حمله ترامپ این بار به میانجی مذاکرات!
«ما بر تنگه هرمز نظارت خواهیم کرد، اما هیچکس قرار نیست آن را کنترل کند. این بخشی از مذاکراتی است که داریم. آنها دوست دارند آن را کنترل کنند، اما هیچکس قرار نیست کنترلش کند. این آبراه بینالمللی است و عمان هم مثل بقیه رفتار خواهد کرد، وگرنه مجبور میشویم آنها را «منفجر» کنیم.» این جملاتی بود که رئیسجمهور آمریکا دونالد ترامپ دیشب (چهارشنبه) ششم خرداماه بیان کرد و این بار تهدیداتش را متوجه کشوری کرد که پیش از این، به عنوان میانجی مذاکرات غیرمستقیم با ایران عمل میکرد.
به گزارش تابناک به نقل از فارس؛ در همین خصوص عبدالله باعبود تحلیلگر مسائل منطقه در ایکس نوشت: تهدید صریح ترامپ به «منفجر کردن» عمان، کشوری صلحجو و بیطرف، شریک دیرینه ایالات متحده و میانجی مورد اعتمادی که بارها از طریق دیپلماسی و مذاکرات در پشت پرده به واشنگتن کمک کرده است، بیملاحظه، خطرناک و کاملاً غیرقابل قبول است.
* همبستگی ایران با عمان
تهدیدات ترامپ علیه عمان با واکنش اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز روبرو شد. او در این باره امروز ضمن محکوم کردن لفاظیهای تهدیدآمیز مقامات آمریکایی علیه ایران و برخی دیگر از کشورهای منطقه و با ابراز همبستگی با کشور دوست و برادر عمان، تصریح کرد: تهدید به «انهدام» یک کشور عضو سازمان ملل که همواره نقشی سازنده، موثر و مسئولانه در قبال صلح و امنیت منطقه داشته و طی سالهای متمادی در مقام میانجی روندهای دیپلماتیک، مساعی جمیله خود را در خدمت صلح و ثبات منطقه به کار گرفته، نه تنها نقض اصل بنیادین منع تهدید به استفاده از زور است، بلکه نشانه خطرناک دیگری از عادیسازی قانونشکنی و قلدرمآبی در روابط بینالملل است.
* الگوی برونسپاری امنیت به آمریکا
مجید نیلی سفیر ایران در آلمان هم در اظهاراتی تهدید ترامپ علیه عمان را نتیجه سکوت نابجای برخی کشورهای اروپایی در برابر تجاوز و قانونشکنی آمریکا و رژیم صهیونیستی خواند و گفت: هشدار داده شده بود که سکوت برخی طرفهای اروپایی در برابر تجاوز آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، جنگطلبان را گستاختر خواهد کرد. امروز همان منطق تهدید، عمان را نیز هدف گرفته است.
از سوی دیگر، رضا نصری تحلیلگر مسائل بینالملل نیز در این باره نوشت: «اینکه ترامپ یکی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس [عمان] را به بمباران تهدید کرده، بار دیگر نشان میدهد الگوی امنیتی که اغلب کشورهای عربی طی دهههای گذشته بر آن تکیه داشتهاند، یعنی برونسپاری امنیت خود به ایالات متحده از طریق استقرار پایگاههای نظامی آمریکا، در بنیان خود بهشدت معیوب و ناکارآمد است. در واقع، این هرگز یک «مشارکت امنیتی» واقعی نبوده، بلکه نوعی سلطه غیرمستقیم بوده است که بهتدریج استقلال و حاکمیت ملی این کشورها را فرسوده و تضعیف کرده است.»
سامیر پوری، استاد کینگز کالج لندن هم در اظهاراتی عنوان کرد: تهدید ترامپ به منفجر کردن عمان، پیام وحشتناکی برای متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس دارد.
* بیانیه وزارت خارجه ایران
پس از حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، جمهوری اسلامی ایران اقدام به بستن تنگه هرمز کرد و آمریکا نیز در واکنش محاصره دریایی ایران را کلید زد. وزارت امور خارجه ایران دوم فروردینماه در بیانیهای اعلام کرد: بازگشت کامل امنیت و ثبات پایدار به تنگه هرمز، مستلزم پایان دادن به تجاوز نظامی و خاتمه تهدیدات، توقف اقدامات بیثباتکننده آمریکا و اسرائیل و احترام کامل به منافع مشروع ایران است.
موضوع باز شدن تنگه هرمز و لغو محاصره دریایی آمریکا از جمله مواردی است که در یادداشت تفاهم ۱۴ بندی ایران و آمریکا به آن پرداخته شده است. اینکه تنگه به دوران قبل از نهم اسفند (آغاز تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران) بازمیگردد و ترافیک دریایی شامل کشتیهای تجاری به تدریج طی ۳۰ روز برقرار و آمریکا نیز محاصره دریایی را متوقف میکند، از جمله مواردی است که در این یادداشت تفاهم به آن پرداخته شده است.
