آیا آتش بس ایران و آمریکا دوام خواهد آورد؟/ حادثه اصفهان برای ترامپ شبیه افتضاح «خلیج خوکها» بود
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، سایت «تی آر تی ورلد» در مقالهای به بررسی آتش بس کنونی میان ایران و آمریکا و دوام احتمالی آن پرداخته که در ادامه آمده است.
پس از یک آخر هفته پرتنش که طی آن چندین فروند هواپیمای آمریکایی در نزدیکی تأسیسات هستهای اصفهان ایران منهدم شد، واشنگتن و متحد اسرائیلی اش با میانجیگری پاکستان با تهران بر سر آتش بس دو هفتهای توافق کردند.
تحلیلگران معتقدند که حادثه اصفهان ـ که برخی آن را به شکست بدنام خلیج خوکها در سال ۱۹۶۱ تشبیه کردهاند ـ و نیز مقاومت سرسختانه ایران، به واشنگتن نشان داد که ادامه جنگ هزینههای اقتصادی و سیاسی را در این منطقه نفت خیز و فراتر از آن عمیقتر خواهد کرد.
ترامپ نشان داد که پیشنهاد ده مادهای ایران را «پایه قابل قبولی برای مذاکره» درباره یک صلح بلندمدت میداند و بعداً بیانیه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، را درباره آتش بس بازنشر کرد.
او در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت: «دوره دو هفتهای امکان نهایی کردن و تکمیل توافق را فراهم میکند.»
ترامپ پیش از اتخاذ موضع صلح طلبانه اش!، روز یکشنبه و پس از حوادث مربوط به هواپیماهای آمریکایی در نزدیکی اصفهان و خلیج فارس، تهدید کرد که «تمدن» ایران را نابود خواهد کرد و نگرانیهایی را درباره حملات به زیرساختهای غیرنظامی ایجاد کرد.
اما تهران در پاسخ به تهدید ترامپ اعلام کرد که در صورت حمله آمریکا به نیروگاهها و دیگر تأسیسات غیرنظامی ایران، اهداف غیرنظامی را در سراسر خلیج فارس هدف قرار خواهد داد.
محمد اسلامی، کارشناس علوم سیاسی در مؤسسه دانشگاهی اروپا، به تی آر تی ورلد میگوید: «هر دو طرف متوجه شدند که حمله به زیرساختهای منطقه باعث شکست طرف دیگر نمیشود. این فقط نابودی متقابل است.»
او که مبنای مفهومی آتش بس فعلی را توضیح میداد، استدلال کرد که این آتش بس میتواند «در صورت عدم تغییر مجدد موضع آمریکا در طول مذاکرات» به پایان دائمی جنگ منجر شود، همانطور که قبلاً چنین کرده بود.
به گفته اسلامی، واشنگتن احتمالاً همچنین دریافته است که نه تغییر رژیم و نه شورش داخلی رخ نخواهد داد، زیرا ایرانیان عادی پس از تهدیدهای ترامپ به سمت زیرساختهای غیرنظامی روی آوردند و «زنجیرهای انسانی برای نیروگاهها و پلها» تشکیل دادند.
این استاد ایرانی به تی آر تی ورلد میگوید: «ترامپ فهمید که عملیات تصاحب ذخایر اورانیوم ایران به آسانی عملیات دستگیری (نیکلاس) مادورو در ونزوئلا نخواهد بود» و به عملیات ادعایی آمریکا در آخر هفته برای به دست آوردن اورانیوم ایران در نزدیکی اصفهان اشاره میکند.
او میگوید: «این یک شکست راهبردی بود که اگرچه آنها آن را در رسانهها و برای مردم عادی به گونهای دیگر نشان دادند، اما کارشناسان و نظریه پردازان امور نظامی به خوبی از آن آگاهند.» او میافزاید که این نشان میدهد یک عملیات زمینی علیه ایران، چه در جزایر آن در خلیج فارس و چه در خاک اصلی، خطرات عظیمی به همراه دارد.
مثل آتش بس غزه نیست
در میان اقدامات نظامی مستمر اسرائیل در سراسر غزه، کرانه باختری، لبنان، سوریه و یمن، کارشناسان تردید دارند که آتش بس شکننده آمریکا و ایران به اندازه کافی برای دستیابی به یک توافق جامع دوام آورد.
سامی العریان، مدیر مرکز اسلام و امور جهانی در دانشگاه استانبول صباح الدین زعیم، به تی آر تی ورلد میگوید: «این بستگی به این دارد که در دو هفته آینده، ایالات متحده آیا با حسن نیت و دور از فشارهای لابی اسرائیل و صهیونیست مذاکره خواهد کرد یا خیر.»
در حالی که برخی تحلیلگران ایرانی معتقدند که خواستههای تهران موضعی حداکثری است، زیرا بسیاری بر این باورند که ایران از این درگیری با موقعیتی قویتر بیرون آمده است، تقریباً همه موافقند که آتش بس فعلی نباید شبیه آتش بس غزه باشد که بارها توسط حملات اسرائیل به فلسطینیها تضعیف شده و از اکتبر ۲۰۲۵ تاکنون منجر به کشته شدن صدها نفر شده است.
فاطمه کریمخان، روزنامه نگار ایرانی مقیم تهران، به تی آر تی ورلد میگوید: «آنچه به نظر روشن میرسد این است که ایران آتش بسی به سبک غزه را نمیپذیرد — آتش بسی که درگیری را بدون حل مسائل اساسی منجمد کند. از دیدگاه تهران، به احتمال زیاد همه یا هیچ است: یا یک توافق جامع یا هیچ توافقی در کار نیست.»
