایران قدرت وتو بر لبنان میدهد... به نظر میرسد یادداشت تفاهم میگوید که ما نقش رهبری منطقهای ایران، از جمله بر نیروهای نیابتی آن را میپذیریم.»
مارک کیمیت، مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا و ژنرال بازنشسته، افزود که گنجاندن لبنان در مذاکرات گستردهتر «آن را به شدت پیچیده میکند» و گفت: «واقعیت این است که اغلب اوقات، قدرتهای خارجی نمیتوانند یک مشکل داخلی را در یک درگیری داخلی بین دو کشور مختلف حل کنند.»
با این حال، نشانههای اولیه حاکی از تأثیرگذاری این توافق است. هایدی پت، خبرنگار الجزیره از نبطیه در جنوب لبنان گزارش داد که «آرامشی محتاطانه در این شهر برقرار است و به نظر میرسد آتشبس در حال تحقق است» و افزود: «این آرامش پس از چند روز بسیار وحشیانه و خونین برای این شهر و روستاها و شهرکهای اطراف آن به دست آمده است.»
رفع تحریمها و داراییهای مسدود شده
عراقچی همچنین اشاره کرده است که این توافق شامل امتیازات اقتصادی قابل توجهی از سوی واشنگتن است، هرچند آمریکا هنوز آن را به طور عمومی تأیید نکرده است.
او در پستی در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت که تحریمهای صادرات نفت و فروش پتروشیمی ایران لغو شده، محاصره برداشته شده، برخی از داراییهای مسدود شده ایران آزاد شده و یک برنامه بزرگ بازسازی و توسعه برای ایران آغاز شده است. او این اقدامات را به عنوان شروط کلیدی ایران که اکنون محقق شده است، توصیف کرد.
با این حال، واریک هشدار داد که اجرای رفع تحریمها ممکن است از نظر سیاسی در واشنگتن، به ویژه در جایی که نیاز به تأیید کنگره است، دشوار باشد. او گفت: «کنگره در حال حاضر از این توافق بسیار ناراضی است و به هیچ وجه مشخص نیست که کنگره با لغو برخی از تحریمهایی که ایران خواهان لغو آنهاست، موافقت کند.»
ونس روز دوشنبه گفت که در صورت آزادسازی داراییهای ایران، از آنها برای خرید محصولات کشاورزی آمریکا استفاده خواهد شد و افزود: «این پول به ثروتمندتر شدن کشاورزان آمریکایی و تغذیه مردم ایران! کمک خواهد کرد.»
در مورد برنامه هستهای ایران
ونس گفت: «ایرانیها موافقت کردهاند که بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را دوباره به کشورشان راه دهند. این یک نقطه عطف بزرگ برای مردم آمریکا است و اولین گام در جهت غیرهستهایسازی دائمی - پایان دادن به برنامه تسلیحات هستهای ایران - محسوب میشود.» او افزود که برخی از گفتوگوها با بازرسان و آژانس ممکن است از روز دوشنبه آغاز شود.
او همچنین گفت که آمریکا و ایران در سایر مذاکرات هستهای «پیشرفت عالیای» داشتهاند، بدون اینکه جزئیات بیشتری ارائه دهد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ناظر هستهای سازمان ملل است. این آژانس برنامه هستهای ایران را تحت برجام (برنامه جامع اقدام مشترک)، توافق هستهای سال ۲۰۱۵ با ایران که توسط باراک اوباما، رئیسجمهور پیشین آمریکا مذاکره شد، بازرسی میکرد، اما ترامپ در سال ۲۰۱۸ آمریکا را از آن خارج کرد.
ایران نهایتاً سال گذشته و پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل که طی آن اسرائیل به تأسیسات هستهای و نظامی حمله کرد، از ورود بازرسان به کشور جلوگیری کرد. ایالات متحده نیز به این جنگ پیوست و به سه تأسیسات هستهای ایران حمله کرد.
برنامه غنیسازی اورانیوم ایران یکی از نقاط اصلی اختلاف بین آمریکا و ایران بوده است. در حالی که آمریکا خواستار تحویل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به این کشور است، ایران همواره اعلام کرده که این کار را انجام نخواهد داد – اگرچه در مقاطعی به نظر میرسید که تمایل به بررسی امکان تحویل آن به یک کشور ثالث دارد. توافق اعلام شده در هفته گذشته نشان میداد که رقیقسازی آن در داخل ایران نیز میتواند یک گزینه باشد.