* تنگه هرمز در یادداشت تفاهم ۱۴ بندی
در همین خصوص خبرگزاری صدا و سیما اقدام به انتشار سند غیررسمی اولیه از چارچوب ۱۴ بندی این تفاهم کرد. براساس این متن، «درباره تنگه هرمز آمریکا متعهد شده محاصره دریایی ایران را لغو و از مزاحمت برای کشتیهای عبوری به مقصد یا از مبدأ ایران دست بکشد، در مقابل هم ایران متعهد شده تعداد کشتیهای تجاری عبوری از خلیجفارس به دریای عمان و بالعکس در مدت یک ماه به سطح قبل از جنگ (قبل از نهم اسفند) برسد. کشتیهای نظامی شامل این تعهد نیستند و ایران هیچ تعهدی برای باز کردن بدون قید و شرط تنگه هرمز نداده است. مدیریت مسیر عبور کشتیها، بازرسی و یا عدم بازرسی آنها و یا دریافت هزینه خدمات همچنان در اختیار ایران و در تعامل و همکاری با عمان است.»
* تنگه هرمز ربطی به آمریکا ندارد
آنگونه که پیش از این هم اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه به کرات اعلام کرد که اقدامات ایران و عمان برای تدوین یک سازوکار جهت اطمینان از تردد ایمن کشتیها از تنگه هرمز، اقدام مسئولانه و مطابق با حقوق بینالملل است.
وی در همین رابطه و در پاسخ به سؤال خبرنگار خبرگزاری فارس درباره اظهارات قبلیاش در خصوص اینکه موضوع تنگه هرمز ایرانی و عمانی است و ربطی به آمریکا ندارد، بیان کرد: متوجه هستیم امنیت و ایمنی تنگه هرمز دغدغه کل دنیاست. این مسئولیت ما به عنوان دولت ساحلی و همچنین دولت عمان را سنگینتر میکند، دلیل دغدغه ما بخشیاش همین است و به عنوان دولت ساحلی باید دغدغه امنیت و منافع ملی ایران را داشته باشیم و هم به عنوان نگهبان و پاسدار ایمنی تردد در این تنگه باید نگرانیهای جامعه بینالمللی را مدنظر قرار دهیم. دلیل اینکه ایران و عمان در تلاشند برای ایجاد یک سازوکار مطمئن و مؤثر جهت حصول اطمینان نسبت به تردد ایمن در تنگه هرمز، همین این است که ما قائل به استفاده از این آبراه بینالمللی برای تجارت آزاد و دریانوردی ایمن برای همه کشورها هستیم.
* ما در تنگه هرمز عوارض نمیگیریم؛ ما به ازای خدماتی است که ارائه میشود
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران همچنین روز دوشنبه چهارم خردادماه دو بار در پاسخ به دو سؤال خبرنگاران اعلام کرد: «ما در تنگه هرمز عوارض نمیگیریم و به دنبال اخذ عوارض نیستیم. اینکه به عنوان مابه ازای خدماتی که ارائه میشود مبالغی دریافت شود، بحث مهم، اما یک بحث کاملا طبیعی است.»
او همچنین گفت که ایران و عمان هر جا لازم باشد با نهادهای ذیربط بینالمللی و سایر کشورها موضوع را دنبال میکنند و افزود: ما با همه کشورها در تماس هستیم و خیلی از کشورها هم از اینکه این سازوکار هر چه سریعتر به مرحله عمل برسد، استقبال کردند.
* نشستهایی که ایران و عمان برگزار کردند
ایران و عمان پس از جنگ و در این مدت به منظور رسیدن به سازوکاری برای مدیریت تنگه هرمز نشستهایی را برگزار کردند.
نخستین نشست با حضور معاونان وزرای امور خارجه و کارشناسان فنی و حقوقی دو کشور در ۱۵ فروردین (۴ آوریل ۲۰۲۶) برگزار شد. در این جلسه وبیناری و به ریاست کاظم غریبآبادی معاون امور حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه ایران و شیخ خلیفه الحارثی معاون سیاسی وزارت امور خارجه عمان، ضمن بررسی وضعیت فعلی، مسائل مربوط به عبور امن و ایمن از تنگه هرمز مورد بحث قرار گرفت و بر نقش انحصاری ایران و عمان به عنوان کشورهای ساحلی تنگه هرمز تأکید شد. علاوه بر این، کارشناسان هر دو طرف مجموعهای از دیدگاهها و پیشنهادها را ارائه کردند که قرار شد از طریق تبادل نظر و جلسات بیشتر بررسی شود.
۲۲ اردیبهشتماه نیز هیأت نمایندگی ایران به ریاست عباس باقرپور مدیرکل حقوقی بینالمللی وزارت امور خارجه و به همراه نمایندگان دستگاههای ذیربط، با هیأت نمایندگی عمان در مسقط دیدار و در این دیدار آخرین تحولات مربوط به تنگه هرمز و ترتیبات مربوط به عبور ایمن کشتیها مورد بررسی قرار گرفت. دو طرف بر حقوق و صلاحیتهای حاکمیتی خود بر این تنگه به عنوان بخشی از آبهای سرزمینی ایران و عمان تأکید کردند.
در سفر روز یکشنبه سوم خردادماه غریبآبادی به مسقط هم نشست مبسوطی بین هیأتهای عمانی و ایرانی به ریاست غریبآبادی و الحارثی برای بررسی مجموعهای از اصول حاکم بر عبور شناورها در تنگه هرمز با رعایت امنیت و حاکمیت ملی دولتهای ساحلی این تنگه و در پرتو قواعد قابل اعمال حقوق بینالملل برگزار شد.
