سرنوشت عراق در دست کیست؟

بحران سیاسی در عراق که از مدتی پیش و با تشدید فعالیت های احزاب و چهره های مخالف دولت نوری مالکی آغاز شده بود، هر روز بعد جدیدی به خود می گیرد. در این شرایط و در میانه اخبار گوناگون، آینده سیاسی این کشور همچنان در هاله ای از ابهام است.

به گزارش «تابناک»، در جدید‌ترین تحول در فضای سیاسی عراق، جلال طالبانی، رئیس جمهور این کشور از به حد نصاب نرسیدن امضاهای جمع آوری شده اعضای پارلمان علیه مالکی و خارج شدن موضوع سلب اعتماد از وی توسط پارلمان خبر داد. این در حالی است که نزدیک یک هفته پیش، ۱۷۶ نماینده پارلمان عراق در نامه‌ای به طالبانی، خواستار برکناری مالکی از سمت خود شده بودند.

در میانه این کشاکش‌ها، موضوع مداخله کشورهای خارجی و تضاد‌ها و رقابت منافع آنان با یکدیگر نیز به یکی از بحث‌های مهم صحنه سیاسی عراق تبدیل شده بود؛ تا آنجا که حتی شایعاتی مبنی بر تشویق مالی هنگفت عربستان سعودی به نمایندگانی که علیه مالکی رأی دهند، منتشر شد.

افزون بر این، «جو بایدن»، معاون رئیس جمهور آمریکا نیز سفری به عراق داشت که موجب شکل‌گیری سوءظن‌های جدیدی شد!

با وجود اینکه قرار بود این سفر محرمانه انجام شود، اخبار مربوط به آن به سرعت رسانه‌ای شد و کار به آنجا رسید که حتی یکی از نمایندگان پارلمان عراق، از تهیه طرح توطئه‌ای از سوی بایدن علیه دولت مالکی خبر داد.

به هر حال، به نظر می‌رسد پس از چند هفته، از روز گذشته و در پی اعلام به حد نصاب نرسیدن امضا‌ها علیه مالکی، ثباتی هر چند موقتی و شکننده بر عراق حکمفرما شده است! در این شرایط، آینده فضای سیاسی کشور عراق، به فعالیت‌ها و جهت‌گیری‌های آتی احزاب و به ویژه شخصیت‌های سیاسی مخالف مالکی بستگی دارد.

به عبارت دیگر، هرچند مالکی روز گذشته در دیدار با اعضای حزب «الوفاء» عراق از پایان بحران سیاسی اخیر در این کشور خبر داده، چهره‌های سر‌شناس مخالف، هنوز فعالیت‌های خود را علیه دولت وی متوقف نکرده‌اند. بی گمان در صدر این شخصیت‌ها، باید به «ایاد علاوی»، رهبر فهرست العراقیه و «مقتدی صدر»، رهبر جریان صدر اشاره کرد.

در جدید‌ترین تلاش‌های این دو شخصیت، مقتدا صدر امروز با فرستادن نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل، خواهان دخالت این سازمان برای پایان دادن به اختلافات سیاسی در عراق شد. صدر در این نامه از آنچه از بین رفتن عدالت در عراق خوانده، انتقاد کرده و این امر را باعث اخلال در امور کشور دانسته است.

ذکر این مهم لازم است که مخالفت جریان شیعه مذهب صدر با نخست وزیر شیعه عراق، خود به یکی از موضوعات بحث برانگیز در این کشور تبدیل شده است. مخالفت صدر با مالکی تا آنجا پیش رفته که وی هفته پیش اعلام کرد: «مالکی باید از قدرت کنار برود؛ حتی اگر به قیمت سکولار شدن من تمام شود». ظاهراً در واکنش به همین اظهارنظر بود که آیت الله کاظم حائری، از مراجع تقلید ساکن ایران، با صدور فتوایی، رأی دادن به سکولار‌ها را حرام اعلام کرد.

گفته می‌شود، صدور همین فتوا از جمله عواملی بوده که بر جهت گیری برخی چهره‌های مخالف دولت مالکی تأثیر گذاشته است.

از سوی دیگر، ایاد علاوی نیز امروز اعلام کرد، رهبران سیاسی عراق همچنان پافشاری دارند مالکی از سمت خود برکنار شود؛ البته وی بر خلاف صدر، مخالفت خود را با هر گونه دخالت خارجی در عراق اعلام کرد.

به هر حال، گویا آنچه در شرایط کنونی زمینه فروکش کردن موقت بحران را در عراق فراهم کرده، مخالفت شخص طالبانی با کنار رفتن مالکی و همچنین نگرانی برخی از کشور‌ها، از جمله ایران از بر هم خوردن ثبات در این کشور و پیامدهای ناگوار آن برای کل منطقه است.

هم اکنون رقابت‌های منطقه‌ای و به ویژه تلاش‌های بی‌وقفه کشورهای عربستان سعودی، قطر و ترکیه برای نفوذ در عراق و دامن زدن به اختلافات در این کشور، یکی از عوامل عمده تطویل بحران سیاسی در این کشور است؛ البته در این بعد از ماجرا، هدف نهایی نه خود عراق، بلکه ضربه زدن به منافع منطقه‌ای ایران است.

در چنین شرایطی، آینده تحولات عراق از یک سو به تغییر و تحولات در آرایش سیاسی نیروهای داخل این کشور و از سوی دیگر، به تغییرات احتمالی در توازن قوا در منطقه بستگی خواهد داشت.