بازیهای باستانی شینجیانگ؛ میراث زنده جاده ابریشم
به گزارش تابناک؛ از تندیسهای چوگان گرفته تا نقاشیهای روی ابریشم، آثار باستانی شینجیانگ از تاریخ غنی تبادلات فرهنگی و ورزشی میان شرق و غرب پرده برمیدارند.
شنبهشب، همزمان با طنین موسیقی در ورزشگاه ارومچی، مرکز منطقه خودمختار اویغور شینجیانگ واقع در شمال غربی چین، هزاران هوادار سکوها را برای مراسم افتتاحیه سوپرلیگ فوتبال شینجیانگ پر کردند؛ آنها با تکان دادن پرچمها و سر دادن شعارهای شاد، ورزشی را جشن گرفتند که ریشهای عمیق در زندگی مردم شمال غرب چین دارد.
شینجیانگ به تدریج بهعنوان یک نیروی مهم در فوتبال چین مطرح شده و بازیکنانی ملیپوش مانند «بهرام عبدولی» و «امیدجان یوسف» را پرورش داده است. با این حال، شاید کمتر تماشاگری بداند که پیوند این منطقه با فوتبال به بیش از ۱۶۰۰ سال پیش بازمیگردد.
دوشنبه همزمان با روز جهانی موزه، موزههای سراسر شینجیانگ بر این نکته تأکید میکنند که جاده ابریشم باستان نه تنها یک مسیر تجاری برای اتصال آسیا و اروپا بوده، بلکه مسیری برای تبادل سنتهای ورزشی، سرگرمی و فرهنگ نیز محسوب میشود.
مدتها پیش از ورود فوتبال مدرن، باور بر این است که «تسوژو» یک بازی توپی در چین باستان که بهعنوان پیشدرآمد فوتبال امروزی شناخته میشود ـ در دوران سلسله جین شرقی (۳۱۷ تا ۴۲۰ میلادی) از طریق جاده ابریشم به شینجیانگ رسیده بود.
یافتههای باستانشناسی در منطقه تورپان که از اوایل قرن بیستم آغاز شده، این تبادلات را تأیید میکند. در اسناد کاغذی کشفشده از مقبرههای باستانی، به «توپ چرمی برای لگد زدن» اشاره شده است؛ پژوهشگران معتقدند این عبارت به همان بازی تسوژو اشاره دارد که زمانی در این منطقه رواج داشته است.
«عادیلی آبلیز»، پژوهشگر موزه شینجیانگ میگوید: «این ورزش سنتی که ریشه آن در دشتهای مرکزی چین است، سند مهمی از تبادلات فرهنگی و اقتصادی میان دشتهای مرکزی و مناطق غربی به شمار میرود و نشاندهنده نفوذ فرهنگی آن دوره است.»
بیش از هزار سال بعد، فوتبال همچنان در زندگی روزمره شینجیانگ حضور دارد؛ جایی که هنوز هم کودکان را میتوان در حال بازی و روپایی زدن در میدانهای عمومی دید.
«صمد عادلیجان»، بازیکن نوجوان میگوید: «امیدوارم در آینده در کشورهای زیادی فوتبال بازی کنم و دوستان بیشتری پیدا کنم. فوتبال مثل زبانی است که همه آن را میفهمند.»
جاده ابریشم تنها کالا و بازرگانان را جابهجا نمیکرد؛ بلکه ورزش نیز همراه کاروانها از دل بیابانها و دشتها عبور کرده و با زندگی جوامع محلی آمیخته شد.
در موزه شینجیانگ، یک نقاشی روی ابریشم که زنان اشرافی را در حال بازیهای تختهای نشان میدهد، جلوه دیگری از این تبادل فرهنگی را به نمایش میگذارد. این اثر که در تورپان کشف شده، زنی اشرافی را نشان میدهد که روی تخت نشسته و در حالی که مهرهای در دست دارد، به صفحه بازی نگاه میکند.
«شان ایمی»، مورخ فرهنگی در مؤسسه آثار فرهنگی و باستانشناسی تورپان میگوید: «در دوره سلسله تانگ (۶۱۸ تا ۹۰۷ میلادی)، بازی ویچی (گو) در دشتهای مرکزی بسیار محبوب بود. این نقاشی هم سبک زندگی اشرافی را نشان میدهد و هم انتقال فرهنگ بازیهای تختهای از دشتهای مرکزی به مناطق غربی را منعکس میکند.»
همزمان با رفتوآمد تجار، فرستادگان و ارتشها میان شرق و غرب، ورزشهای سوارکاری و سنتهای مرتبط با اسب که ریشه در ایران و آسیای مرکزی داشت نیز وارد چین شد و به شکل مسابقات اسبدوانی و چوگان تکامل یافت.
چوگان بهویژه در دربار امپراتوری و میان اشراف و نخبگان نظامی محبوبیت زیادی پیدا کرد. این ورزش که در ایران شکل گرفته بود، از طریق تبت به شهر چانگآن رسید و در دوره سلسله تانگ به یکی از سرگرمیهای مهم و اشرافی تبدیل شد.
در موزه باستانشناسی شانشی، نقاشی «مسابقه چوگان» بازیکنانی از قوم هان و دیگر اقوام را نشان میدهد که در کنار هم سوارکاری و رقابت میکنند.
در کنار آن، تندیسهای چوگان کشف شده در تورپان نیز شدت و هیجان این ورزش را به تصویر میکشند؛ از جمله مجسمهای رنگی که سوارکاری را در حال تاخت و آماده ضربه زدن به توپ نشان میدهد.
شان در پایان میگوید: «این آثار نشان میدهد چوگان در شینجیانگ دوره تانگ بسیار محبوب بوده و جاده ابریشم تنها مسیر تجارت نبوده، بلکه پلی برای تبادل فرهنگی و ورزشی نیز محسوب میشود.»
او اضافه میکند: «از تسوژو باستان تا فوتبال امروز، ورزش در طول هزاران سال از طریق تبادل فرهنگی ادامه یافته و شینجیانگ همواره محل تلاقی تمدنهای مختلف بوده است.»
