نگرانی غرب از تکرار الگوی «حزب‌الله» در سوریه

به گزارش «تابناک» پایگاه اینترنتی «مؤسسه مطالعاتی واشنگتن» در یادداشتی با نام چگونگی ساخت حزب الله سوریه توسط ایران نوشت: سردار شهید حسین همدانی در ماه می‌ سال ۲۰۱۴ اظهار داشت، ایران در تلاش است در سوریه یک حزب الله دوم شبیه حزب الله لبنان ایجاد کند؛ هرچند سردار همدانی بعد‌ها در اکتبر ۲۰۱۵ در استان حلب سوریه شهید شد، دور از ذهن نیست که چنین طرحی به ویژه در شرایط کنونی ـ که بسیاری از نیروهای داوطلب در صف مدافعان دولت بشار اسد قرار گرفته‌اند ـ دوباره مطرح و اجرایی شود.

پایگاه اینترنتی «مؤسسه مطالعاتی واشنگتن» با مقدمه‌ای که نشان از نگرانی این مؤسسه و به دنبال آن دنیای غرب به ویژه آمریکا از خیزش موج مقاومت‌های مردمی مبتنی بر مذهب تشیع دارد، ضمن تشریح جزئیات ساختاری، فرهنگی و جغرافیایی، عملیاتی شدن این رویداد مهم را در خاک سوریه، باعث قدرت گیری بیش از پیش جمهوری اسلامی ایران در منطقه دانست.

این یادداشت در آغاز به مراحل توسعه اندیشه و ساختار سازمانی حزب الله در سوریه اشاره کرده و در این رابطه می‌نویسد: از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۳ که دولت بشار اسد در سوریه با بحران مخالفان مواجه شد، ایران تلاش فراوانی برای خروج دولت سوریه از بحران انجام داد و با کمک دولت سوریه در برخی پایگاه‌های نظامی به جذب نیروهای مردمی در جهت مقابله با مخالفان برآمد.

از سال ۲۰۱۲ و همراه با بحران سوریه، اندیشه‌های مذهب تشیع که در ایران، لبنان و عراق مبتنی بر ولایت محوری و دوازده امامی نقش ویژه در شکل دهی به نیروهای امنیتی و دفاعی داشته است، توانست در مورد سوریه نیز عملیاتی شود و این موضوع توسط نیروهای شیعه عراق، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران و حزب الله لبنان مورد حمایت ویژه قرار گرفت.

این حرکت در اواسط ۲۰۱۳ شاهد بروز جنبش‌های مقاومتی مبتنی بر نیروهای مردمی و داوطلب فراوانی شد که در بخش‌های مختلف سوریه نظیر شهرستان‌های جنوبی استان درعاء و شمال دمشق و در سال ۲۰۱۴ با بهره گیری از حمایت‌های ایران در مناطق دیگری نظیر حمص، غوطه شرقی، لاذقیه و... ایجاد شدند.

این یادداشت در ادامه و در تشریح چگونگی ایجاد و پراکندگی جغرافیایی نیروهای حزب الله سوریه آورد: از سال ۲۰۱۴ نیروهای مختلفی که مذهبشان تشیع بود و در راستای مقابله با گروه‌های تروریستی و حمایت از دولت بشار اسد می‌جنگیدند، خود را حزب الله در سوریه نامیدند و حوزه فعالیت آن‌ها تا حدود زیادی گستره وسیعی از جغرافیای سوریه را در بر گرفت.

هرچند مذهب تشیع بیشترین حجم جمعیت خود را در کشورهای ایران، لبنان و عراق دارد و جمعیت پیروان این مذهب در سوریه کمتر است، نیروهای منتسب به این مذهب توانستند در مناطق مهم و استراتژیکی نظیر مرز میان لبنان سوریه، نزدیکی استان حلب و در امتداد مرز اردن و سوریه در جهت مقابله با تروریست‌ها مستقر شوند.

در این میان، دو روستای کلیدی نُبل و الزهرا که دارای جمعیتی شیعه هستند، دو منطقه کلیدی بودند که نزدیکی این دو روستا به پایگاه‌های تروریست‌ها و شهر حلب و مرز سوریه و ترکیه بر اهمیت آن‌ها افزوده بود. در جریان درگیری‌های سال ۲۰۱۳ این مناطق به دست گروه‌های تروریستی افتاد، ولی نیروهای نظامی و شیعه سوریه، ارتش سوریه، سپاه بدر عراق، نیروهای نظامی ایران و حزب الله لبنان مجدداً در سال ۲۰۱۶ توانستند این مناطق را آزاد کنند.

