ارزیابی پیشنهاد «عدم تجاوز منطقه‌ای» عربستان به ایران؛ امنیت ایران برقرار می‌شود؟

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، روز پنجشنبه، عربستان سعودی پیشنهاد یک پیمان عدم تعرض (تجاوز) میان ایران و کشور‌های خاورمیانه را ارائه کرده است که بر اساس توافقی از دهه ۱۹۷۰ میلادی طراحی شده که تنش‌ها در اروپا در دوران جنگ سرد را کاهش داد.

پیشنهاد عربستان که بر اساس الگوی پیمان هلسینکی ۱۹۷۵ طراحی شده، تلاشی هوشمندانه برای مدیریت تنش‌ها پس از دوران جنگ است.

هدف اصلی این پیمان، جلوگیری از سرایت بی‌ثباتی به همسایگان ایران و ایجاد مکانیسمی برای تضمین امنیت دسته‌جمعی در منطقه است.

تلاش‌های عربستان سعودی مورد حمایت پایتخت‌های اروپایی و نهاد‌های اتحادیه اروپا قرار گرفته است، اما مشخص نیست که آیا اسرائیل و آمریکا از آن حمایت خواهند کرد.

امارات متحده عربی موضعی تند نسبت به ایران اتخاذ کرده و از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، به طور قابل توجهی به اسرائیل نزدیک شده است.

عربستان چارچوب خود را بر اساس پیمان هلسینکی ۱۹۷۵ طراحی کرده که توسط اتحاد جماهیر شوروی و متحدانش، ایالات متحده و کشور‌های اروپایی امضا شد.

این توافق، پذیرش مشترک مرز‌های اروپای پس از جنگ جهانی دوم را تضمین کرد. امضاکنندگان همچنین توافق کردند که به حقوق بشر احترام بگذارند و در مسائل اقتصادی، علمی و بشردوستانه همکاری کنند.

یک دیپلمات عرب به فایننشال تایمز گفت که توافقی مشابه برای خاورمیانه «توسط اکثر کشور‌های عربی و مسلمان و همچنین ایران» مورد استقبال قرار خواهد گرفت. ایران از کشور‌های حاشیه خلیج فارس خواسته است تا پایگاه‌های نظامی آمریکا را در منطقه تعطیل کنند.

اسرائیل احتمالاً با هر گونه توافق رسمی که به دنبال کاهش تنش‌ها میان کشور‌های عربی و ایران باشد، مخالفت خواهد کرد. همچنین مشخص نیست که آیا آمریکا از این اقدام حمایت می‌کند.

مشخص نیست که این توافق چگونه مسائل حساسی مانند تنگه هرمز را مدیریت خواهد کرد. تهران خواهان اعمال نفوذ خود بر این آبراه است و سیستم خود را برای ناوبری در این تنگه حیاتی، از جمله دریافت عوارض، وضع کرده است.

تفرقه در خلیج فارس، مذاکرات صلح متوقف شده

عربستان سعودی و دیگر کشور‌های حاشیه خلیج فارس علیه حمله به ایران از آمریکا لابی کردند، تا حدودی به این دلیل که معتقد بودند جنگ ایران را زخمی، اما جسورتر باقی می‌گذارد، در حالی که جمهوری اسلامی همچنان در قدرت خواهد بود.

گزارشی از سازمان سیا نشان می‌دهد که دقیقاً همین اتفاق رخ داده است. این سند اطلاعاتی اعلام کرد که ایران بیشتر زرادخانه موشک‌های بالستیک خود را از دوره پیش از جنگ حفظ کرده و دولت هیچ نشانه‌ای از فروپاشی بروز نمی‌دهد.

خلیج فارس در مورد نحوه واکنش به جنگ دچار تفرقه شده است. ایران علیرغم تلاش‌های کشور‌های حاشیه خلیج فارس برای جلوگیری از درگیری، هزاران فروند پهپاد و موشک را به سمت دارایی‌های آمریکا در این کشور‌ها پرتاب کرد. دولت ترامپ از کشور‌های حاشیه خلیج فارس خواست تا به جنگ علیه ایران بپیوندند.

رویترز این هفته گزارش داد که عربستان سعودی در ماه مارس حملاتی را علیه ایران انجام داده است.

امارات نیز حملاتی انجام داد، اما واکنش ابوظبی تندتر بوده است. به عنوان مثال، عربستان سعودی از تلاش‌های میانجیگری پاکستان که شریک نزدیک آن است نیز حمایت کرده است، در حالی که امارات با این تلاش‌ها مخالفت کرده است.

مذاکرات میان آمریکا و ایران با میانجیگری پاکستان متوقف شده است.

امارات و عربستان سعودی همچنین مواضع متفاوتی در قبال اسرائیل اتخاذ کرده‌اند.

در حالی که صدا‌های نزدیک به خاندان سلطنتی عربستان از اسرائیل انتقاد کرده‌اند، امارات به آن نزدیک شده است.

به گفته مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، اسرائیل در طول جنگ، سامانه‌های گنبد آهنین را به امارات اعزام کرده است. دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز چهارشنبه اعلام کرد که او در زمان جنگ یک سفر مخفیانه به این کشور کوچک حاشیه خلیج فارس انجام داده است. با این حال، ابوظبی وقوع این دیدار را تکذیب کرد.

به گزارش تابناک، پیشنهاد پیمان عدم تجاوز از سوی عربستان به ایران در حالی است که برخی کارشناسان این پیمان را به تنهایی کافی نمی‌دانند.

واقعیت‌های میدانی و دیپلماتیک نشان می‌دهد که هرگونه معماری امنیتی جدید در منطقه بدون حل و فصل اختلافات مستقیم میان تهران و واشنگتن، شکننده و ناقص خواهد بود.

ولی نصر، مشاور سابق باراک اوباما، رییس جمهور اسبق آمریکا می‌گوید: برای اینکه ایده پیمان عدم تجاوز منطقه‌ای بر اساس مدل هلسینکی عملی شود، باید در ابتدا پیمان عدم تجاوزی بین آمریکا و ایران وجود داشته باشد که تهران نسبت به آن اعلام آمادگی کرده است.

وی افزود: بدون آن، پیمان عدم تجاوز، امنیت را فقط برای کشور‌های عربی تأمین می‌کند، نه برای ایران. دوم، یک پیمان موفق نیازمند تعامل واقعی اقتصادی است که بخشی از مدل هلسینکی بود و از وعده‌های عادی سازی روابط ایران و عربستان به شمار می‌رفت. این امر نیازمند لغو تحریم‌های آمریکاست.

نصر تصریح کرد: کشور‌های عربی در حال حاضر امنیت و تعامل اقتصادی را در قالب یک پیمان عدم تجاوز نمی‌توانند به ایران ارائه دهند.

این پیمان به مسائل ظریف و کلیدی مانند کنترل تنگه هرمز، برنامه هسته‌ای ایران و آینده حضور نظامی آمریکا در منطقه نمی‌پردازد.

برخی ناظران معتقدند که بدون حضور اسرائیل، این پیمان نه تنها بی‌اثر، بلکه می‌تواند «مقابله‌آمیز» باشد، زیرا پس از ایران، اسرائیل به عنوان بزرگترین منبع درگیری در منطقه شناخته می‌شود.