کریمخان همچنین به مشکل اعتبار مستقر ایران با دولت ترامپ جلب توجه میکند: «عقب نشینیهای مکرر و نقض تعهدات، مشکلات عمیق اعتمادی در تهران ایجاد کرده است.
در حال حاضر، منصفانه است که بگوییم هر دو طرف به اندازه کافی یکدیگر را آزمایش کردهاند تا از کشیده شدن به دستورکارهای جایگزین، از جمله آنهایی که توسط اشخاص ثالثی مانند اسرائیل ترویج میشود، مقاومت کنند.»
او ارزیابی میکند که از این به بعد، پرسش کلیدی این است که هر طرف حاضر است از نظر منابع سیاسی، اقتصادی و نظامی چقدر بیشتر هزینه کند تا به آزمایش یکدیگر ادامه دهد. «اگر هیچ یک از طرفین حاضر به تحمل هزینههای اضافی نباشند، آتش بس ممکن است به چیزی شبیه به یک ترتیب دائمی تبدیل شود. اگر نه، درگیری به راحتی میتواند از سر گرفته شود یا حتی تشدید گردد.»
وضعیت تنگه هرمز
پیشنهاد ده مادهای صلح تهران موضوعات کلیدی از جمله کنترل قابل توجه ایران بر تردد کشتیها از طریق تنگه راهبردی هرمز را پوشش میدهد که یک پنجم تجارت نفت جهان از آن عبور میکند.
همچنین خواستار لغو تحریمهای غرب علیه این کشور غنی از انرژی و تضمین عدم حمله آمریکا و متحدانش به ایران است. در پیشنهاد ایران به برنامه هستهای این کشور اشارهای نشده است، که همان طور که اشاره شد، علت اصلی حمله آمریکا و اسرائیل به ایران بود.
به طور کلی، به گفته کارشناسان، آتش بس و تعیین پیشنهاد ده مادهای ایران به عنوان «قابل قبول» توسط آمریکا، نشاندهنده «ضعف» دولت است، زیرا رئیس جمهور آمریکا از یک افراط به افراط دیگر تغییر موضع داده است.
ریکاردو مارتینز، تحلیلگر سیاستگذاری متخصص در امور بین الملل و ژئوپلیتیک، به تی آر تی ورلد میگوید: «از تهدیدات آخرالزمانی تا یک کبوتر صلح. چرا؟ ذخایر تسلیحاتی (موشکی) آمریکا و اسرائیل در وضعیت اسفباری قرار دارد. چرا ترامپ ده مادهای را که قبلاً رد کرده بود، پذیرفته است؟»
در میان سایر مسائل، وضعیت تنگه هرمز به عنوان یکی از فوریترین مسائل به نظر میرسد که نیازمند توافق بین ایران و آمریکاست.
در حالی که طرح ده مادهای افزایش اختیارات ایران بر این تنگه را پیشنهاد میکند که میتواند سالانه دهها میلیارد دلار درآمد داشته باشد، مشخص نیست که ترامپ آن را بپذیرد یا خیر.
در مصاحبهای اخیر با اندرسون کوپر، فرید زکریا، مجری شبکه سی ان ان، گفت که بر اساس برآوردهای مالی اخیر، درآمدهای هرمز میتواند ایران را به دومین کشور ثروتمند خاورمیانه پس از عربستان سعودی تبدیل کند.
علاوه بر ایران که گفته است درآمدها را با عمان، کشور حاشیه خلیج فارس که درست در مقابل سواحل ایران در تنگه هرمز قرار دارد، تقسیم خواهد کرد، این آبراه برای کشورهای نفتخیز و کشورهای با تقاضای بالای نفت نیز مهم است. اسلامی میگوید: «هرمز برای چین از هر کشور دیگری مهمتر است. آنها واقعاً از آتش بس از نظر سیاسی حمایت کردند و همچنین به پاکستان در تدوین پیشنهاد کمک کردند» و به واردات نفت پکن نه تنها از ایران بلکه از کشورهای حاشیه خلیج فارس از طریق این تنگه اشاره میکند.
محور مقاومت
به گفته تهران، پیشنهاد ایران همچنین به متحدان این کشور در سراسر خاورمیانه، از حزب الله لبنان گرفته تا حوثیهای یمن و گروههای شبه نظامی عراقی، اشاره دارد و خواستار پایان دادن به تمام درگیریها علیه آنهاست. در حالی که ایران اصرار دارد لبنان نیز باید در توافق آتش بس گنجانده شود، دولت نتانیاهو این را رد میکند و به بمباران این کشور ادامه میدهد که نیمی از جمعیت آن را مجبور به ترک خانه هایشان کرده است.
به گفته عریان، آنچه رژیم صهیونیستی در قبال غزه و لبنان انجام میدهد برای موفقیت آتش بس و یک طرح صلح جامع بین آمریکا و ایران بسیار مهم است.
او به تی آر تی ورلد میگوید: «این همیشه یک خرابکار بالقوه است» و تأکید میکند که ترامپ باید برای اطمینان از صلح بلندمدت، فشار شدید آمریکا را بر اسرائیل اعمال کند. «اگر اسرائیل در غزه یا لبنان تشدید تنش کند، نتیجه گیری یک توافق صلح جامع با ایالات متحده برای ایران بسیار دشوار خواهد بود.»
