نگاه شما: سخنی با وزیر در مورد پزشک خانواده

محمدعلی آتش‌سودا: نزدیک به سه سال از شروع اجرای آزمایشی طرح پزشک  خانواده در استان فارس می‌گذرد و علی‌رغم آشکار شدن ایرادات و اشکالات فراوان این طرح «آزمایشی» مسئولان مربوطه همچنان بر اجرای این طرح اصرار دارند و مشخص نیست که چرا حداقل برای رفع اشکالات مشخص شده‌ی طرح نیز اقدامی نمی‌کنند. اما آنچه که انگیزه‌ی نگارنده برای نگارش نامه‌ی حاضر شده است سخنان ریاست محترم دانشگاه علوم پزشکی شیراز جناب آقای دکتر ایمانیه است که در آن به شکلی یک‌طرفه از این طرح دفاع کرده‌اند. ایشان در سخنان خود نظرسنجی صدا و سیمای فارس را که در آن حدود 90% مردم از اجرای طرح پزشک خانواده ناراضی بوده‌اند مردود و غیرعلمی دانسته‌اند و سپس در گفتگویی جداگانه به یک نظرسنجی دیگر استناد کرده‌اند که مطابق آن 63% مردم شیراز از اجرای طرح راضی بوده‌اند. البته مشخص نیست که چرا دکتر ایمانیه در مصاحبه‌ی اول خود گفته‌اند که برای تصمیم‌گیری در مورد امری مهم مثل اجرای طرح پزشک خانواده نباید به نظرسنجی پیامکی از مردم استناد کرد اما در مصاحبه‌ای دیگر در حمایت از این طرح گفته‌اند که مطابق نظرسنجی‌های انجام گرفته 63% مردم از اجرای آن راضی بوده‌اند. به هر حال از آنجا که غرض از نوشته‌ی حاضر نه جدل و محاجّه با مسئولان محترم سازمان بهداشت و درمان فارس که یافتن راهکاری برای رفع مشکلات بیماران درگیر با اجرای این طرح است، به سراغ اصل مطلب می‌روم و مشکلات اصلی اجرای طرح را از دید یک شهروند عادی بیان می‌کنم.

1-مهم‌ترین ایراد اجرای این طرح در شکل حاضر واسطه‌ای است که بین پزشک متخصص و بیمار قرا داده شده است. قرار گرفتن پزشک عمومی بر سر راه دسترسی بیمار به متخصص، جدا از آن که منافی حق طبیعی بیمار به عنوان یک شهروند است، باعث بروز مشکلات زنجیره‌ای دیگری نیز می‌شود که در ادامه بدان خواهم پرداخت.

2- بسیاری از پزشکان عمومی از ارجاع بیمار به پزشک متخصص اکراه دارند و گاه از این که بیمار خود متقاضی مراجعه به پزشک متخصص شود احساس توهین می‌کنند، غافل از این که قصد بیمار توهین به دانایی پزشک عمومی نیست.  او خود از سابقه‌ی درد و بیماری خود آگاه است و در واقع به اجبار طرح پزشک خانواده به پزشک عمومی مراجعه کرده است.  

3-پزشکان عمومی مجری طرح پزشک خانواده همیشه در دسترس بیمار نیستند. مسئولان محترم فرموده‌اند که در صورت عدم دسترسی بیمار به پزشک عمومی و مراجعه‌ی مستقیم وی به یک مرکز درمانی، آن مرکز درمانی به جای ده درصد، فقط سی درصد از هزینه‌ی بیمار را اخذ کند. سوال اینجاست که چرا بیماری مگر یکی از اهداف اجرای این طرح کمک به  بیمار در پرداخت هزینه های درمانی او نیست؟ چرا بیماری که زیر نظر پزشک خانواده است، ناچار از پرداخت هزینه‌ای بیش‌تر از آن‌چه در طرح پیش‌بینی شده است شود؟

4-بسیاری از پزشکان متخصص و در واقع اکثریت آنان از مجری‌گری طرح پزشک خانواده ابا دارند و حتی برخی از آنان که ابتدا قرار بر همکاری با این طرح را داشتند پس از مدتی خود را از شمول این طرح خارج کردند. حال باید پرسید تکلیف بیماری که در طول سال‌ها به پزشکی متخصص مراجعه کرده و آن پزشک نیز از چند و چون بیماری وی و سابقه‌ی آن آگاه است، باید به این دلیل که پزشک متخصصش مجری طرح پزشک خانواده نیست، از مراجعه به وی محروم شود و به پزشک متخصص دیگری مراجعه کند؟

5- مصیبت بزرگ‌تر آن است که در صورت مراجعه‌ی مستقیم بیمار به پزشک متخصصی که مجری طرح پزشک خانواده نیست، بیمار از تخفیف هزینه‌های پاراکلینیکی برخوردار نخواهد شد. مگر آن که دوباره به پزشک خانواده مراجعه کند تا وی مثلا آزمایش یا عکسی را که پزشک متخصص تجویز کرده است تایید کند! حقیقتا جای تاسف دارد که با وجود تعذرات و هزینه‌های مختلفی که  حمل و نقل و رفت و آمدهای شهری دارد این همه اصرار بر مراجعه به پزشک عمومی چیست؟ شاید هم مطابق آنچه که برخی از منتقدان دیگر گفته‌اند ظاهرا هدف از  اجرای این طرح به جای آن که رفاه حال شهروندان باشد، سر و سامان دادن به وضعیت پزشکان عمومی است.

6- طرح پزشک خانواده مشکلات دیگری نیز دارد مثل عدم استقبال پزشکان عمومی از کار در روستاها و مناطق محروم که نگارنده از چند و چون آن خبری ندارد اما مسئولان محترم یقینا از آن باخبرند.

سخن آخر این که اجرای طرح پزشک خانواده  به شکل حاضر مشکلات زیادی برای شهروندان فارس به وجود آورده است و متاسفانه کسی گوشش بدهکار این مشکلات نیست. از مسئولان محترم وزارت بهداشت استدعا دارم یا هر چه سریع‌تر نسبت به رفع مشکلات این طرح اقدام کنند و پس از رفع آن‌ها -اگر مطابق نظر مسئولان بهداشت و درمان فارس خوب و مفید  است- آن را در سرتاسر ایران اجرا نمایند یا این که اجرای «آزمایشی» آن را که در حال وارد شدن به سال چهارم خود است در فارس متوقف نمایند. به نظر نگارنده مهم‌ترین ایراد این طرح نیز اجباری بودن آن و محروم شدن بیمار از خدمات بیمه‌ای در صورت مراجعه‌ی مستقیم به پزشک متخصص است. البته نگارنده یقین دارد که اجرای این طرح در شهرهای بزرگ و به خصوص در کلان‌شهرها با آن همه دشواری‌ و محدودیت‌هایی که در رفت و آمد شهری وجود دارد، نه تنها به صرفه و گره‌گشا نیست که هم برای شهروندان و هم برای دولت زیان‌بار و مصیبت‌افزاست.