چینیها هم فارسی مینوشتند!/بررسی الفبای ناپیدای مسلمانان چین
به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، در تاریخ طولانی چین، مسلمانان همواره نقشی فعال در تبادل فرهنگی، علمی و تجاری داشتهاند. یکی از جلوههای کمتر شناختهشده اینتعامل، پیدایش زبانی مکتوب بر پایه الفبای فارسی و عربی است.
سالها پیش بین بخشی از مسلمانانِ چین به ویژه قوم «هوی»، نظامی نوشتاری مورد استفاده قرار میگرفت که«شیاوآرجین» نام دارد و با نام «شیاوآرجینگ» نیز شناخته میشود. در این خط از پایه الفبای فارسی و عربی برای نوشتن تلفظ کاراکترهای زبان چینی استفاده میشود که گواه برهمزیستی فرهنگی اسلام و چین دارد.
تاریخ قوم هوی
ریشههای قوم هوی به دوران سلسله تانگ بازمیگردد. بازرگانان عرب و ایرانی که به چین مهاجرت کردند، از نخستین نیاکان آنان بهشمار میآیند. در سده سیزدهم، فتوحات مغول، گروههای مختلفی از مردمان آسیای مرکزی، عربها و ایرانیان را به شرق آسیا کوچاند، بدین گونه بدنه اصلی جمعیت هوی تشکیل شد. پژوهشگران بر این باورند که این قوم به طور کامل در دوران مینگ شکل گرفت و دوره یوان (مغولان) مرحله مقدماتی این فرایند بود.
پیدایش
بر اساس پژوهشهای پروفسور لیو یینگ شنگ درباره منشأ آن دو نظر اصلی وجود دارد: یک دیدگاه میگوید این خط همراه با ورود نخستین مسلمانان به چین شکل گرفت، زمانی که برای یادگیری چینی از الفبای عربی کمک میگرفتند؛ دیدگاه دوم آن را محصول مدارس دینی موسوم به جینگتَنگ جیاویو در دوره مینگ میداند، جایی که آموزش عربی و فارسی رواج داشت و دانشآموزان برای فهم مطالب چینی، از حروف عربی استفاده کردند. در نهایت، بیشتر منابع نشان میدهند که این خط در میان طبقات پایینتر جامعه مسلمانان هوی و در محیطهای آموزشی دینی شکل گرفت و کاربرد یافت و در نهایت به ابزار نوشتاری مسلمانان چینی برای ترکیب دین و زبان خود تبدیل شد.
ساختار
شیاوآرجین در اصل نظامی آوانگارانه برای بازنمایی واجهای چینی با حروف عربی فارسی است و از نظر کارکرد به «پینیین» شباهت دارد، با وجود همآواییهای بسیار در چینی، بافت معنایی معمولاً ابهام را رفع میکند، همانگونه که خوانندگان فارسی و عربی غالباً بدون اعراب نیز مصوّتهای کوتاه را حدس میزنند. اینخط دارای ۳۶ حروف الفبا است و نه تنها برخی حروف موجود را بهصورت ویژه به کار میگیرد، بلکه حروف تازهای برای اصوات خاص چینی میآفریند.
در ادامه نمونه هایی از اینخط را از نظر میگذرانیم؛
انقراض و چالش های معاصر
با تشکیل جمهوری خلق چین، دامنه استفاده آن بهشدت کاهش یافت. افزایش سواد و عدم نیاز به شیاوآرجین برای فهم متون مذهبی، نتیجه حذف از نظام آموزشی دینی را دربرداشت.همچنین تخریب در دوران انقلاب فرهنگی در پی افراطگرایی سیاسی و دور انداختن اشیای قدیمی بخاطر نوسازی شهری به تضعیف آن کمک کرد. امروزه نسل جوان مسلمانانِ شمالغرب چین تقریباً دیگر این خط را نمیدانند. بسیاری از استادان سالخورده که این خط را میدانستند درگذشتهاند و آثارشان از بین رفته است.با این اوصاف، حتی اگر برخی متون باقی مانده باشد، روایتها، کاربردها و دانش شفاهی مرتبط با آن برای همیشه از دست رفته است.