از سال ۲۰۱۴ نیز تأکید مبارزات نیروهای شیعه بیشتر در مناطق اطراف استان حلب واقع شد و گروه‌هایی نظیر جیش المهدی (عج) و المقاومه الوطنی در این منطقه به مبارزات خود علیه تروریست‌ها اقدام کردند. همچنین در سال ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ در برخی مناطق دیگر نیروهای مردمی شیعه گروه‌های مبارزه و مقاومتی نظیر مدل حزب الله لبنان با نام‌های الغالبون و المقاومه الاسلامی ایجاد کردند.

در منطقه قدیمی بصرا در مرز اردن و سوریه نیز حزب الله لبنان کمک کرد تا با توجه با جمعیت شیعه ساکن در این منطقه نیروهای مقاومت مبتنی بر اندیشه‌های شیعه ایجاد شود و در سال ۲۰۱۵ جنگ‌ها و درگیری‌های شدیدی را با گروه‌های تروریستی آغاز کند که البته به دلیل جمعیت کم و نداشتن حمایت‌های کافی نتوانست در جریان مبارزات خود موفقیبت زیادی کسب کند.

در مرز مشترک لبنان و سوریه و در استان حمص نیز تلاش‌های فراوانی برای ایجاد نیروهای مقاومت مردمی مبتنی بر اندیشه‌های تشیع با کمک حزب الله لبنان شکل گرفت و نیروی مردمی القوات الرضا (ع)، یکی از مهم‌ترین نیروهای مردمی مبارز علیه گروه‌های تروریستی، حاصل این تلاش‌هاست.

این یادداشت پس از تشریح مواردی نظیر آنچه آمد، در رابطه با چگونگی الگوگیری نیروهای مقاومت شیعی در سوریه از حزب الله لبنان و نقش ایران در این رویداد اضافه کرد: در حال حاضر توفیقات نظامی و سیاسی حزب الله لبنان برای نیروهای مقاومت مردمی سوریه به یک الگو و آرمان تبدیل شده است.

با این شرایط، ایران علاقه فراوانی دارد که مدل حزب الله لبنان که در کشور لبنان و در کشور عراق با جمعیت غالب شیعه، گروه‌های مقاومت مردمی و موثر در ساختار حاکمیت ایجاد کرده‌اند را در سوریه نیز دنبال کند و از این طریق بتواند به هدف خود در راستای تبدیل شدن به یک قدرت منطقه‌ای دست یابد.

اندیشه ولایت مداری و پذیرش نقش مرجعیت و رهبریت سیاسی ولی فقیه در ایران که موجب وفاداری سیاسی، اجتماعی و مذهبی مردمی به ولایت فقیه شده است، در میان شیعیان لبنان، عراق و سوریه بسیار محبوب است و در بازه‌های زمانی مختلف نیز از طرف این گروه‌ها تبلیغ شده است. این همگرایی و علاقه را در ماجرای اعدام آیت لله نمر از رهبران مبارز شیعی در عربستان می‌توان دید.

نشانه دیگر علایق اینکه همواره در جریان مبارزات نیروهای مردمی و شیعی سوری در کنار پرچم سوریه پرچم حزب الله نیز قرار دارد و نماد حزب الله در پوستر‌ها، سنگ قبر‌ها و دیگر موارد تبلیغاتی آن‌ها دیده می‌شود. برای مثال گروه مقاومت مردمی شیعی با نام گروه مقاومت اباالفضل العباس (ع) همواره از نماد حزب الله در مبارزات خود استفاده می‌کند و گروه‌های نظیر القوات الرضا (ع) نیز رفتار مشابهی دارند.

در این رابطه همچنین می‌توان به این موضوع اشاره کرد که در بسیاری موارد، وقتی نیروهای نظامی این گروه‌ها به شهادت می‌رسند، بدون ذکر جزئیات خاص از آن‌ها تنها به تصویری از گنبد طلایی حضرت زینب (س)، نمادی از پرچم حزب الله و پرچم دولت سوریه اکتفا می‌شود.

ادامه این یادداشت به قلمرو فراملی فعالیت نیروهای مقاومت شیعی در سوریه اشاره دارد و می‌نویسد: با اینکه بیشتر حجم فعالیت حزب الله سوریه، متمرکز بر کشور سوریه است و این موضوع به دلیل تحولات و درگیری‌های داخلی طبیعی است، همچنان این گروه‌های شیعی که پیشگام آن‌ها نیز گروه ابالفضل العباس (ع) است، علاقه و نشانه‌های فراوانی در ایجاد یک اتحاد دائمی با شیعیان عراق، لبنان و ایران به نمایش گذاشته‌اند.

