دیوار تضمین، فراروی واشنگتن برای توافق با تهران

به گزارش تابناک؛ با وجود گذشت نزدیک به دو ماه از آغاز آتش بس موقت جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، اگرچه پیشرفت‌هایی در روند مذاکرات تهران-واشنگتن با میانجیگری پاکستان حاصل شده، اما طرفین هنوز به نقطه امضای تفاهم‎نامه پایان قطعی جنگ و توافق بر سر دیگر مسائل اختلافی از جمله مسئله هسته‌ای، تحریم‌ها و کنترل تنگه هرمز دست نیافته‌اند.

هر دو طرف خواسته‌های حداکثری به عنوان پیش شرط امضای تفاهم نامه دارند؛ ایران قبل از امضای توافق، خواستار "تضمین" برای عدم تکرار حمله به این کشور است. ایران اگرچه آسیب‌های زیادی در جنگ متحمل شد، اما همچنان کارت‌های مهمی از جمله کنترل و تسلط بر تنگه هرمز، توانایی مدیریت کابل‌های مخابراتی در قعر آب‌های خلیج فارس و همچنین توانمندی هدایت تنگه باب المندب دارد و با استفاده از این کارت‌ها و همزمان با انجام تحرکات دیپلماتیک، می‌کوشد علاوه بر گرفتن "تضمین" از طرف مقابل برای عدم تکرار حمله، زمینه را برای تحقق دیگر خواسته‌های خود از جمله لغو تحریم ها، آزادسازی پول‌های بلوکه شده و حفظ حق برخورداری از فناوری هسته‌ای صلح آمیز به صورت یک کشور عضو پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) در مراحل بعدی فراهم کند.

از طرف دیگر، ایالات متحده هرگونه "احتمال" دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای را به عنوان خط قرمز خود اعلام کرده و می‌گوید ایران باید "تضمین" کند که هرگز به سلاح هسته‌ای دست پیدا نخواهد کرد. ایالات متحده هم با استفاده از برگ مداخله نظامی و نیز با استفاده از ابزار تشدید تحریم‌ها و محاصره دریایی، تلاش می‌کند تا قبل از امضای هرگونه تفاهم نامه با ایران، حداکثر امتیاز را از طرف ایرانی بگیرد و خود را پیروز این جنگ معرفی کند. ترامپ معتقد است اگر قرار باشد توافقنامه نهایی احتمالی بین ایران و آمریکا شبیه همان چیزی باشد که در سال ۲۰۱۵ با عنوان قرارداد "برجام" بین دولت‌های وقت دو طرف امضا شد، چنین توافقی موجب حملات سیاسی و سرزنش‌های سنگین علیه او خواهد شد، زیرا خود او بزرگترین مخالف برجام بود و در سال دور اول ریاست جمهوری خود در سال ۲۰۱۸ از این قرارداد بطور یک طرفه خارج شد.

تناقض‌های زیادی در سخنان ترامپ وجود دارد. ترامپ درحالی از ایران تضمین عدم دستیابی به سلاح هسته‌ای می‌خواهد که او بعد از بمباران سایت‌های هسته‌ای ایران در جنگ ۱۲ روز تابستان گذشته، با اطمینان تاکید کرد: «هر سه مرکز هسته‌ای ایران به‌طور کامل نابود شده یا محو شده‌اند.» اگر رئیس ایالات متحده اطمینان دارد که تاسیسات هسته‌ای ایران را نابود کرده، پس ادعای نگرانی او برای چیست و چه تضمینی می‌خواهد؟

صرف نظر از این که ادعای ترامپ مبنی بر "نابودی کامل" تاسیسات هسته‌ای ایران تا چه میزان معتبر و دقیق باشد، اما نکته این جاست که تضمینی که ترامپ از ایران می‌خواهد (عدم دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای)، عملا وجود خارجی ندارد و تا کنون هیچ گزارشی از سوی آژانس بین المللی انرژی اتمی مبنی بر انحراف ایران از مسیر هسته‌ای صلح امیز ارائه نشده است.

حتی بالاتر از اهمیت و اعتبار گزارش‌های آژانس، "فتوا"ی سال ۱۳۸۹ رهبر ایران در آن سال است. به عبارت دیگر، تضمینی که امروز ترامپ از ایران مطالبه می‌کند، عملا ۱۶ سال پیش از سوی ایران و در بالاترین سطح نه تنها به آمریکا بلکه به تمام جامعه بین المللی داده شده و حتی تبدیل به یک سند رسمی در سازمان ملل شده است. آیت الله سید علی خامنه‌ای در ۱۳۸۹ در پیام رسمی خود به کنفرانس بین‌المللی "خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه"، به صراحت تاکید کرد: «ما کاربرد این سلاح‌ها را حرام، و تلاش برای مصونیت بخشیدن ابناء بشر از این بلای بزرگ را وظیفه‌ی همگان می‌دانیم.» او پیش از شهادت نیز چندین بار دیگر در سخنرانی‌های خود به حرام بودن سلاح هسته‌ای اشاره کرده‌بود.

به هر روی، ادامه وضعیت کنونی "نه جنگ و نه صلح" با آتش بس شکننده‌ای که اتفاقا مدتهاست منقضی شده و چند بار هم تا آستانه فروپاشی کامل پیش رفته است، وضعیت نامطلوبی است. ایران در این مدت تلاش کرده است تا توانمندی‌های تهاجمی و پدافندی خود را بیش از گذشته تقویت کند و همواره اعلام کرد در کنار مسیر دیپلماسی، دست خود را روی ماشه حفظ کرده است. ایالات متحده واسرائیل هم دائم تهدید به از سرگیری حمله می‌کنند. تا به این جا، تنها یک پیش نویس تفاهم نامه بین طرفین تهیه شده بود که ترامپ روز ۳۰ می‌با عقب نشینی و دستور تجدید نظر در برخی بند‌های هسته‌ای این پیش نویس، حتی شانس امضای توافق را بیش از پیش کاهش داد.