با قحطی «ساز» چه بر سر موسیقی ایران خواهد آمد؟ + فیلم

بازار فروش سازهای غیرایرانی بالاخص سازهای کلاسیک این روزها چندان رونقی ندارد، چرا که بسیاری از فروشندگان آلات موسیقی، دست‌شان مقابل مشتری خالی است و آنهایی که هنوز سازهایی در بساط دارند، تلاش می‌کنند تا با بالاترین قیمت‌های ممکن اقدام به فروش ساز کنند و همین امر عملاً دسترسی به ابزارهای موسیقیایی را برای بسیاری از اهالی موسیقی دشوار ساخته است.

به گزارش «تابناک»، موسیقی ایران در سال‌های اخیر با مصائبی مواجه بود، از یک ناحیه بی دغدغه پیش می‌رفت و آن هم ورود ابزارهای کارآمد به ایران بود. تقریباً هیچ ساز موسیقی یا ابزارهای ضبط و پخش موسیقی وجود نداشته که در سال‌های اخیر دسترسی به آن دشوار باشد و حتی سازها‌ی دارای مخاطب خاص نیز قابل دسترسی بودند، هرچند این دسترسی به فراگیری سازهای پرمخاطب نبود اما این وضعیت در یک سال اخیر به شدت تغییر کرده است.

نخستین ضربه به این بازار موسیقی با افزایش قیمت دلار وارد آمد و ورود برخی از سازها‌ به ایران به دشواری گرایید، چرا که با سه برابر شدن قیمت برخی سازها، عملاً مخاطبان بسیار محدودی سراغ این سازها می رفتند. برخی سازها اساساً به ایران راه نیافت و در حد کمتر از انگشتان یک دست، آن هم برای استفاده شخصی، وارد ایران شد که از آن جمله می‌توان به ساز سوئیسی «هنگ» اشاره کرد. قیمت تمام شده «هنگ» با ارز کنونی، آنچنان بالا است که هیچ موسیقی دان ایرانی نیز سودای تجربه نواختنش را در سر نپروراند.

این اتفاق البته برخی موج تازه سازها در حال وقوع است و با افزایش قیمت ابزارهای موسیقی، عملاً بسیاری از سازها و همچنین ابزارهای قدرتمند در خدمت خلق یا ثبت و ضبط موسیقی وارد کشور نمی‌شوند و این نمونه‌های بی کیفیت آنها جزو اقلام وارداتی هستند که در نهایت موسیقی ایران را که نبضش با نبض موسیقی جهان می تپید، از تحولات موسیقیایی جهان عقب خواهد انداخت و تجربه های تازه در مسیر توسعه کیفی موسیقی کشورمان به آرزو مبدل خواهد شد.


با این حال این وضعیت قابل مدیریت بود اما تا هنگامه‌ای که قیمت‌ها از این حد فراتر نرفته بود. مشکل اساسی زمانی پیش آمد که برخی ابزارهای موسیقی و به طور خاص سازهای غیرایرانی که هنوز سازندگان داخلی توان تولید باکیفیت و بی نقص بسیاری‌شان را ندارند، جزو کالاهای لوکس قرار گرفت که در دوره‌ای واردات‌شان به دشواری گراییده بود و هم اکنون نیز وارداتش با مالیات سنگینی همراه شده که قیمت تمام شده یک گیتار را غیرمنطقی می‌نماید و عملاً منجر به گریز مشتری پس از شنیدن قیمت ساز می‌شود!

در چنین شرایطی بسیاری از فروشگاه‌های ترجیح داده‌اند سازهای تازه را با قیمت های نجومی و بارونکردنی که در توان بخش قابل توجهی از اهالی موسیقی نیست، نخرند و به فروش همان سازهای قبلی شان اکتفاء کنند. در مقابل برخی فروشندگان ساز با توجه به آنکه در صورت فروش سازهای کلاسیک‌شان، برای جایگزینی می‌بایست رقم های نجومی را پرداخت کنند، همان سازهای قدیمی شان را نیز با قیمت های نجومی عرضه می‌کنند و یا در اتفاقی بدتر، اساساً تاکید می‌کنند برخی سازها را ندارند. همین امر باعث شده برخی سازها نایاب شود و قیمت‌ها نیز سر به فلک بکشد.

دقیقاً چهار ماه پیش و در 12 آبان ماه، «تابناک» در گزارشی مفصل به بررسی وضعیت بازار ساز پرداخت و همان زمان هشدارهای فروشندگان ساز را منعکس کرد که این بازار روزگار خوشی را پیش رو ندارد و باید مالیات را در این بخش به حداقل رساند تا اهالی موسیقی بتوانند در این اوضاع، حداقل ابزارهای هنرشان را با قیمت معقول در اختیار داشته باشند اما تاکنون نه تنها تمهیدی در این زمینه اندیشیده نشده، بلکه قطحی برخی سازها، پیگیری موسیقی را برای عموم مردم دشوارتر ساخت.

این مورد عجیب در موسیقی ایران که در نوع خود اتفاقی بی سابقه محسوب می‌شود، خوشبختانه مشمول سازهای دارای قدمت تولید در ایران همچون سه تار، تار و کمانچه نشده اما ویولن ایرانی که قدرت رقابت با نمونه خارجی دارد، نسبت به ویولن‌های واراداتی که قیمت‌های بسیار بالایی دارند، از قیمت بالاتری برخوردار است. در بسیاری از سازهای کلاسیک نیز متاسفانه هنوز نتوانسته‌ایم به کیفیت تولیدات خارجی برسیم و البته در برخی سازها اساساً حرفی برای گفتن نداریم که پیانو با قیمت‌هایی که تا چندصدمیلیون نیز می‌رسد، از جمله آنها است. ظاهراً نمایشگاه ساز نیز که به تازگی برگزار شده نتوانسته راهگشا باشد و قیمت ها همچنان در محدوده غیرقابل باوری باقی مانده است.

شاید برای تغییر این وضعیت مدیران معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد بتوانند رایزنی هایی را برای کاهش مالیات واردات بر این حوزه داشته باشند و حداقل این ابزارها به عنوان کالای تجملی با مالیات سنگین همراه نشوند، چرا که برخلاف آنچه در باور بخشی از مردم وجود دارد، بخش قابل توجهی از اهالی موسیقی کشورمان که این هنر اصیل را به جد پیگیری می‌کنند، از طبقه مرفه نیستند و با ادامه این وضعیت، ممکن است نتوانند به فعالیت‌های موسیقیایی شان ادامه دهند و ورود گروه‌های جدید نیز به موسیقی به دشواری خواهد گرایید، چرا که نخستین گام در موسیقی، خرید ساز است.

در همین رابطه، مستند کوتاه و منحصر به فرد «تابناک» تحت عنوان «از سه تار تا گیتار» را که نیم نگاهی به وضعیت بازار سازهای سنتی و کلاسیک موسیقی دارد، تماشا کنید.