 این موضوع را در به کارگیری و جذب نیروهای داوطلب از عراق، ایران و لبنان و همچنین اعزام نیرو به عراق برای مبارزه با گروه‌های تروریستی می‌توان دید.

در این یادداشت همچنین به گفته‌های یکی از رهبران کل نیروهای مقاومت مردمی با نام لواء ذوالفقار ـ که بعد‌ها در نبرد با گروه‌های تروریستی شهید شد ـ اشاره شده است که گفته بود نیروهای مقاومت در تلاش هستند با دیگر همفکران به ویژه در عراق به منظور حراست و حفاظت از اماکن مقدس و مذهبی همکاری داشته باشند.

این یادداشت تأکید می‌کند که نیروهای مقاومت سوری تحت اندیشه‌های تشیع مبارزات خود را علیه گروه‌های تروریستی انجام می‌دهند و با نیروهای شیعه در عراق و ایران و لبنان همکاری دارند. لذا می‌توان دامنه فعالیت آن‌ها را فراملی تلقی کرد.

این نوشته در پایان به قدرت تأثیرگذاری نیروهای مقاومت شیعی سوریه در آینده این کشور اشاره کرد و نوشت: تا زمانی که جنگ و درگیری در سوریه ادامه داشته باشد، نیروهای مقاومت مردمی شیعی نیز در جنگ حضور فعال خواهند داشت و ایران از طریق آن‌ها در ادامه جای پای خود را در سوریه محکم خواهد کرد.

جهت گیری مجدد نیروهای حامی بشار اسد به سمت ایران، علاقه و نفوذ بالایی که در جمعیت غالب سوریه در رابطه با حزب الله وجود دارد و همچنین ظلم وستمی که گروه‌های تروریستی به مردم سوریه روا داشته‌اند؛ همه و همه نشان از شروع یک حزب الله سازی ایرانی در سوریه دارد که نوعی وفاداری حاکمیتی در سواحل دریای مدیترانه را برای ایران به بار خواهد آورد و دستاورد بزرگی برای تهران خواهد بود.

آنچه در این یادداشت در مؤسسه مطالعاتی آمریکایی آمده، نشان از نوعی نگرانی و ترس از توفیق وپیروزی نیروهای حامی دولت قانونی سوریه است که البته از سوی نیروهای حزب الله لبنان، جمهوری اسلامی ایران و شیعیان عراق حمایت می شوند.

ذکر این نکته ضروری است؛ هرچند بنا بر آنچه در این یادداشت آمد، مذهب تشیع و اندیشه ولایت محوری، نقش بی‌بدیلی در همگرایی میان شیعیان ایران، عراق، لبنان و سوریه دارد و نقش این عامل را در شکل گیری گروه‌های مقاومت و مبارزه علیه تروریست‌ها نمی‌توان نادیده گرفت، تلاش ایران برای حمایت از مردم سوریه در راستای توسعه محور مقاومت و مبارزه علیه تروریست انجام می‌گیرد.

فارغ از این مسأله، طرح این موضوع از سوی آمریکایی‌ها و نادیده گرفتن ابعاد دیگر مسأله نظیر جنایت‌های وحشتناکی که گروه‌های تروریستی نظیر داعش، جبهه النصره، احرار الشام و... در قبال مردم سوریه مرتکب شده‌اند، نشان از آن دارد که قدرت‌های غربی فارغ از واقعیت‌ها به دنبال ابعاد دیگری از تحولات که‌‌ همان توسعه قدرت و نفوذ سیاسی است، هستند.

نکته دیگر که طرح این مسأله را در این برهه زمانی مورد تردید قرار می‌دهد، همزمانی آن با اعمال فشارهای شدید از سوی عربستان و متحدانش بر حزب الله لبنان و تروریستی خطاب کردن این گروه نظامی لبنان است.

به دیگر سخن، این رفتار همزمان و هم راستا به نوعی نشان از آن دارد که قدرت‌های غربی و عربستان سعودی تلاش جدیدی را آغاز کرده‌اند تا ابتدا حزب الله لبنان را گروه تروریستی معرفی نمایند و در ادامه با پیوند دادن جبهه مقاومت در سوریه به این گروه، گروه‌های مردمی مبارز در سوریه را نیز تروریستی خطاب کنند.