ارزش های زبانی هویتی
دکتر ما چیانگ در باب ارزش شیاوآرجین این نکات را مطرح کرده است:
۱- اهمیت زبانشناختی بسیار بالا: این خط مقدار زیادی واژههای فارسی و عربی را حفظ کرده است. هرچه متن قدیمیتر باشد، واژههای غیرچینی بیشتری دارد.
۲- ابزاری برای شناخت هویت قومی: طبق دیدگاه ساختارگرایی، زبان وسیلهای برای درک هویت و اندیشهٔ یک گروه است از طریق شیاوارجین میتوان دنیای درونی قوم هویی را فهمید.
۳- ارزش تاریخی: هر متن آن یک پرونده تاریخی جداگانه است.
میتوان گفت شیاوآرجین نه تنها یک شیوه نگارشی، بلکه حاصل ارتباط عمیق بین ملتهاست. ارزش تاریخی و هویتی آن میتواند الهامبخش پژوهشهای جدید و احیای میراث مشترک شرق و جهان اسلام باشد. حال سوال این است آیا میتوان جلوی فراموشی آن را گرفت.
نازنین محمدی، فارغ التحصیل رشته زبان چینی دانشگاه علامه طباطبایی
اینکه فارسی نیست. ترکی اویغوری هست 
| 
اویغورها ترک نیستند | بله درست میگی. روی اسکناس های صد یوانیشون هم دیده میشه | تمام عبارات نماز اویغورها به فارسیه. اویغور مهاجر در واقع ریشه ایرانی و سغدی داره | پانترکها هم اکثرا ترک تبار نیستن مثل اردوغان گرجی مثل اتاتورک یونانی مثل اکثر مردم ترکیه که هفت درصد ترک دارن | اویغورستان از اراضی باستانی ایران بزرگه. ایران حدود هشت تا ده میلیون کیلومتر مربع وسعت دارد و در زمانی که شرایط مساعد شود دوباره میشه ایران را تقویت کرد واقعا آدمای خودبزرگ بین هستید. این رسم الخط عربیه نه فارسی. در واقع فارسی با رسم الخط غربی نوشته میشه 
| عربی که خط نداره، اینو بهش میگن خط آرامی، همینی که هم ما هم اعراب استفاده میکنند | این خط توسط ایرانیان ابداع شده که عربها به اسم خودشون زدن تاریخ بخون عاشق ترکیه | خط ترکها چیه؟ خط اورخون سغدی ؟ یا نکنه لاتین و روسی هم ترکی هس؟ | خودبزرگ بین اربابت اردوغانه که میگه نواده ابن سیناست 
| خط عربيست ، آرامى نيست اگر حرف شما درست باشد پس كلام الله مجيد به خط فارسى نوشته شده كه حرف غلطى است. در واقع خط عربى نقطه و زير و زبر نداشته و ايرانيان كه در آنزمان جزو قلمرو اسلام بودن نقطه رو به خط عربى اضافه كردن. اگر به شوش و يا تخت جمشيد برويد خط ايرانيان رو بر روى سنگ نوشته ها خواهيد ديد. | تورکها هم همین حرف را میزنند میگویند از ژاپن تا فنلاند را باز پس میگیریم. و البته شجاع هستند میگیرند. این چه مقاله ای هست دیگه؟! | مقاله ای که سینه چاکان ترکیه را می سوزاند | ناراحتی برو تی ار تی ترکیه ببین اونجا همه بشریت ترک شدن خجالت نکشید از این همه دروغ . این خط عربیه ، فارسی نیست . فارسی اصلاً خط نداره . | خیلی سوختی؟ | خط فارسیه خط عربی در واقع توسط ایرانی ها ابداع شده همونجور که خط اورخون هم توسط سغد ایرانی ابداع شده اما ترکها هیچ خطی نداشتن خب که چی؟ چین کجا و ایران کجا | غرب چین همواره بخشی از ایران بوده 
واقعا خیلی دردناکه براتون که بگید رسم الخط فارسی، عربی هست. | واقعا خیلی دردناکه که بدونی ترکها خط نداشتن و خط عربی از ابداعات ایرانیان بوده؟ کل اویغورستان سرزمین سغدهای ایرانی بوده نه اویغورهای مهاجر. اویغورهای فعلی و قوم هویی ریشه ایرانی دارند و زبانشون همین الان بیش از چند هزار واژه فارسی داره اما سینه چاک ترکیه هضمش سخته این مطالب.